విషాదం మా కృథా వీర సప్రాణోఽయమరిందమ। ఆఖ్యాతి తు ప్రసుప్తస్య స్రస్తగాత్రస్య భూతలే
ఓ వీరా, నీవు దిగులుపడవద్దు. ఈ శత్రువులను జయించినవాడికి ఇంకా ప్రాణం ఉంది. భూమిపై శరీరం నిశ్చలంగా ఉండటం, నిద్రలో ఉన్నవాడికి కనిపించే లక్షణాలు స్పష్టంగా ఉన్నాయి.
సోచ్ఛ్వాసం హృదయం వీర కమ్పమానం ముహుర్ముహుః। ఏవముక్త్వా మహాప్రాజ్ఞః సుషేణో రాఘవం వచః
ఓ వీరా, అతని హృదయం ఇంకా ఊపిరి తీసుకుంటోంది, మళ్లీ మళ్లీ కంపించుతోంది. ఇలా చెప్పి, జ్ఞానవంతుడైన సుషేణుడు రాఘవునికి ఇలా అన్నాడు:
సమీపస్థమువాచేదం హనూమన్తం మహాకపిమ్। సౌమ్య శీఘ్రమితో గత్వా పర్వతం హి మహోదయమ్
పక్కనే ఉన్న మహాకపి హనుమంతుడిని చూచి ఇలా అన్నాడు: 'ప్రియమైనవాడా, త్వరగా ఇక్కడినుంచి మహోదయ అనే గొప్ప పర్వతానికి వెళ్ళు.'
పూర్వం తు కథితో యోఽసౌ వీర జామ్బవతా తవ। దక్షిణే శిఖరే జాతాం మహౌషధిమిహానయ
ఓ వీరా, జాంబవంతుడు నీకు ముందే చెప్పినట్టు, ఆ పర్వత దక్షిణ శిఖరంలో పుట్టే గొప్ప ఔషధిని ఇక్కడకు తీసుకొచ్చి ఇవ్వు.
విశల్యకరణీం నామ్నా సావర్ణ్యకరణీం తథా। సంజీవకరణీం వీర సంధానీం చ మహౌషధీమ్
విషల్యకరణి, సావర్ణ్యకరణి, సంజీవకరణి, సంధానిని అనే గొప్ప ఔషధులను తీసుకొచ్చి ఇవ్వు, ఓ వీరా.
సంజీవనార్థం వీరస్య లక్ష్మణస్య త్వమానయ। ఇత్యేవముక్తో హనుమాన్ గత్వా చౌషధిపర్వతమ్। చిన్తామభ్యగమచ్ఛ్రీమానజానంస్తా మహౌషధీః
ఈ వీరుడైన లక్ష్మణుని ప్రాణాలను తిరిగి తెచ్చేందుకు ఆ ఔషధులను తీసుకొమ్మని చెప్పాడు. అప్పుడు హనుమంతుడు ఔషధిపర్వతానికి వెళ్లాడు. కానీ, మహోషధులను గుర్తించలేకపోయాడు.
తస్య బుద్ధిః సముత్పన్నా మారుతేరమితౌజసః। ఇదమేవ గమిష్యామి గృహీత్వా శిఖరం గిరేః
అప్పుడు అపారశక్తి గల వాయుపుత్రుడైన హనుమంతుడి మనసులో ఒక ఆలోచన వచ్చింది: 'ఈ పర్వతశిఖరాన్ని నేనే తీసుకెళ్తాను.'
అస్మింస్తు శిఖరే జాతామోషధీం తాం సుఖావహామ్। ప్రతర్కేణావగచ్ఛామి సుషేణో హ్యేవమబ్రవీత్
'ఈ శిఖరంపై మనకు ఉపయుక్తమైన ఔషధి ఉందని నేను ఊహిస్తున్నాను. ఎందుకంటే సుషేణుడు కూడా అలా అన్నాడు.'
అగృహ్య యది గచ్ఛామి విశల్యకరణీమహమ్। కాలాత్యయేన దోషః స్యాద్ వైక్లవ్యం చ మహద్భవేత్
'విషల్యకరణిని తీసుకోకుండా వెళ్తే ఆలస్యమవుతుంది, దాంతో పెద్ద నష్టం, బాధ కలుగుతుంది.'
