అబ్రవీచ్చ పరిష్వజ్య సౌమిత్రిం రాఘవస్తదా। దిష్ట్యా త్వాం వీర పశ్యామి మరణాత్ పునరాగతమ్
ఆ సమయంలో రాఘవుడు, సౌమిత్రిని ఆలింగనం చేసి, 'ఓ వీరా! మళ్ళీ మరణం నుండి తిరిగి వచ్చిన నిన్ను చూడటం నా అదృష్టం' అని అన్నాడు.
నహి మే జీవితేనార్థః సీతయా చ జయేన వా। కో హి మే జీవితేనార్థస్త్వయి పఞ్చత్వమాగతే
నా జీవితం, సీత, విజయాలు — ఇవేవీ నాకు అవసరం లేవు. నువ్వు లేని జీవితం నాకు ఎందుకు?
ఇత్యేవం బ్రువతస్తస్య రాఘవస్య మహాత్మనః। ఖిన్నః శిథిలయా వాచా లక్ష్మణో వాక్యమబ్రవీత్
అలా మహాత్ముడైన రాఘవుడు బాధతో, వాక్యాలు తడబడుతూ చెప్పగా, లక్ష్మణుడు ఇలా సమాధానం ఇచ్చాడు.
తాం ప్రతిజ్ఞాం ప్రతిజ్ఞాయ పురా సత్యపరాక్రమ। లఘుః కశ్చిదివాసత్త్వో నైవం త్వం వక్తుమర్హసి
నీవు ఒకసారి ప్రతిజ్ఞ చేసినవాడివి, అపార పరాక్రమం కలవాడివి. అలాంటి నువ్వు, మనస్సు బలహీనంగా ఉన్నవాడిలా ఇలా మాట్లాడడం సరికాదు.
నహి ప్రతిజ్ఞాం కుర్వన్తి వితథాం సత్యవాదినః। లక్షణం హి మహత్త్వస్య ప్రతిజ్ఞాపరిపాలనమ్
సత్యవంతులు అసత్యమైన ప్రతిజ్ఞ చేయరు. ప్రతిజ్ఞను నిలబెట్టుకోవడమే గొప్పతనం లక్షణం.
నైరాశ్యముపగన్తుం చ నాలం తే మత్కృతేఽనఘ। వధేన రావణస్యాద్య ప్రతిజ్ఞామనుపాలయ
నిర్దోషుడా! నా కోసం నువ్వు నిరాశకు లోనవడం తగదు. ఈ రోజు రావణుడిని సంహరించి నీ ప్రతిజ్ఞను నెరవేర్చు.
న జీవన్ యాస్యతే శత్రుస్తవ బాణపథం గతః। నర్దతస్తీక్ష్ణదంష్ట్రస్య సింహస్యేవ మహాగజః
నీ బాణాల పరిధిలోకి వచ్చిన శత్రువు బ్రతికి తప్పించుకోడు. గర్జించే, పదునైన పళ్లున్న సింహాన్ని చూసి ఏనుగు తప్పించుకోలేనట్లు.
అహం తు వధమచ్ఛామి శీఘ్రమస్య దురాత్మనః। యావదస్తం న యాత్యేష కృతకర్మా దివాకరః
ఈ దుష్టుని వెంటనే సంహరించాలనే కోరిక నాకు ఉంది. సూర్యుడు తన పని ముగించి అస్తమించకముందే అతడిని సంహరించాలి.
యది వధమిచ్ఛసి రావణస్య సంఖ్యే యది చ కృతాం హి తవేచ్ఛసి ప్రతిజ్ఞామ్। యది తవ రాజసుతాభిలాష ఆర్య కురు చ వచో మమ శీఘ్రమద్య వీర
ఓ వీరా! యుద్ధంలో రావణుడిని చంపాలని నీకు కోరిక ఉంటే, నీ ప్రతిజ్ఞ నెరవేరాలని ఆశిస్తే, రాజ కుమార్తెను పొందాలని మనసుంటే, నా మాట వెంటనే వినిపించు.
thumb|ద్వ్యధికశతతమః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే యుద్ధకాణ్డే ద్వ్యధికశతతమః సర్గః ॥౬-
ఇప్పుడు వంద రెండవ సర్గను వినండి.
