హరిభిః సూర్యసంకాశైర్హేమజాలవిభూషితైః। రుక్మవేణుధ్వజః శ్రీమాన్ దేవరాజరథో వరః
సూర్యుని వంటి ప్రకాశవంతమైన, బంగారు వలలతో అలంకరించబడిన, బంగారు వృత్త ధ్వజంతో ఉన్న దేవరాజుని ఆ మహారథం అశ్వాలతో లాగబడింది.
దేవరాజేన సందిష్టో రథమారుహ్య మాతలిః। అభ్యవర్తత కాకుత్స్థమవతీర్య త్రివిష్టపాత్
దేవరాజు ఆజ్ఞతో మాతలి రథాన్ని ఎక్కి, స్వర్గం నుంచి దిగిపోతూ కకుత్స్థుడి దగ్గరకు వచ్చాడు.
అబ్రవీచ్చ తదా రామం సప్రతోదో రథే స్థితః। ప్రాఞ్జలిర్మాతలిర్వాక్యం సహస్రాక్షస్య సారథిః
ఆ సమయంలో మాతలి, చేతిలో అంకుశంతో రథంపై నిలబడి, చేతులు జోడించి రామునికి ఇలా అన్నాడు.
సహస్రాక్షేణ కాకుత్స్థ రథోఽయం విజయాయ తే। దత్తస్తవ మహాసత్త్వ శ్రీమన్ శత్రునిబర్హణ
ఓ కకుత్స్థా! శత్రువులను సంహరించేవాడా! ఈ రథాన్ని విజయానికి దేవేంద్రుడు నీకు ఇచ్చాడు.
ఇదమైన్ద్రం మహచ్చాపం కవచం చాగ్నిసంనిభమ్। శరాశ్చాదిత్యసంకాశాః శక్తిశ్చ విమలా శివా
ఇక్కడ ఇంద్రుని గొప్ప ధనుస్సు, అగ్నిలా మెరిసే కవచం, సూర్యుని వంటి బాణాలు, నిర్మలమైన శుభ్రమైన శక్తి ఉన్నాయి.
ఆరుహ్యేమం రథం వీర రాక్షసం జహి రావణమ్। మయా సారథినా దేవ మహేన్ద్ర ఇవ దానవాన్
ఓ వీరా! ఈ రథాన్ని ఎక్కి, నేను రథసారథిగా ఉండగా, మహేంద్రుడు దానవులను సంహరించినట్టు, రావణుడనే రాక్షసుడిని సంహరించు.
ఇత్యుక్తః సమ్పరిక్రమ్య రథం తమభివాద్య చ। ఆరురోహ తదా రామో లోకాఁల్లక్ష్మ్యా విరాజయన్
అలా అన్న తరువాత, రాముడు ఆ రథాన్ని చుట్టూ తిరిగి నమస్కరించి, దానిపైకి ఎక్కాడు. అతని తేజంతో లోకాల్లో ప్రకాశిస్తూ నిలిచాడు.
తద్ బభౌ చాద్భుతం యుద్ధం ద్వైరథం రోమహర్షణమ్। రామస్య చ మహాబాహో రావణస్య చ రక్షసః
ఆ సమరంలో రాముడు, మహాబాహువు, రాక్షసుడు రావణుడు ఇద్దరి మధ్య జరిగిన రథయుద్ధం అద్భుతంగా, హృదయాన్ని హరిస్తూ, ఆశ్చర్యకరంగా కనిపించింది.
స గాన్ధర్వేణ గాన్ధర్వం దైవం దైవేన రాఘవః। అస్త్రం రాక్షసరాజస్య జఘాన పరమాస్త్రవిత్
రాఘవుడు, అస్త్రవిద్యలో నిపుణుడు, గంధర్వాస్త్రాన్ని గంధర్వాస్త్రంతో, దైవాస్త్రాన్ని దైవాస్త్రంతో ఎదుర్కొని, రావణుని అస్త్రాలను సమర్థంగా తిప్పికొట్టాడు.
అస్త్రం తు పరమం ఘోరం రాక్షసం రాక్షసాధిపః। ససర్జ పరమక్రుద్ధః పునరేవ నిశాచరః
అప్పుడే రాక్షసాధిపతి రావణుడు, అత్యంత కోపంతో, భయంకరమైన పరమ రాక్షసాస్త్రాన్ని మళ్లీ ప్రయోగించాడు.