ఇతి సంచిన్త్య హనుమాన్ గత్వా క్షిప్రం మహాబలః। ఆసాద్య పర్వతశ్రేష్ఠం త్రిః ప్రకమ్ప్య గిరేః శిరః
ఇలా ఆలోచించిన హనుమంతుడు, మహాశక్తిగలవాడై, త్వరగా వెళ్లి, ఆ గొప్ప పర్వతాన్ని చేరి, మూడు సార్లు ఆ పర్వతశిఖరాన్ని బలంగా ఊపాడు.
ఫుల్లనానాతరుగణం సముత్పాట్య మహాబలః। గృహీత్వా హరిశార్దూలో హస్తాభ్యాం సమతోలయత్
మహాబలుడు హనుమంతుడు పుష్పాలతో నిండిన色色 చెట్లను పీకి, ఆ పర్వత శిఖరాన్ని రెండు చేతులతో పట్టుకుని తూకంగా ఎత్తాడు.
స నీలమివ జీమూతం తోయపూర్ణం నభస్తలాత్। ఉత్పపాత గృహీత్వా తు హనూమాన్ శిఖరం గిరేః
ఆ పర్వత శిఖరాన్ని పట్టుకుని, నీలా మేఘంలా, నీళ్లతో నిండిన మేఘంలా, హనుమంతుడు ఆకాశంలోకి ఎగిరిపోయాడు.
సమాగమ్య మహావేగః సంన్యస్య శిఖరం గిరేః। విశ్రమ్య కించిద్ధనుమాన్ సుషేణమిదమబ్రవీత్
అతడు వేగంగా వచ్చి, ఆ పర్వత శిఖరాన్ని అక్కడే ఉంచి, కొంత విశ్రాంతి తీసుకుని, హనుమంతుడు సుషేణుని ఇలా అన్నాడు.
ఔషధీర్నావగచ్ఛామి తా అహం హరిపుఙ్గవ। తదిదం శిఖరం కృత్స్నం గిరేస్తస్యాహృతం మయా
వానరులలో శ్రేష్ఠుడా! ఆ ఔషధులను నేను గుర్తించలేకపోయాను. అందుకే ఈ పర్వత శిఖరాన్ని మొత్తం తీసుకొచ్చాను.
ఏవం కథయమానం తు ప్రశస్య పవనాత్మజమ్। సుషేణో వానరశ్రేష్ఠో జగ్రాహోత్పాట్య చౌషధీః
హనుమంతుడు ఇలా చెప్పుతుండగా, వాయుపుత్రుడిని సుషేణుడు ప్రశంసించి, వానరులలో శ్రేష్ఠుడైన అతడు ఆ ఔషధులను పీకి తీసుకున్నాడు.
విస్మితాస్తు బభూవుస్తే సర్వే వానరపుఙ్గవాః। దృష్ట్వా తు హనుమత్కర్మ సురైరపి సుదుష్కరమ్
హనుమంతుడి ఈ కార్యాన్ని చూసి, దేవతలకు కూడా సాధ్యంకాని పని చేసినందుకు, అందరు వానర శ్రేష్ఠులు ఆశ్చర్యపోయారు.
తతః సంక్షోదయిత్వా తామోషధీం వానరోత్తమః। లక్ష్మణస్య దదౌ నస్తః సుషేణః సుమహాద్యుతిః
తర్వాత సుషేణుడు ఆ ఔషధిని మెత్తగా చేసి, లక్ష్మణుని దగ్గర ఉంచాడు.
సశల్యః స సమాఘ్రాయ లక్ష్మణః పరవీరహా। విశల్యో విరుజః శీఘ్రముదతిష్ఠన్మహీతలాత్
బాణాలు మునిగిన లక్ష్మణుడు ఆ ఔషధిని వాసించి, వెంటనే గాయాలు, బాధలు లేకుండా నేలపై నుండి లేచాడు.
తముత్థితం తు హరయో భూతలాత్ ప్రేక్ష్య లక్ష్మణమ్। సాధుసాధ్వితి సుప్రీతా లక్ష్మణం ప్రత్యపూజయన్
లక్ష్మణుడు నేలపై నుండి లేచిన దృశ్యాన్ని చూసి, వానరులు ఎంతో ఆనందంతో 'బాగుంది! బాగుంది!' అని హర్షంతో పొగిడారు.
ఏహ్యేహీత్యబ్రవీద్ రామో లక్ష్మణం పరవీరహా। సస్వజే గాఢమాలిఙ్గయ బాష్పపర్యాకులేక్షణః
రాముడు, శత్రువులను సంహరించేవాడు, 'రా రా!' అని లక్ష్మణుని పిలిచి, కన్నీళ్ళతో కళ్లు నిండినవాడై గట్టిగా ఆలింగనం చేశాడు.
