తతః క్రోధసమావిష్టో రామో దశరథాత్మజః। ఉవాచ రావణం వీరః ప్రహస్య పరుషం వచః
అప్పుడు దశరథుని కుమారుడైన రాముడు కోపంతో నిండిపోయి, నవ్వుతూ యుద్ధమధ్యంలో రావణునికి కఠినమైన మాటలు చెప్పాడు.
మమ భార్యా జనస్థానాదజ్ఞానాద్ రాక్షసాధమ। హృతా తే వివశా యస్మాత్ తస్మాత్ త్వం నాసి వీర్యవాన్
జనస్థానంలో నా భార్యను, రాక్షసుల్లో నీచుడవైన నువ్వు, ఆమె అజ్ఞానంతో, బలహీనంగా ఉన్నప్పుడు అపహరించావు. అందువల్ల నీకు నిజమైన శక్తి లేదు.
మయా విరహితాం దీనాం వర్తమానాం మహావనే। వైదేహీం ప్రసభం హృత్వా శూరోఽహమితి మన్యసే
నాకు దూరంగా, అడవిలో బాధతో ఉన్న వైదేహిని బలవంతంగా అపహరించి, నువ్వు నీను వీరుడనుకుంటున్నావు.
స్త్రీషు శూర వినాథాసు పరదారాభిమర్శనమ్। కృత్వా కాపురుషం కర్మ శూరోఽహమితి మన్యసే
రక్షణలేని స్త్రీలను బాధించి, పరస్త్రీని ఆశించి, నీచమైన పని చేసి, నువ్వు నీను వీరుడనుకుంటున్నావు.
భిన్నమర్యాద నిర్లజ్జ చారిత్రేష్వనవస్థిత। దర్పాన్మృత్యుముపాదాయ శూరోఽహమితి మన్యసే
నియమాలు దాటి, సిగ్గు లేకుండా, నీ ప్రవర్తనలో స్థిరంగా లేకుండా, అహంకారంతో మరణాన్ని ఆహ్వానించి, నువ్వు నీను వీరుడనుకుంటున్నావు.
శూరేణ ధనదభ్రాత్రా బలైః సముదితేన చ। శ్లాఘనీయం మహత్కర్మ యశస్యం చ కృతం త్వయా
నీ సహోదరుడి బలంతో, ధనంతో, నీవు చేసిన పని గొప్పది, ప్రశంసనీయం, పేరుగాంచింది.
ఉత్సేకేనాభిపన్నస్య గర్హితస్యాహితస్య చ। కర్మణః ప్రాప్నుహీదానీం తస్యాద్య సుమహత్ ఫలమ్
అహంకారంతో చేసిన, నిందించదగిన, హానికరమైన ఆ పనికి ఫలితాన్ని ఇప్పుడు నీవు అనుభవించు.
శూరోఽహమితి చాత్మానమవగచ్ఛసి దుర్మతే। నైవ లజ్జాస్తి తే సీతాం చౌరవద్ వ్యపకర్షతః
దుష్టబుద్ధి కలిగినవాడా! నువ్వు నీను వీరుడనుకుంటున్నావు. కానీ సీతను దొంగలా అపహరించినందుకు నీకు సిగ్గు లేదు.
యది మత్సంనిధౌ సీతా ధర్షితా స్యాత్ త్వయా బలాత్। భ్రాతరం తు ఖరం పశ్యేస్తదా మత్సాయకైర్హతః
నా సమక్షంలో సీతను నువ్వు బలవంతంగా అపహరించి ఉంటే, నా బాణాలతో నీవు ఖరుడిని చంపబడినట్టు చూసేవాడివి.
దిష్ట్యాసి మమ మన్దాత్మంశ్చక్షుర్విషయమాగతః। అద్య త్వాం సాయకైస్తీక్ష్ణైర్నయామి యమసాదనమ్
అయ్యో, నీలాంటి మూర్ఖుడు నా కళ్లకు కనిపించడం అదృష్టం. ఈ రోజు నేను నా పదునైన బాణాలతో నిన్ను యమలోకానికి పంపిస్తాను.