లక్ష్మణేన తు తద్ వాక్యముక్తం శ్రుత్వా స రాఘవః। సందధే పరవీరఘ్నో ధనురాదాయ వీర్యవాన్
లక్ష్మణుడు చెప్పిన మాటలు విని, శత్రువులను సంహరించే రాఘవుడు, తన ధనుస్సును తీసుకుని సిద్ధంగా నిలిచాడు.
రావణాయ శరాన్ ఘోరాన్ విససర్జ చమూముఖే। అథాన్యం రథమాస్థాయ రావణో రాక్షసాధిపః
అతడు భయంకరమైన బాణాలను రావణుడిపై సైన్యమధ్యంలో వదిలాడు. వెంటనే రాక్షసాధిపతి రావణుడు మరో రథాన్ని ఎక్కాడు.
అభ్యధావత కాకుత్స్థం స్వర్భానురివ భాస్కరమ్। దశగ్రీవో రథస్థస్తు రామం వజ్రోపమైః శరైః। ఆజఘాన మహాశైలం ధారాభిరివ తోయదః
దశముఖుడు రథంపై నిలబడి, కకుత్స్థుడిని రాహువు సూర్యుని మీద దూకినట్టు ఎదుర్కొన్నాడు. వజ్రాలవంటి బాణాలతో రాముడిని కొట్టాడు. మేఘం పెద్ద కొండపై వర్షం కురిపించినట్టు బాణవర్షం కురిపించాడు.
దీప్తపావకసంకాశైః శరైః కాఞ్చనభూషణైః। అభ్యవర్షద్ రణే రామో దశగ్రీవం సమాహితః
రాముడు ధ్యానంతో, అగ్నిలా మెరిసే, బంగారు అలంకరణలతో ఉన్న బాణాలతో దశముఖుడిపై యుద్ధంలో వర్షంలా కురిపించాడు.
భూమౌ స్థితస్య రామస్య రథస్థస్య స రక్షసః। న సమం యుద్ధమిత్యాహుర్దేవగన్ధర్వకింనరాః
రాముడు నేలపై నిలబడి, రాక్షసుడు రథంపై ఉండటం వల్ల ఈ యుద్ధం సమానంగా లేదని దేవతలు, గంధర్వులు, కిన్నరులు అన్నారు.
తతో దేవవరః శ్రీమాన్ శ్రుత్వా తేషాం వచోఽమృతమ్। ఆహూయ మాతలిం శక్రో వచనం చేదమబ్రవీత్
అప్పుడు దేవతాధిపతి, వారి మాటలు వినిపించి, మాతలిని పిలిచి ఇలా అన్నాడు.
రథేన మమ భూమిష్ఠం శీఘ్రం యాహి రఘూత్తమమ్। ఆహూయ భూతలం యాత కురు దేవహితం మహత్
నా రథంతో భూమిపై ఉన్న రఘువీరుని దగ్గరకు త్వరగా వెళ్లి, భూమికి దిగిపో. దేవతల కోసం ఈ గొప్ప పనిని నెరవేర్చు.
ఇత్యుక్తో దేవరాజేన మాతలిర్దేవసారథిః। ప్రణమ్య శిరసా దేవం తతో వచనమబ్రవీత్
దేవేంద్రుడు చెప్పినట్లు మాతలి, ఆ దేవతల రథసారథి, తలవంచి నమస్కరించి, ఇలా అన్నాడు.
శీఘ్రం యాస్యామి దేవేన్ద్ర సారథ్యం చ కరోమ్యహమ్। తతో హయైశ్చ సంయోజ్య హరితైః స్యన్దనోత్తమమ్
ఓ దేవేంద్రా! నేను వెంటనే వెళ్తాను. రథాన్ని నడిపే బాధ్యతను తీసుకుంటాను. ఆ తరువాత ఆకుపచ్చ గడ్డలతో ఉన్న ఉత్తమ రథాన్ని జోడిస్తాను.
తతః కాఞ్చనచిత్రాఙ్గః కిఙ్కిణీశతభూషితః। తరుణాదిత్యసంకాశో వైదూర్యమయకూబరః। సదశ్వైః కాఞ్చనాపీడైర్యుక్తః శ్వేతప్రకీర్ణకైః
తర్వాత బంగారు అలంకరణలు, వందల కొద్దీ గంటలు, ఉదయ సూర్యుని పోలికతో మెరిసే, వైడూర్యపు దండతో, మంచి తెల్ల మయిరుతో, బంగారు కిరీటాలతో ఉన్న అశ్వాలతో కూడిన రథం కనిపించింది.
