రామమార్తం తదా దృష్ట్వా సిద్ధాశ్చ పరమర్షయః। వ్యథితా వానరేన్ద్రాశ్చ బభూవుః సవిభీషణాః
ఆ సమయంలో రాముడు బాధపడుతున్నాడని చూసి, సిద్ధులు, మహర్షులు, వానరాధిపతులు, విభీషణుడితో కలిసి అందరూ కలవరపడ్డారు.
రామచన్ద్రమసం దృష్ట్వా గ్రస్తం రావణరాహుణా। ప్రాజాపత్యం చ నక్షత్రం రోహిణీం శశినః ప్రియామ్
రావణుడు రాహువుగా మారి రామచంద్రుడిని మింగినట్లు, చంద్రుని ప్రియమైన రోహిణి నక్షత్రాన్ని కూడా ఆక్రమించినట్లు అందరూ చూశారు.
సమాక్రమ్య బుధస్తస్థౌ ప్రజానామహితావహః। సధూమపరివృర్త్తోమిః ప్రజ్వలన్నివ సాగరః
బుధుడు, ప్రజాపతి నక్షత్రాన్ని దాటి, ప్రజలకు హానికరంగా, పొగతో చుట్టుముట్టినట్లు, సముద్రం మంటపట్టినట్లు ప్రకాశిస్తూ నిలిచాడు.
ఉత్పపాత తదా క్రుద్ధః స్పృశన్నివ దివాకరమ్। శస్త్రవర్ణః సుపరుషో మన్దరశ్మిర్దివాకరః
ఆ సమయంలో అంగారకుడు కోపంతో లేచి, సూర్యుడిని తాకినట్లు, ఆయుధాల వర్ణంతో, తీవ్రమైన కిరణాలతో, సూర్యుని కాంతిని తగ్గించేశాడు.
అదృశ్యత కబన్ధాఙ్కః సంసక్తో ధూమకేతునా। కోసలానాం చ నక్షత్రం వ్యక్తమిన్ద్రాగ్నిదైవతమ్
కబంధ నక్షత్రం, పొగతో కూడిన ధూమకేతువుతో కలసి ఆకాశంలో కనబడింది. కోసలుల నక్షత్రం, ఇంద్రుడు, అగ్ని దేవతలు పాలించే నక్షత్రంగా స్పష్టంగా వెలుగుచేసింది.
ఆహత్యాఙ్గారకస్తస్థౌ విశాఖమపి చామ్బరే। దశాస్యో వింశతిభుజః ప్రగృహీతశరాసనః
అంగారకుడు ఆకాశంలో విశాఖను తాకి నిలిచిపోయాడు. పది తలలు, ఇరవై చేతులు కలిగిన రావణుడు తన విల్లు పట్టుకొని సిద్ధంగా ఉన్నాడు.
అదృశ్యత దశగ్రీవో మైనాక ఇవ పర్వతః। నిరస్యమానో రామస్తు దశగ్రీవేణ రక్షసా
పది తలల రావణుడు మైనాక పర్వతంలా కనిపించాడు. ఆ సమయంలో రాముడు రాక్షసుడైన రావణునిచేత తిప్పికొట్టబడుతున్నాడు.
నాశక్నోదభిసంధాతుం సాయకాన్ రణమూర్ధని। స కృత్వా భ్రుకుటిం క్రుద్ధః కించిత్ సంరక్తలోచనః
ఆ యుద్ధమధ్యంలో రాముడు బాణాలను సరిగ్గా లక్ష్యానికి పంపలేకపోయాడు. కోపంతో ఆయన కనుబొమ్మలు ముడుచుకొని, కళ్లలో కొంత ఎరుపు మెరుపుతో నిలిచిపోయాడు.
జగామ సుమహాక్రోధం నిర్దహన్నివ రాక్షసాన్। తస్య క్రుద్ధస్య వదనం దృష్ట్వా రామస్య ధీమతః। సర్వభూతాని విత్రేసుః ప్రాకమ్పత చ మేదినీ
అతడు మహా కోపంతో రాక్షసులను కాల్చుతున్నట్టు కనిపించాడు. ధైర్యవంతుడైన రాముని కోపంతో ఉన్న ముఖాన్ని చూసి అన్ని జీవులు భయపడిపోయాయి, భూమి కంపించింది.