అద్య తే మచ్ఛరైశ్ఛిన్నం శిరో జ్వలితకుణ్డలమ్। క్రవ్యాదా వ్యపకర్షన్తు వికీర్ణం రణపాంసుషు
ఈ రోజు నా బాణాలతో తెగిపోయిన నీ తల, మెరిసే కుండలాలతో కూడి, యుద్ధభూమిలో పడి, మృగాలు లాగిపోతూ ఉంటాయి.
నిపత్యోరసి గృధ్రాస్తే క్షితౌ క్షిప్తస్య రావణ। పిబన్తు రుధిరం తర్షాద్ బాణశల్యాన్తరోత్థితమ్
రావణా, నువ్వు నేలపై పడిపోతే, పక్షులు నీ గాయాల నుంచి కారుతున్న రక్తాన్ని తాగుతాయి.
అద్య మద్బాణభిన్నస్య గతాసోః పతితస్య తే। కర్షన్ త్వన్త్రాణి పతగా గరుత్మన్త ఇవోరగాన్
ఈ రోజు నా బాణాలతో నీవు చనిపోయి పడిపోతే, పక్షులు నీ అంతర్యాలను గరుడులు పాములను లాగినట్టు లాగిపోతాయి.
ఇత్యేవం స వదన్ వీరో రామః శత్రునిబర్హణః। రాక్షసేన్ద్రం సమీపస్థం శరవర్షైరవాకిరత్
ఇలా చెప్పిన రాముడు, శత్రువులను సంహరించేవాడు, దగ్గరలో ఉన్న రాక్షసాధిపతిని బాణవర్షంతో ముంచెత్తాడు.
బభూవ ద్విగుణం వీర్యం బలం హర్షశ్చ సంయుగే। రామస్యాస్త్రబలం చైవ శత్రోర్నిధనకాంక్షిణః
శత్రువును సంహరించాలనే కోరికతో రామునికి యుద్ధంలో బలమూ, ధైర్యమూ, ఆనందమూ రెట్టింపయ్యాయి. ఆయుధాల శక్తి కూడా పెరిగింది.
ప్రాదుర్బభూవురస్త్రాణి సర్వాణి విదితాత్మనః। ప్రహర్షాచ్చ మహాతేజాః శీఘ్రహస్తతరోఽభవత్
ఆయనకు తెలిసిన అన్ని ఆయుధాలు ప్రత్యక్షమయ్యాయి. ఆనందంతో రాముడు మరింత వేగంగా చేతులు కదిలించగలిగాడు.
శుభాన్యేతాని చిహ్నాని విజ్ఞాయాత్మగతాని సః। భూయ ఏవార్దయద్ రామో రావణం రాక్షసాన్తకృత్
ఆ శుభసూచక సంకేతాలను తనలో గుర్తించిన రాముడు, రాక్షసులను సంహరించేవాడు, రావణుడిని మరింత బలంగా ముట్టడించాడు.
హరీణాం చాశ్మనికరైః శరవర్షైశ్చ రాఘవాత్। హన్యమానో దశగ్రీవో విఘూర్ణహృదయోఽభవత్
వానరులు రాళ్ల వర్షంతో, రాఘవుడు బాణాల వర్షంతో దాడి చేయగా, పది తలల రావణుడి హృదయం కలవరపడింది.
యదా చ శస్త్రం నారేభే న చకర్ష శరాసనమ్। నాస్య ప్రత్యకరోద్ వీర్యం విక్లవేనాన్తరాత్మనా
ఆయన ఆయుధాలు పట్టలేక, విల్లు ఎక్కించలేక, అంతర్గత బలహీనతతో ధైర్యం కోల్పోయాడు.
క్షిప్తాశ్చాశు శరాస్తేన శస్త్రాణి వివిధాని చ। మరణార్థాయ వర్తన్తే మృత్యుకాలోఽభ్యవర్తత
ఆయన వేగంగా వదిలిన బాణాలు, వివిధ ఆయుధాలు—all మరణానికి దారితీస్తున్నాయి. మరణ సమయం సమీపించింది.