హరిభిః సూర్యసంకాశైర్హేమజాలవిభూషితైః। రుక్మవేణుధ్వజః శ్రీమాన్ దేవరాజరథో వరః
సూర్యుని వంటి ప్రకాశవంతమైన, బంగారు వలలతో అలంకరించబడిన, బంగారు వృత్త ధ్వజంతో ఉన్న దేవరాజుని ఆ మహారథం అశ్వాలతో లాగబడింది.
దేవరాజేన సందిష్టో రథమారుహ్య మాతలిః। అభ్యవర్తత కాకుత్స్థమవతీర్య త్రివిష్టపాత్
దేవరాజు ఆజ్ఞతో మాతలి రథాన్ని ఎక్కి, స్వర్గం నుంచి దిగిపోతూ కకుత్స్థుడి దగ్గరకు వచ్చాడు.
అబ్రవీచ్చ తదా రామం సప్రతోదో రథే స్థితః। ప్రాఞ్జలిర్మాతలిర్వాక్యం సహస్రాక్షస్య సారథిః
ఆ సమయంలో మాతలి, చేతిలో అంకుశంతో రథంపై నిలబడి, చేతులు జోడించి రామునికి ఇలా అన్నాడు.
సహస్రాక్షేణ కాకుత్స్థ రథోఽయం విజయాయ తే। దత్తస్తవ మహాసత్త్వ శ్రీమన్ శత్రునిబర్హణ
ఓ కకుత్స్థా! శత్రువులను సంహరించేవాడా! ఈ రథాన్ని విజయానికి దేవేంద్రుడు నీకు ఇచ్చాడు.
ఇదమైన్ద్రం మహచ్చాపం కవచం చాగ్నిసంనిభమ్। శరాశ్చాదిత్యసంకాశాః శక్తిశ్చ విమలా శివా
ఇక్కడ ఇంద్రుని గొప్ప ధనుస్సు, అగ్నిలా మెరిసే కవచం, సూర్యుని వంటి బాణాలు, నిర్మలమైన శుభ్రమైన శక్తి ఉన్నాయి.
ఆరుహ్యేమం రథం వీర రాక్షసం జహి రావణమ్। మయా సారథినా దేవ మహేన్ద్ర ఇవ దానవాన్
ఓ వీరా! ఈ రథాన్ని ఎక్కి, నేను రథసారథిగా ఉండగా, మహేంద్రుడు దానవులను సంహరించినట్టు, రావణుడనే రాక్షసుడిని సంహరించు.
ఇత్యుక్తః సమ్పరిక్రమ్య రథం తమభివాద్య చ। ఆరురోహ తదా రామో లోకాఁల్లక్ష్మ్యా విరాజయన్
అలా అన్న తరువాత, రాముడు ఆ రథాన్ని చుట్టూ తిరిగి నమస్కరించి, దానిపైకి ఎక్కాడు. అతని తేజంతో లోకాల్లో ప్రకాశిస్తూ నిలిచాడు.
తద్ బభౌ చాద్భుతం యుద్ధం ద్వైరథం రోమహర్షణమ్। రామస్య చ మహాబాహో రావణస్య చ రక్షసః
ఆ సమరంలో రాముడు, మహాబాహువు, రాక్షసుడు రావణుడు ఇద్దరి మధ్య జరిగిన రథయుద్ధం అద్భుతంగా, హృదయాన్ని హరిస్తూ, ఆశ్చర్యకరంగా కనిపించింది.
స గాన్ధర్వేణ గాన్ధర్వం దైవం దైవేన రాఘవః। అస్త్రం రాక్షసరాజస్య జఘాన పరమాస్త్రవిత్
రాఘవుడు, అస్త్రవిద్యలో నిపుణుడు, గంధర్వాస్త్రాన్ని గంధర్వాస్త్రంతో, దైవాస్త్రాన్ని దైవాస్త్రంతో ఎదుర్కొని, రావణుని అస్త్రాలను సమర్థంగా తిప్పికొట్టాడు.
అస్త్రం తు పరమం ఘోరం రాక్షసం రాక్షసాధిపః। ససర్జ పరమక్రుద్ధః పునరేవ నిశాచరః
అప్పుడే రాక్షసాధిపతి రావణుడు, అత్యంత కోపంతో, భయంకరమైన పరమ రాక్షసాస్త్రాన్ని మళ్లీ ప్రయోగించాడు.