దేశకాలౌ చ విజ్ఞేయౌ లక్షణానీఙ్గితాని చ। దైన్యం హర్షశ్చ ఖేదశ్చ రథినశ్చ బలాబలమ్
ఒక్కో చోటు, సమయం, సంకేతాలు, హావభావాలు, యోధుని నిరాశ, ఆనందం, అలసట, బలహీనత, బలము ఇవన్నీ తెలుసుకోవాలి.
స్థలనిమ్నాని భూమేశ్చ సమాని విషమాణి చ। యుద్ధకాలశ్చ విజ్ఞేయః పరస్యాన్తరదర్శనమ్
భూమిలో ఎక్కడ ఎత్తు, ఎక్కడ లోతు, ఎక్కడ సమతలము, ఎక్కడ అసమతలము, యుద్ధానికి సరైన సమయం, శత్రువు ఉద్దేశ్యం ఇవన్నీ తెలుసుకోవాలి.
ఉపయానాపయానే చ స్థానం ప్రత్యపసర్పణమ్। సర్వమేతద్ రథస్థేన జ్ఞేయం రథకుటుమ్బినా
ఎప్పుడు ముందుకు పోవాలి, ఎప్పుడు వెనక్కు రావాలి, ఎక్కడ నిలవాలి, ఎప్పుడు తప్పుకోవాలి — ఇవన్నీ రథసారధి తప్పక తెలుసుకోవాలి.
తవ విశ్రామహేతోస్తు తథైషాం రథవాజినామ్। రౌద్రం వర్జయతా ఖేదం క్షమం కృతమిదం మయా
నీ విశ్రాంతికోసం, ఈ రథ గుర్రాల విశ్రాంతికోసం, నేను ఎక్కువ కష్టం రాకుండా చూసాను. ఇది సమయానుకూలంగా నేను చేసిన పని.
స్వేచ్ఛయా న మయా వీర రథోఽయమపవాహితః। భర్తుః స్నేహపరీతేన మయేదం యత్ కృతం ప్రభో
ఓ వీరా, ఈ రథాన్ని నేను నా ఇష్టానుసారం వెనక్కు తిప్పలేదు. ప్రభూ, నా యజమానిపై ఉన్న ప్రేమతోనే నేను ఇలా చేశాను.
ఆజ్ఞాపయ యథాతత్త్వం వక్ష్యస్యరినిషూదన। తత్ కరిష్యామ్యహం వీర గతానృణ్యేన చేతసా
శత్రువులను సంహరించేవాడా, నీవు చెప్పినట్టు నాకు ఆజ్ఞాపించు. ఓ వీరా, నేను మనసు నిండా నీ ఆజ్ఞను పాటిస్తాను.
సంతుష్టస్తేన వాక్యేన రావణస్తస్య సారథేః। ప్రశస్యైనం బహువిధం యుద్ధలుబ్ధోఽబ్రవీదిదమ్
ఆ రథసారధి మాటలు విని రావణుడు సంతోషించాడు. యుద్ధానికి ఆసక్తితో అతన్ని అనేక విధాలుగా ప్రశంసించి ఇలా అన్నాడు.
రథం శీఘ్రమిమం సూత రాఘవాభిముఖం నయ। నాహత్వా సమరే శత్రూన్ నివర్తిష్యతి రావణః
సారధీ, ఈ రథాన్ని త్వరగా రాఘవుని వైపు నడిపించు. యుద్ధంలో శత్రువులను సంహరించకపోతే రావణుడు తిరిగి రాడు.
ఏవముక్త్వా రథస్థస్య రావణో రాక్షసేశ్వరః। దదౌ తస్య శుభం హ్యేకం హస్తాభరణముత్తమమ్। శ్రుత్వా రావణవాక్యాని సారథిః సంన్యవర్తత
అలా చెప్పిన తరువాత రాక్షసాధిపతి రావణుడు, రథంపై ఉన్న తన సారధికి ఒక మంచి చేతి ఆభరణాన్ని ఇచ్చాడు. రావణుని మాటలు విని సారధి రథాన్ని తిప్పాడు.
తతో ద్రుతం రావణవాక్యచోదితః ప్రచోదయామాస హయాన్ స సారథిః। స రాక్షసేన్ద్రస్య తతో మహారథః క్షణేన రామస్య రణాగ్రతోఽభవత్
తర్వాత రావణుని ఆజ్ఞతో సారధి వేగంగా గుర్రాలను నడిపాడు. అలా రాక్షసుల రాజు మహారథం క్షణంలోనే యుద్ధరంగంలో రాముని ముందుకు వచ్చి నిలిచింది.
thumb|పఞ్చాధికశతతమః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే యుద్ధకాణ్డే పఞ్చాధికశతతమః సర్గః ॥౬-
శ్రీమద్వాల్మీకి రామాయణంలో యుద్ధకాండలో నూట ఐదు వ సర్గను వినండి.