సింహశార్దూలవాఞ్ఛైలః సంచచాల చలద్ ద్రుమః। బభూవ చాపి క్షుభితః సముద్రః సరితాం పతిః
సింహాలు, పులులు నివసించే కొండలు, వాటి మీద ఉన్న చెట్లు ఊగిపోతూ కంపించాయి. నదుల అధిపతి సముద్రం కూడా కలకలమైంది.
ఖరాశ్చ ఖరనిర్ఘోషా గగనే పరుషా ఘనాః। ఔత్పాతికాశ్చ నర్దన్తః సమన్తాత్ పరిచక్రముః
ఆకాశంలో గాడిదలు ఘోరంగా అరవడం, దుష్టమైన మేఘాలు గర్జించడం, చుట్టూ భయంకరమైన అపశకునాలు చుట్టుముట్టి భయానక శబ్దాలు చేయడం జరిగింది.
రామం దృష్ట్వా సుసంక్రుద్ధముత్పాతాంశ్చైవ దారుణాన్। విత్రేసుః సర్వభూతాని రావణస్యాభవద్ భయమ్
రాముడు తీవ్రమైన కోపంతో ఉన్నదాన్ని, భయంకరమైన అపశకునాలను చూసి అన్ని జీవులు భయపడిపోయాయి. రావణునికీ భయం కలిగింది.
విమానస్థాస్తదా దేవా గన్ధర్వాశ్చ మహోరగాః। ఋషిదానవదైత్యాశ్చ గరుత్మన్తశ్చ ఖేచరాః
ఆ సమయంలో విమానాలలో ఉన్న దేవతలు, గంధర్వులు, మహా పాములు, ఋషులు, దానవులు, దైత్యులు, గరుత్మంతుడు, ఇతర ఆకాశవాసులు అక్కడ ఉన్నారు.
దదృశుస్తే తదా యుద్ధం లోకసంవర్తసంస్థితమ్। నానాప్రహరణైర్భీమైః శూరయోః సమ్ప్రయుధ్యతోః
వారు ఆ యుద్ధాన్ని చూశారు. అది లోక సంహారానికి సిద్ధంగా ఉన్న యుద్ధం. ఇద్దరు వీరులు భయంకరమైన ఆయుధాలతో పోరాడుతున్నారు.
ఊచుః సురాసురాః సర్వే తదా విగ్రహమాగతాః। ప్రేక్షమాణా మహాయుద్ధం వాక్యం భక్త్యా ప్రహృష్టవత్
అక్కడ కూడిన దేవతలు, అసురులు అందరూ ఆ మహాయుద్ధాన్ని చూస్తూ, భక్తితో ఆనందంగా మాటలు మాట్లాడారు.
దశగ్రీవం జయేత్యాహురసురాః సమవస్థితాః। దేవా రామమథోచుస్తే త్వం జయేతి పునః పునః
అసురులు అందరూ 'పది తలలవాడికి జయం!' అని పలికారు. దేవతలు మాత్రం రామునికి 'నీకు జయం!' అని మళ్లీ మళ్లీ పలికారు.
ఏతస్మిన్నన్తరే క్రోధాద్ రాఘవస్య చ రావణః। ప్రహర్తుకామో దుష్టాత్మా స్పృశన్ ప్రహరణం మహత్
అంతలో కోపంతో రావణుడు, దుష్టహృదయుడు, రాఘవుడిని కొట్టాలని తపించి, తన గొప్ప ఆయుధాన్ని పట్టుకున్నాడు.
వజ్రసారం మహానాదం సర్వశత్రునిబర్హణమ్। శైలశృఙ్గనిభైః కూటైశ్చిత్తదృష్టిభయావహమ్
ఆ ఆయుధం వజ్రంలా గట్టి, ఘోరమైన శబ్దంతో, అన్ని శత్రువులను నాశనం చేసే శక్తితో, పర్వత శిఖరాల్లాంటి ముల్లులతో భయపెట్టేలా కనిపించింది.
సధూమమివ తీక్ష్ణాగ్రం యుగాన్తాగ్నిచయోపమమ్। అతిరౌద్రమనాసాద్యం కాలేనాపి దురాసదమ్
అది పొగతో చుట్టబడి, పదునైన అంచుతో, యుగాంతంలో వచ్చే అగ్నిలా మండుతూ, అత్యంత భయంకరంగా, సమీపించలేనిదిగా, కాలానికీ భయపడేలా ఉంది.
త్రాసనం సర్వభూతానాం దారణం భేదనం తథా। ప్రదీప్త ఇవ రోషేణ శూలం జగ్రాహ రావణః
అది అన్ని జీవులకు భయాన్ని కలిగించే, చీల్చే, పగలగొట్టే ఆయుధం. కోపంతో మండుతున్న రావణుడు, అగ్నిలా దహించే శూలాన్ని పట్టుకున్నాడు.