సూతస్తు రథనేతాస్య తదవస్థం నిరీక్ష్య తమ్। శనైర్యుద్ధాదసమ్భ్రాన్తో రథం తస్యాపవాహయత్
తన యజమాని ఆ స్థితిలో ఉన్నాడని చూసిన సారథి, భయపడకుండా, నెమ్మదిగా రథాన్ని యుద్ధభూమి నుంచి వెనక్కు తీసుకెళ్లాడు.
రథం చ తస్యాథ జవేన సారథి- ర్నివార్య భీమం జలదస్వనం తదా। జగామ భీత్యా సమరాన్మహీపతిం నిరస్తవీర్యం పతితం సమీక్ష్య
ఆ సమయంలో సారథి, భయంకరమైన మేఘగర్జనలతో ఉన్న రథాన్ని వేగంగా ఆపి, భయంతో, బలహీనుడై పడిపోయిన రాజును చూసి యుద్ధభూమిని విడిచిపోయాడు.
thumb|చతురధికశతతమః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే యుద్ధకాణ్డే చతురధికశతతమః సర్గః ॥౬-
ఇప్పుడు నూట నాలుగవ సర్గను వినండి.
స తు మోహాత్ సుసంక్రుద్ధః కృతాన్తబలచోదితః। క్రోధసంరక్తనయనో రావణః సూతమబ్రవీత్
కానీ రావణుడు మోహంతో, తీవ్రమైన కోపంతో, మరణదేవుడి ప్రేరణతో, కన్నులు ఎర్రగా మారి, తన సారథిని ఇలా అన్నాడు.
హీనవీర్యమివాశక్తం పౌరుషేణ వివర్జితమ్। భీరుం లఘుమివాసత్త్వం విహీనమివ తేజసా
నీవు బలహీనుడివిగా, శక్తిలేనివిగా, ధైర్యం లేనివిగా, భయపడే మనిషివిగా, తేలికపాటి మనసుగలవాడివిగా, తేజస్సు లేనివిగా కనిపిస్తున్నావు.
విముక్తమివ మాయాభిరస్త్రైరివ బహిష్కృతమ్। మామవజ్ఞాయ దుర్బుద్ధే స్వయా బుద్ధ్యా విచేష్టసే
మాయలు వదిలినట్టు, ఆయుధాలు వదిలేసినట్టు, నన్ను నిర్లక్ష్యం చేసి, నీ తలంపుతో నీవు వ్యవహరిస్తున్నావు, ఓ మూర్ఖుడా.
కిమర్థం మామవజ్ఞాయ మచ్ఛన్దమనవేక్ష్య చ। త్వయా శత్రుసమక్షం మే రథోఽయమపవాహితః
నన్ను పట్టించుకోకుండా, నా అభిప్రాయాన్ని కూడా గౌరవించకుండా, నువ్వు నా శత్రువు ఎదుట నా రథాన్ని ఎందుకు వెనక్కి తిప్పావు?
త్వయాద్య హి మమానార్య చిరకాలముపార్జితమ్। యశో వీర్యం చ తేజశ్చ ప్రత్యయశ్చ వినాశితః
నీవు చేసిన పనితో, నన్ను గౌరవించని వాడా, నేను ఎన్నో సంవత్సరాలుగా సంపాదించిన పేరు, వీరత్వం, శక్తి, నమ్మకం ఇవన్నీ నాశనం అయ్యాయి.
శత్రోః ప్రఖ్యాతవీర్యస్య రఞ్జనీయస్య విక్రమైః। పశ్యతో యుద్ధలుబ్ధోఽహం కృతః కాపురుషస్త్వయా
ప్రముఖమైన బలంతో, పరాక్రమాలతో పేరుగాంచిన నా శత్రువు ఎదుట, నేను యుద్ధానికి ఉత్సాహంగా చూస్తున్నప్పుడు, నువ్వు నన్ను భయపడే వాడిగా మార్చేశావు.
యత్ త్వం కథమిదం మోహాన్న చేద్ వహసి దుర్మతే। సత్యోఽయం ప్రతితర్కో మే పరేణ త్వముపస్కృతః
ఓ దుష్టబుద్ధి! నువ్వు ఈ పని మాయలో పడిపోయి చేయకపోతే, నా అనుమానం నిజమే — నువ్వు శత్రువులవల్ల మోసపోయావు.