thumb|త్ర్యధికశతతమః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే యుద్ధకాణ్డే త్ర్యధికశతతమః సర్గః ॥౬-
శ్రీమద్వాల్మీకి రామాయణంలో యుద్ధకాండలో నూరొకటి మూడు సంఖ్యలో ఉన్న సర్గను ఇప్పుడు వినండి.
స తు తేన తదా క్రోధాత్ కాకుత్స్థేనార్దితో భృశమ్। రావణః సమరశ్లాఘీ మహాక్రోధముపాగమత్
అప్పుడు కాకుత్స్థుని కోపంతో బాగా బాధపడిన రావణుడు, యుద్ధంలో తన శౌర్యంపై గర్వంతో, తీవ్రమైన కోపానికి లోనయ్యాడు.
స దీప్తనయనోఽమర్షాచ్చాపముద్యమ్య వీర్యవాన్। అభ్యర్దయత్ సుసంక్రుద్ధో రాఘవం పరమాహవే
అతని కన్నులు అగ్నిలా మండుతూ, కోపంతో తన విల్లు పైకి ఎత్తి, మహాశక్తిశాలి రావణుడు ఆ ఘోరమైన యుద్ధంలో రాఘవుడిపై ఉగ్రంగా దాడి చేశాడు.
బాణధారాసహస్రైస్తైః స తోయద ఇవామ్బరాత్। రాఘవం రావణో బాణైస్తటాకమివ పూరయన్
ఆకాశంలో నుండి వర్షం కురిపించే మేఘంలా, వేలాది బాణాల వర్షంతో రావణుడు రాఘవుణ్ణి బాణాలతో నింపుతూ, ఒక చెరువును నింపినట్లయ్యాడు.
పూరితః శరజాలేన ధనుర్ముక్తేన సంయుగే। మహాగిరిరివాకమ్ప్యః కాకుత్స్థో న ప్రకమ్పతే
యుద్ధంలో విల్లు నుండి విడిచిన బాణాల వలయంతో చుట్టబడి ఉన్నా, కాకుత్స్థుడు ఒక మహాగిరిలా కదలకుండా నిలిచిపోయాడు.
స శరైః శరజాలాని వారయన్ సమరే స్థితః। గభస్తీనివ సూర్యస్య ప్రతిజగ్రాహ వీర్యవాన్
యుద్ధంలో నిలబడి, తన బాణాలతో ప్రత్యర్థి బాణాల వర్షాన్ని అడ్డుకుంటూ, సూర్యుని కిరణాలను స్వీకరించినట్లుగా ధైర్యంగా ఎదుర్కొన్నాడు.
తతః శరసహస్రాణి క్షిప్రహస్తో నిశాచరః। నిజఘానోరసి క్రుద్ధో రాఘవస్య మహాత్మనః
తర్వాత రాత్రివాసి అయిన రావణుడు, వేగంగా చేతులు కదిపి, కోపంతో సహస్రాల బాణాలతో మహాత్ముడైన రాఘవుని ఛాతీలో గాయపరిచాడు.
స శోణితసమాదిగ్ధః సమరే లక్ష్మణాగ్రజః। దృష్టః ఫుల్ల ఇవారణ్యే సుమహాన్ కింశుకద్రుమః
యుద్ధంలో రక్తంతో తడిసిపోయిన లక్ష్మణుని అన్నయ్య, అడవిలో పుష్పించిన పెద్ద కింశుకవృక్షంలా కనిపించాడు.
శరాభిఘాతసంరబ్ధః సోఽభిజగ్రాహ సాయకాన్। కాకుత్స్థః సుమహాతేజా యుగాన్తాదిత్యవర్చసః
బాణాల మోతతో ఉద్ధృతుడై, అపార తేజస్సుతో కూడిన కాకుత్స్థుడు, యుగాంత సూర్యుని వలె ప్రకాశించే తన బాణాలను పట్టుకున్నాడు.
తతోఽన్యోన్యం సుసంరబ్ధౌ తావుభౌ రామరావణౌ। శరాన్ధకారే సమరే నోపలక్షయతాం తదా
అప్పుడు రాముడు, రావణుడు ఇద్దరూ తీవ్రమైన కోపంతో యుద్ధంలో బాణాల చీకటిలో ఒకరినొకరు చూడలేకపోయారు.