తతో యుద్ధపరిశ్రాన్తం సమరే చిన్తయా స్థితమ్। రావణం చాగ్రతో దృష్ట్వా యుద్ధాయ సముపస్థితమ్
అప్పుడు యుద్ధంలో అలసిపోయి, ఆలోచనలో నిలిచిన రావణుడు తన ఎదుట యుద్ధానికి సిద్ధంగా ఉన్నాడని రాముడు చూశాడు.
దైవతైశ్చ సమాగమ్య ద్రష్టుమభ్యాగతో రణమ్। ఉపగమ్యాబ్రవీద్ రామమగస్త్యో భగవాంస్తదా
దేవతలు యుద్ధాన్ని చూడటానికి అక్కడికి వచ్చారు. ఆ సమయంలో భగవంతుడు అగస్త్యుడు రాముని దగ్గరకు వచ్చి ఇలా అన్నాడు.
రామ రామ మహాబాహో శృణు గుహ్యం సనాతనమ్। యేన సర్వానరీన్ వత్స సమరే విజయిష్యసే
రామా, రామా, మహాబాహువా, ఈ ప్రాచీన రహస్యాన్ని విను. దీని ద్వారా నీవు యుద్ధంలో అన్ని శత్రువులను జయించగలవు.
ఆదిత్యహృదయం పుణ్యం సర్వశత్రువినాశనమ్। జయావహం జపం నిత్యమక్షయం పరమం శివమ్
ఆదిత్యహృదయం పవిత్రమైనది, అన్ని శత్రువులను నశింపజేసేది, విజయాన్ని కలిగించేది. దీన్ని ఎప్పుడూ జపించు, ఇది అక్షయమైనది, అత్యంత మంగళకరమైనది.
సర్వమఙ్గలమాఙ్గల్యం సర్వపాపప్రణాశనమ్। చిన్తాశోకప్రశమనమాయుర్వర్ధనముత్తమమ్
అది అన్ని మంగళాల్లో మంగళమైనది, అన్ని పాపాలను తొలగించేది, చింతను, దుఃఖాన్ని పోగొట్టేది, ఆయుష్షును పెంచేది, అత్యుత్తమమైనది.
రశ్మిమన్తం సముద్యన్తం దేవాసురనమస్కృతమ్। పూజయస్వ వివస్వన్తం భాస్కరం భువనేశ్వరమ్
కాంతివంతంగా ఉదయిస్తున్న, దేవతలు మరియు అసురులు నమస్కరించే, ప్రకాశించే వివస్వంతుడైన భాస్కరుని, భువనాధిపతిని పూజించు.
సర్వదేవాత్మకో హ్యేష తేజస్వీ రశ్మిభావనః। ఏష దేవాసురగణాఁల్లోకాన్ పాతి గభస్తిభిః
అతడు అన్ని దేవతలకు ఆత్మ, తేజోవంతుడు, కిరణాలకు మూలం. తన కాంతితో దేవతలు, అసురులను, లోకాలను రక్షిస్తాడు.
ఏష బ్రహ్మా చ విష్ణుశ్చ శివః స్కన్దః ప్రజాపతిః। మహేన్ద్రో ధనదః కాలో యమః సోమో హ్యపాం పతిః
అతడే బ్రహ్మా, విష్ణువు, శివుడు, స్కందుడు, ప్రజాపతి, మహేంద్రుడు, కుబేరుడు, కాలుడు, యముడు, సోముడు, జలాధిపతి.
పితరో వసవః సాధ్యా అశ్వినౌ మరుతో మనుః। వాయుర్వహ్నిః ప్రజాః ప్రాణ ఋతుకర్తా ప్రభాకరః
అతడే పితృదేవతలు, వసువులు, సాధ్యులు, అశ్వినులు, మరుతులు, మనువు, వాయువు, అగ్ని, సమస్త జీవులు, ప్రాణం, ఋతుకర్త, ప్రకాశదాత.
ఆదిత్యః సవితా సూర్యః ఖగః పూషా గభస్తిమాన్। సువర్ణసదృశో భానుర్హిరణ్యరేతా దివాకరః
అతడే ఆదిత్యుడు, సవిత, సూర్యుడు, ఆకాశంలో సంచరించే వాడు, పూష, కాంతివంతుడు, భాను, బంగారు వర్ణుడు, హిరణ్యరేత, దినకరుడు.