తే రావణధనుర్ముక్తాః శరాః కాఞ్చనభూషణాః। అభ్యవర్తన్త కాకుత్స్థం సర్పా భూత్వా మహావిషాః
రావణుని ధనుస్సు నుండి విడిచిన బంగారు అలంకారాలుతో కూడిన బాణాలు, మహా విషసర్పాలుగా మారి కకుత్స్థుడైన రాముని వైపు దూసుకొచ్చాయి.
తే దీప్తవదనా దీప్తం వమన్తో జ్వలనం ముఖైః। రామమేవాభ్యవర్తన్త వ్యాదితాస్యా భయానకాః
అవి అగ్నిలా మండుతున్న ముఖాలతో, నోట్లలోంచి జ్వాలలు పొగలేస్తూ, భయంకరంగా నోరు విప్పి రాముని మీదకు వచ్చాయి.
తైర్వాసుకిసమస్పర్శైర్దీప్తభోగైర్మహావిషైః। దిశశ్చ సంతతాః సర్వా విదిశశ్చ సమావృతాః
వాసుకితో సమానమైన ఆ మండుతున్న పాములు, తమ విషంతో అన్ని దిశల్నీ, కోణాల్నీ నిండుగా కప్పేశాయి.
తాన్ దృష్ట్వా పన్నగాన్ రామః సమాపతత ఆహవే। అస్త్రం గారుత్మతం ఘోరం ప్రాదుశ్చక్రే భయావహమ్
ఆ పాములు యుద్ధంలో తనవైపు దూసుకొస్తున్నదాన్ని చూసి, రాముడు భయంకరమైన గరుత్మంతుడి అస్త్రాన్ని సంధించాడు.
తే రాఘవధనుర్ముక్తా రుక్మపుఙ్ఖాః శిఖిప్రభాః। సుపర్ణాః కాఞ్చనా భూత్వా విచేరుః సర్పశత్రవః
రాఘవుని ధనుస్సు నుండి విడిచిన బంగారు రెక్కలతో, నీలకంఠి పక్షిలా మెరిసే బాణాలు, బంగారు సుపర్ణులుగా మారి, ఆ పాముల శత్రువులుగా ఎగిరిపోయాయి.
తే తాన్ సర్వాన్ శరాఞ్జఘ్నుః సర్పరూపాన్ మహాజవాన్। సుపర్ణరూపా రామస్య విశిఖాః కామరూపిణః
రాముని బాణాలు, సుపర్ణుల రూపం ధరించి, ఆ వేగంగా వచ్చిన పాముల రూప బాణాలన్నింటినీ సంహరించాయి.
అస్త్రే ప్రతిహతే క్రుద్ధో రావణో రాక్షసాధిపః। అభ్యవర్షత్ తదా రామం ఘోరాభిః శరవృష్టిభిః
అస్త్రాన్ని తిప్పికొట్టిన తరువాత, కోపంతో ఉన్న రాక్షసాధిపతి రావణుడు, భయంకరమైన బాణవర్షంతో రాముని మీద మళ్ళీ దాడి చేశాడు.
తతః శరసహస్రేణ రామమక్లిష్టకారిణమ్। అర్దయిత్వా శరౌఘేణ మాతలిం ప్రత్యవిధ్యత
తర్వాత, వేలాది బాణాలతో నిష్కళంకమైన కార్యాలు చేసే రాముని బాధించి, బాణాల వర్షంతో మాతలిని కూడా గాయపరిచాడు.
చిచ్ఛేద కేతుముద్దిశ్య శరేణైకేన రావణః। పాతయిత్వా రథోపస్థే రథాత్ కేతుం చ కాఞ్చనమ్
రావణుడు ఒకే ఒక్క బాణంతో రాముని రథంపై ఉన్న పతాకాన్ని లక్ష్యంగా చేసుకుని కోసేశాడు. ఆ బంగారు పతాకం రథంలో పడిపోయింది.
ఐన్ద్రానపి జఘానాశ్వాన్ శరజాలేన రావణః। విషేదుర్దేవగన్ధర్వచారణా దానవైః సహ
రావణుడు ఇంద్రుని గుర్రాలను కూడా బాణాల వర్షంతో సంహరించాడు. దాన్ని చూసి దేవతలు, గంధర్వులు, చారణులు, దానవులు భయంతో వణికిపోయారు.
రామమార్తం తదా దృష్ట్వా సిద్ధాశ్చ పరమర్షయః। వ్యథితా వానరేన్ద్రాశ్చ బభూవుః సవిభీషణాః
ఆ సమయంలో రాముడు బాధపడుతున్నాడని చూసి, సిద్ధులు, మహర్షులు, వానరాధిపతులు, విభీషణుడితో కలిసి అందరూ కలవరపడ్డారు.