తతః క్రోధసమావిష్టో రామో దశరథాత్మజః। ఉవాచ రావణం వీరః ప్రహస్య పరుషం వచః
అప్పుడు దశరథుని కుమారుడైన రాముడు కోపంతో నిండిపోయి, నవ్వుతూ యుద్ధమధ్యంలో రావణునికి కఠినమైన మాటలు చెప్పాడు.
మమ భార్యా జనస్థానాదజ్ఞానాద్ రాక్షసాధమ। హృతా తే వివశా యస్మాత్ తస్మాత్ త్వం నాసి వీర్యవాన్
జనస్థానంలో నా భార్యను, రాక్షసుల్లో నీచుడవైన నువ్వు, ఆమె అజ్ఞానంతో, బలహీనంగా ఉన్నప్పుడు అపహరించావు. అందువల్ల నీకు నిజమైన శక్తి లేదు.
మయా విరహితాం దీనాం వర్తమానాం మహావనే। వైదేహీం ప్రసభం హృత్వా శూరోఽహమితి మన్యసే
నాకు దూరంగా, అడవిలో బాధతో ఉన్న వైదేహిని బలవంతంగా అపహరించి, నువ్వు నీను వీరుడనుకుంటున్నావు.
స్త్రీషు శూర వినాథాసు పరదారాభిమర్శనమ్। కృత్వా కాపురుషం కర్మ శూరోఽహమితి మన్యసే
రక్షణలేని స్త్రీలను బాధించి, పరస్త్రీని ఆశించి, నీచమైన పని చేసి, నువ్వు నీను వీరుడనుకుంటున్నావు.
భిన్నమర్యాద నిర్లజ్జ చారిత్రేష్వనవస్థిత। దర్పాన్మృత్యుముపాదాయ శూరోఽహమితి మన్యసే
నియమాలు దాటి, సిగ్గు లేకుండా, నీ ప్రవర్తనలో స్థిరంగా లేకుండా, అహంకారంతో మరణాన్ని ఆహ్వానించి, నువ్వు నీను వీరుడనుకుంటున్నావు.
శూరేణ ధనదభ్రాత్రా బలైః సముదితేన చ। శ్లాఘనీయం మహత్కర్మ యశస్యం చ కృతం త్వయా
నీ సహోదరుడి బలంతో, ధనంతో, నీవు చేసిన పని గొప్పది, ప్రశంసనీయం, పేరుగాంచింది.
ఉత్సేకేనాభిపన్నస్య గర్హితస్యాహితస్య చ। కర్మణః ప్రాప్నుహీదానీం తస్యాద్య సుమహత్ ఫలమ్
అహంకారంతో చేసిన, నిందించదగిన, హానికరమైన ఆ పనికి ఫలితాన్ని ఇప్పుడు నీవు అనుభవించు.
శూరోఽహమితి చాత్మానమవగచ్ఛసి దుర్మతే। నైవ లజ్జాస్తి తే సీతాం చౌరవద్ వ్యపకర్షతః
దుష్టబుద్ధి కలిగినవాడా! నువ్వు నీను వీరుడనుకుంటున్నావు. కానీ సీతను దొంగలా అపహరించినందుకు నీకు సిగ్గు లేదు.
యది మత్సంనిధౌ సీతా ధర్షితా స్యాత్ త్వయా బలాత్। భ్రాతరం తు ఖరం పశ్యేస్తదా మత్సాయకైర్హతః
నా సమక్షంలో సీతను నువ్వు బలవంతంగా అపహరించి ఉంటే, నా బాణాలతో నీవు ఖరుడిని చంపబడినట్టు చూసేవాడివి.
దిష్ట్యాసి మమ మన్దాత్మంశ్చక్షుర్విషయమాగతః। అద్య త్వాం సాయకైస్తీక్ష్ణైర్నయామి యమసాదనమ్
అయ్యో, నీలాంటి మూర్ఖుడు నా కళ్లకు కనిపించడం అదృష్టం. ఈ రోజు నేను నా పదునైన బాణాలతో నిన్ను యమలోకానికి పంపిస్తాను.