తచ్ఛూలం పరమక్రుద్ధో జగ్రాహ యుధి వీర్యవాన్। అనీకైః సమరే శూరై రాక్షసైః పరివారితః
అత్యంత కోపంతో, బలవంతుడైన రావణుడు ఆ శూలాన్ని యుద్ధంలో పట్టుకున్నాడు. ఆయన చుట్టూ రాక్షస వీరులు సైన్యంలో ఉన్నారు.
సముద్యమ్య మహాకాయో ననాద యుధి భైరవమ్। సంరక్తనయనో రోషాత్ స్వసైన్యమభిహర్షయన్
తన భారీ శరీరాన్ని పైకెత్తి, యుద్ధరంగంలో భయంకరంగా గర్జించాడు. కోపంతో అతని కళ్ళు ఎర్రగా మెరిపించాయి. తన సైన్యాన్ని ఉత్సాహపరిచాడు.
పృథివీం చాన్తరిక్షం చ దిశశ్చ ప్రదిశస్తథా। ప్రాకమ్పయత్ తదా శబ్దో రాక్షసేన్ద్రస్య దారుణః
ఆ రాక్షసరాజు భయంకరమైన అరుపుతో భూమిని, ఆకాశాన్ని, దిక్కులను, మధ్యదిక్కులను కంపింపజేశాడు.
అతికాయస్య నాదేన తేన తస్య దురాత్మనః। సర్వభూతాని విత్రేసుః సాగరశ్చ ప్రచుక్షుభే
అతికాయుడు ఆ భయంకరమైన అరుపు విన్న వెంటనే అన్ని జీవులు భయపడిపోయాయి, సముద్రం కూడా అలలతో ఉప్పొంగింది.
స గృహీత్వా మహావీర్యః శూలం తద్ రావణో మహత్। వినద్య సుమహానాదం రామం పరుషమబ్రవీత్
అప్పుడా మహాశక్తివంతుడైన రావణుడు గొప్ప శూలాన్ని పట్టుకుని, గట్టిగా అరుస్తూ, రామునికి కఠినంగా మాటలు చెప్పాడు.
శూలోఽయం వజ్రసారస్తే రామ రోషాన్మయోద్యతః। తవ భ్రాతృసహాయస్య సద్యః ప్రాణాన్ హరిష్యతి
‘రామా! ఈ వజ్రంలా గట్టి శూలాన్ని నేను కోపంతో ఎత్తాను. ఇది నీకు, నీ అన్నదమ్ముల సహాయులకు వెంటనే ప్రాణాలు తీసేస్తుంది.’
రక్షసామద్య శూరాణాం నిహతానాం చమూముఖే। త్వాం నిహత్య రణశ్లాఘిన్ కరోమి తరసా సమమ్
‘నీవు యుద్ధంలో గొప్పవాడినని గొప్పగా చెప్పుకుంటున్నావు. నిన్ను చంపి, ఈ రోజు యుద్ధంలో పడిపోయిన వీర రాక్షసులతో నేను సమానమవుతాను.’
తిష్ఠేదానీం నిహన్మి త్వామేష శూలేన రాఘవ। ఏవముక్త్వా స చిక్షేప తచ్ఛూలం రాక్షసాధిపః
‘ఇప్పుడే నిల్చు రాఘవా! ఈ శూలంతో నిన్ను చంపేస్తాను.’ అని చెప్పి ఆ రాక్షసాధిపతి ఆ శూలాన్ని విసిరాడు.
తద్ రావణకరాన్ముక్తం విద్యున్మాలాసమావృతమ్। అష్టఘణ్టం మహానాదం వియద్గతమశోభత
రావణుడు చేతి నుంచి వదిలిన ఆ శూలం మెరుపులతో మెరిసిపోతూ, ఎనిమిది గంటలతో ఘనమైన శబ్దాన్ని చేస్తూ, ఆకాశంలో ప్రకాశంగా ప్రయాణించింది.
తచ్ఛూలం రాఘవో దృష్ట్వా జ్వలన్తం ఘోరదర్శనమ్। ససర్జ విశిఖాన్ రామశ్చాపమాయమ్య వీర్యవాన్
ఆ భయంకరంగా మండుతున్న శూలాన్ని చూసి, రాముడు ధైర్యంగా తన విల్లు ఎక్కించి బాణాలను వదిలాడు.