రామచన్ద్రమసం దృష్ట్వా గ్రస్తం రావణరాహుణా। ప్రాజాపత్యం చ నక్షత్రం రోహిణీం శశినః ప్రియామ్
రావణుడు రాహువుగా మారి రామచంద్రుడిని మింగినట్లు, చంద్రుని ప్రియమైన రోహిణి నక్షత్రాన్ని కూడా ఆక్రమించినట్లు అందరూ చూశారు.
సమాక్రమ్య బుధస్తస్థౌ ప్రజానామహితావహః। సధూమపరివృర్త్తోమిః ప్రజ్వలన్నివ సాగరః
బుధుడు, ప్రజాపతి నక్షత్రాన్ని దాటి, ప్రజలకు హానికరంగా, పొగతో చుట్టుముట్టినట్లు, సముద్రం మంటపట్టినట్లు ప్రకాశిస్తూ నిలిచాడు.
ఉత్పపాత తదా క్రుద్ధః స్పృశన్నివ దివాకరమ్। శస్త్రవర్ణః సుపరుషో మన్దరశ్మిర్దివాకరః
ఆ సమయంలో అంగారకుడు కోపంతో లేచి, సూర్యుడిని తాకినట్లు, ఆయుధాల వర్ణంతో, తీవ్రమైన కిరణాలతో, సూర్యుని కాంతిని తగ్గించేశాడు.
అదృశ్యత కబన్ధాఙ్కః సంసక్తో ధూమకేతునా। కోసలానాం చ నక్షత్రం వ్యక్తమిన్ద్రాగ్నిదైవతమ్
కబంధ నక్షత్రం, పొగతో కూడిన ధూమకేతువుతో కలసి ఆకాశంలో కనబడింది. కోసలుల నక్షత్రం, ఇంద్రుడు, అగ్ని దేవతలు పాలించే నక్షత్రంగా స్పష్టంగా వెలుగుచేసింది.
ఆహత్యాఙ్గారకస్తస్థౌ విశాఖమపి చామ్బరే। దశాస్యో వింశతిభుజః ప్రగృహీతశరాసనః
అంగారకుడు ఆకాశంలో విశాఖను తాకి నిలిచిపోయాడు. పది తలలు, ఇరవై చేతులు కలిగిన రావణుడు తన విల్లు పట్టుకొని సిద్ధంగా ఉన్నాడు.
అదృశ్యత దశగ్రీవో మైనాక ఇవ పర్వతః। నిరస్యమానో రామస్తు దశగ్రీవేణ రక్షసా
పది తలల రావణుడు మైనాక పర్వతంలా కనిపించాడు. ఆ సమయంలో రాముడు రాక్షసుడైన రావణునిచేత తిప్పికొట్టబడుతున్నాడు.
నాశక్నోదభిసంధాతుం సాయకాన్ రణమూర్ధని। స కృత్వా భ్రుకుటిం క్రుద్ధః కించిత్ సంరక్తలోచనః
ఆ యుద్ధమధ్యంలో రాముడు బాణాలను సరిగ్గా లక్ష్యానికి పంపలేకపోయాడు. కోపంతో ఆయన కనుబొమ్మలు ముడుచుకొని, కళ్లలో కొంత ఎరుపు మెరుపుతో నిలిచిపోయాడు.
జగామ సుమహాక్రోధం నిర్దహన్నివ రాక్షసాన్। తస్య క్రుద్ధస్య వదనం దృష్ట్వా రామస్య ధీమతః। సర్వభూతాని విత్రేసుః ప్రాకమ్పత చ మేదినీ
అతడు మహా కోపంతో రాక్షసులను కాల్చుతున్నట్టు కనిపించాడు. ధైర్యవంతుడైన రాముని కోపంతో ఉన్న ముఖాన్ని చూసి అన్ని జీవులు భయపడిపోయాయి, భూమి కంపించింది.
సింహశార్దూలవాఞ్ఛైలః సంచచాల చలద్ ద్రుమః। బభూవ చాపి క్షుభితః సముద్రః సరితాం పతిః
సింహాలు, పులులు నివసించే కొండలు, వాటి మీద ఉన్న చెట్లు ఊగిపోతూ కంపించాయి. నదుల అధిపతి సముద్రం కూడా కలకలమైంది.