అబ్రవీచ్చ పరిష్వజ్య సౌమిత్రిం రాఘవస్తదా। దిష్ట్యా త్వాం వీర పశ్యామి మరణాత్ పునరాగతమ్
ఆ సమయంలో రాఘవుడు, సౌమిత్రిని ఆలింగనం చేసి, 'ఓ వీరా! మళ్ళీ మరణం నుండి తిరిగి వచ్చిన నిన్ను చూడటం నా అదృష్టం' అని అన్నాడు.
నహి మే జీవితేనార్థః సీతయా చ జయేన వా। కో హి మే జీవితేనార్థస్త్వయి పఞ్చత్వమాగతే
నా జీవితం, సీత, విజయాలు — ఇవేవీ నాకు అవసరం లేవు. నువ్వు లేని జీవితం నాకు ఎందుకు?
ఇత్యేవం బ్రువతస్తస్య రాఘవస్య మహాత్మనః। ఖిన్నః శిథిలయా వాచా లక్ష్మణో వాక్యమబ్రవీత్
అలా మహాత్ముడైన రాఘవుడు బాధతో, వాక్యాలు తడబడుతూ చెప్పగా, లక్ష్మణుడు ఇలా సమాధానం ఇచ్చాడు.
తాం ప్రతిజ్ఞాం ప్రతిజ్ఞాయ పురా సత్యపరాక్రమ। లఘుః కశ్చిదివాసత్త్వో నైవం త్వం వక్తుమర్హసి
నీవు ఒకసారి ప్రతిజ్ఞ చేసినవాడివి, అపార పరాక్రమం కలవాడివి. అలాంటి నువ్వు, మనస్సు బలహీనంగా ఉన్నవాడిలా ఇలా మాట్లాడడం సరికాదు.
నహి ప్రతిజ్ఞాం కుర్వన్తి వితథాం సత్యవాదినః। లక్షణం హి మహత్త్వస్య ప్రతిజ్ఞాపరిపాలనమ్
సత్యవంతులు అసత్యమైన ప్రతిజ్ఞ చేయరు. ప్రతిజ్ఞను నిలబెట్టుకోవడమే గొప్పతనం లక్షణం.
నైరాశ్యముపగన్తుం చ నాలం తే మత్కృతేఽనఘ। వధేన రావణస్యాద్య ప్రతిజ్ఞామనుపాలయ
నిర్దోషుడా! నా కోసం నువ్వు నిరాశకు లోనవడం తగదు. ఈ రోజు రావణుడిని సంహరించి నీ ప్రతిజ్ఞను నెరవేర్చు.
న జీవన్ యాస్యతే శత్రుస్తవ బాణపథం గతః। నర్దతస్తీక్ష్ణదంష్ట్రస్య సింహస్యేవ మహాగజః
నీ బాణాల పరిధిలోకి వచ్చిన శత్రువు బ్రతికి తప్పించుకోడు. గర్జించే, పదునైన పళ్లున్న సింహాన్ని చూసి ఏనుగు తప్పించుకోలేనట్లు.
అహం తు వధమచ్ఛామి శీఘ్రమస్య దురాత్మనః। యావదస్తం న యాత్యేష కృతకర్మా దివాకరః
ఈ దుష్టుని వెంటనే సంహరించాలనే కోరిక నాకు ఉంది. సూర్యుడు తన పని ముగించి అస్తమించకముందే అతడిని సంహరించాలి.
యది వధమిచ్ఛసి రావణస్య సంఖ్యే యది చ కృతాం హి తవేచ్ఛసి ప్రతిజ్ఞామ్। యది తవ రాజసుతాభిలాష ఆర్య కురు చ వచో మమ శీఘ్రమద్య వీర
ఓ వీరా! యుద్ధంలో రావణుడిని చంపాలని నీకు కోరిక ఉంటే, నీ ప్రతిజ్ఞ నెరవేరాలని ఆశిస్తే, రాజ కుమార్తెను పొందాలని మనసుంటే, నా మాట వెంటనే వినిపించు.
thumb|ద్వ్యధికశతతమః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే యుద్ధకాణ్డే ద్వ్యధికశతతమః సర్గః ॥౬-
ఇప్పుడు వంద రెండవ సర్గను వినండి.