హరిదశ్వః సహస్రార్చిః సప్తసప్తిర్మరీచిమాన్। తిమిరోన్మథనః శమ్భుస్త్వష్టా మార్తణ్డకోంఽశుమాన్
అతనికి పచ్చని గుర్రాలు, వెయ్యి కిరణాలు, ఏడు రథాలు ఉన్నాయి. అతడు కాంతిమంతుడు, చీకటిని తొలగించేవాడు, శుభకరుడు, త్వష్ట, మార్తండుడు, కాంతివంతుడు.
హిరణ్యగర్భః శిశిరస్తపనోఽహస్కరో రవిః। అగ్నిగర్భోఽదితేః పుత్రః శఙ్ఖః శిశిరనాశనః
హిరణ్యగర్భుడు, చల్లని వాడు, వేడిని పంచేవాడు, అంధకారాన్ని తొలగించేవాడు, రవి, అగ్ని నుంచి పుట్టినవాడు, అదితి కుమారుడు, శంఖం, చలిని పోగొట్టేవాడు ఆయన.
వ్యోమనాథస్తమోభేదీ ఋగ్యజుఃసామపారగః। ఘనవృష్టిరపాం మిత్రో విన్ధ్యవీథీప్లవంగమః
ఆకాశానికి అధిపతి, చీకటిని పారద్రోలేవాడు, ఋగ్వేద, యజుర్వేద, సామవేదాలను తెలిసినవాడు, మేఘాల వర్షాన్ని కురిపించేవాడు, నీళ్లకు మిత్రుడు, వింధ్య పర్వత మార్గంలో ప్రయాణించేవాడు ఆయన.
ఆతపీ మణ్డలీ మృత్యుః పిఙ్గలః సర్వతాపనః। కవిర్విశ్వో మహాతేజా రక్తః సర్వభవోద్భవః
వేడి పంచేవాడు, వలయాకారుడు, మరణ స్వరూపుడు, పింగళవర్ణుడు, అందరికీ వేడి కలిగించేవాడు, కవి, విశ్వము, గొప్ప తేజస్సుతో ఉన్నవాడు, ఎరుపు వర్ణుడు, సమస్త ప్రాణులకు మూలకారణుడు ఆయన.
నక్షత్రగ్రహతారాణామధిపో విశ్వభావనః। తేజసామపి తేజస్వీ ద్వాదశాత్మన్ నమోఽస్తు తే
నక్షత్రాలు, గ్రహాలు, తారలకు అధిపతి, జగత్తును సృష్టించేవాడు, తేజోవంతులందరిలో అత్యుత్తముడు, పన్నెండు రూపాలుగలవాడు — నీకు నమస్కారం.
నమః పూర్వాయ గిరయే పశ్చిమాయాద్రయే నమః। జ్యోతిర్గణానాం పతయే దినాధిపతయే నమః
తూర్పు పర్వతానికి నమస్కారం, పడమర పర్వతానికి నమస్కారం, జ్యోతిర్మయ సమూహాలకు అధిపతికి నమస్కారం, పగలు అధిపతికి నమస్కారం.
జయాయ జయభద్రాయ హర్యశ్వాయ నమో నమః। నమో నమః సహస్రాంశో ఆదిత్యాయ నమో నమః
విజయవంతుడికి, మంగళకరమైన విజయానికి, పింగళవర్ణపు గుర్రాలు కలవాడికి పునఃపునః నమస్కారం. వేల కిరణాలవాడైన ఆదిత్యుడికి పునఃపునః నమస్కారం.
నమ ఉగ్రాయ వీరాయ సారఙ్గాయ నమో నమః। నమః పద్మప్రబోధాయ ప్రచణ్డాయ నమోఽస్తు తే
ఉగ్రుడైనవాడికి, వీరుడికి, చుక్కల గుర్రాలు కలవాడికి పునఃపునః నమస్కారం. పద్మాన్ని మేల్కొల్పేవాడికి, ఘనత కలిగినవాడికి నమస్కారం.
బ్రహ్మేశానాచ్యుతేశాయ సూరాయాదిత్యవర్చసే। భాస్వతే సర్వభక్షాయ రౌద్రాయ వపుషే నమః
బ్రహ్మ, ఈశాన, అచ్యుతులకు అధిపతికి, ప్రకాశవంతుడికి, ఆదిత్యుని తేజస్సుతో ఉన్నవాడికి, ప్రకాశవంతుడికి, అన్నింటినీ గ్రసించేవాడికి, భయంకర స్వరూపుడైనవాడికి నమస్కారం.