అద్య తే మచ్ఛరైశ్ఛిన్నం శిరో జ్వలితకుణ్డలమ్। క్రవ్యాదా వ్యపకర్షన్తు వికీర్ణం రణపాంసుషు
ఈ రోజు నా బాణాలతో తెగిపోయిన నీ తల, మెరిసే కుండలాలతో కూడి, యుద్ధభూమిలో పడి, మృగాలు లాగిపోతూ ఉంటాయి.
నిపత్యోరసి గృధ్రాస్తే క్షితౌ క్షిప్తస్య రావణ। పిబన్తు రుధిరం తర్షాద్ బాణశల్యాన్తరోత్థితమ్
రావణా, నువ్వు నేలపై పడిపోతే, పక్షులు నీ గాయాల నుంచి కారుతున్న రక్తాన్ని తాగుతాయి.
అద్య మద్బాణభిన్నస్య గతాసోః పతితస్య తే। కర్షన్ త్వన్త్రాణి పతగా గరుత్మన్త ఇవోరగాన్
ఈ రోజు నా బాణాలతో నీవు చనిపోయి పడిపోతే, పక్షులు నీ అంతర్యాలను గరుడులు పాములను లాగినట్టు లాగిపోతాయి.
ఇత్యేవం స వదన్ వీరో రామః శత్రునిబర్హణః। రాక్షసేన్ద్రం సమీపస్థం శరవర్షైరవాకిరత్
ఇలా చెప్పిన రాముడు, శత్రువులను సంహరించేవాడు, దగ్గరలో ఉన్న రాక్షసాధిపతిని బాణవర్షంతో ముంచెత్తాడు.
బభూవ ద్విగుణం వీర్యం బలం హర్షశ్చ సంయుగే। రామస్యాస్త్రబలం చైవ శత్రోర్నిధనకాంక్షిణః
శత్రువును సంహరించాలనే కోరికతో రామునికి యుద్ధంలో బలమూ, ధైర్యమూ, ఆనందమూ రెట్టింపయ్యాయి. ఆయుధాల శక్తి కూడా పెరిగింది.
ప్రాదుర్బభూవురస్త్రాణి సర్వాణి విదితాత్మనః। ప్రహర్షాచ్చ మహాతేజాః శీఘ్రహస్తతరోఽభవత్
ఆయనకు తెలిసిన అన్ని ఆయుధాలు ప్రత్యక్షమయ్యాయి. ఆనందంతో రాముడు మరింత వేగంగా చేతులు కదిలించగలిగాడు.
శుభాన్యేతాని చిహ్నాని విజ్ఞాయాత్మగతాని సః। భూయ ఏవార్దయద్ రామో రావణం రాక్షసాన్తకృత్
ఆ శుభసూచక సంకేతాలను తనలో గుర్తించిన రాముడు, రాక్షసులను సంహరించేవాడు, రావణుడిని మరింత బలంగా ముట్టడించాడు.
హరీణాం చాశ్మనికరైః శరవర్షైశ్చ రాఘవాత్। హన్యమానో దశగ్రీవో విఘూర్ణహృదయోఽభవత్
వానరులు రాళ్ల వర్షంతో, రాఘవుడు బాణాల వర్షంతో దాడి చేయగా, పది తలల రావణుడి హృదయం కలవరపడింది.
యదా చ శస్త్రం నారేభే న చకర్ష శరాసనమ్। నాస్య ప్రత్యకరోద్ వీర్యం విక్లవేనాన్తరాత్మనా
ఆయన ఆయుధాలు పట్టలేక, విల్లు ఎక్కించలేక, అంతర్గత బలహీనతతో ధైర్యం కోల్పోయాడు.
క్షిప్తాశ్చాశు శరాస్తేన శస్త్రాణి వివిధాని చ। మరణార్థాయ వర్తన్తే మృత్యుకాలోఽభ్యవర్తత
ఆయన వేగంగా వదిలిన బాణాలు, వివిధ ఆయుధాలు—all మరణానికి దారితీస్తున్నాయి. మరణ సమయం సమీపించింది.