భరతం కిం ను వక్ష్యామి శత్రుఘ్నం చ మహాబలమ్। సహ తేన వనం యాతో వినా తేనాగతః కథమ్
భరతుడికి, మహాబలశాలి శత్రుఘ్నుడికి నేను ఏమి చెప్పగలను? అతడితో కలిసి అడవికి వెళ్లి, అతడు లేకుండా ఎలా తిరిగి వస్తాను?
ఇహైవ మరణం శ్రేయో న తు బన్ధువిగర్హణమ్। కిం మయా దుష్కృతం కర్మ కృతమన్యత్ర జన్మని
ఇక్కడే మరణించడం నాకు బంధువుల నిందను వినడం కన్నా మేలైనది. గత జన్మలో నేను ఏ దుష్కర్మ చేశానో,
యేన మే ధార్మికో భ్రాతా నిహతశ్చాగ్రతః స్థితః। హా భ్రాతర్మనుజశ్రేష్ఠ శూరాణాం ప్రవర ప్రభో
నా ధర్మమయుడైన తమ్ముడు నా ముందే పడిపోయాడు. ఓ తమ్ముడా, నీకన్నా చిన్నవారిలో నీవే గొప్పవాడవు, వీరులందరిలో నీవే ప్రథముడవు, ప్రభువా! హాయ్, నన్ను వదిలిపెట్టి ఇలా ఎందుకు పోయావు?
ఏకాకీ కిం ను మాం త్యక్త్వా పరలోకాయ గచ్ఛసి। విలపన్తం చ మాం భ్రాతః కిమర్థం నావభాషసే
ఒక్కడివై నన్ను వదిలిపెట్టి పరలోకానికి ఎందుకు వెళ్తున్నావు? నేను ఇక్కడ విలపిస్తూ ఉండగా, ఓ తమ్ముడా, నాతో ఎందుకు మాట్లాడటం లేదు?
ఉత్తిష్ఠ పశ్య కిం శేషే దీనం మాం పశ్య చక్షుషా। శోకార్తస్య ప్రమత్తస్య పర్వతేషు వనేషు చ
లేచి చూడు, ఎందుకు పడుకున్నావు? నేను ఎంత దుఃఖంతో, మనసు తడిసి, కొండల్లో, అడవుల్లో తిరుగుతూ ఉన్నానో, కనీసం నన్ను కన్నులతో చూసి పలకరించు.
విషణ్ణస్య మహాబాహో సమాశ్వాసయితా మమ। రామమేవం బ్రువాణం తు శోకవ్యాకులితేన్ద్రియమ్
ఓ మహాబాహువా, నేను ఇలా నిరాశతో ఉన్నప్పుడు నన్ను ఎవరు ఆదరిస్తారు? రాముడు ఇలా దుఃఖంతో మనస్సు కలవరపడి మాట్లాడుతున్నాడు.
ఆశ్వాసయన్నువాచేదం సుషేణః పరమం వచః। త్యజేమాం నరశార్దూల బుద్ధిం వైక్లవ్యకారిణీమ్
ఆ సమయంలో సుషేణుడు రాముని ఆదరిస్తూ ఇలా అన్నాడు: 'ఓ మానవశార్దూలా, ఈ మూర్ఖమైన, నీ మనస్సును దిగులుపడే ఆలోచనను వదిలిపెట్టు.'
శోకసంజననీం చిన్తాం తుల్యాం బాణైశ్చమూముఖే। నైవ పఞ్చత్వమాపన్నో లక్ష్మణో లక్ష్మివర్ధనః
ఈ బాధను కలిగించే ఆందోళనను, యుద్ధంలో బాణాల్లా హానికరమైనదిగా భావించు. లక్ష్మణుడు, ఐశ్వర్యాన్ని పెంచేవాడు, మరణించలేదు.
నహ్యస్య వికృతం వక్త్రం న చ శ్యామత్వమాగతమ్। సుప్రభం చ ప్రసన్నం చ ముఖమస్య నిరీక్ష్యతామ్
అతని ముఖం మారిపోలేదు, నలుపు కూడా రాలేదు. అతని ముఖం ప్రకాశవంతంగా, ప్రశాంతంగా ఉంది – చూడు.
పద్మపత్రతలౌ హస్తౌ సుప్రసన్నే చ లోచనే। నేదృశం దృశ్యతే రూపం గతాసూనాం విశాం పతే
అతని చేతులు కమలదళపు లోపలివంటి వర్ణంతో ఉన్నాయి, కన్నులు ఎంతో స్పష్టంగా మెరిసిపోతున్నాయి. ప్రాణం పోయినవారిలో ఇలాంటి రూపం కనిపించదు, ఓ నరపతి!
విషాదం మా కృథా వీర సప్రాణోఽయమరిందమ। ఆఖ్యాతి తు ప్రసుప్తస్య స్రస్తగాత్రస్య భూతలే
ఓ వీరా, నీవు దిగులుపడవద్దు. ఈ శత్రువులను జయించినవాడికి ఇంకా ప్రాణం ఉంది. భూమిపై శరీరం నిశ్చలంగా ఉండటం, నిద్రలో ఉన్నవాడికి కనిపించే లక్షణాలు స్పష్టంగా ఉన్నాయి.
సోచ్ఛ్వాసం హృదయం వీర కమ్పమానం ముహుర్ముహుః। ఏవముక్త్వా మహాప్రాజ్ఞః సుషేణో రాఘవం వచః
ఓ వీరా, అతని హృదయం ఇంకా ఊపిరి తీసుకుంటోంది, మళ్లీ మళ్లీ కంపించుతోంది. ఇలా చెప్పి, జ్ఞానవంతుడైన సుషేణుడు రాఘవునికి ఇలా అన్నాడు:
సమీపస్థమువాచేదం హనూమన్తం మహాకపిమ్। సౌమ్య శీఘ్రమితో గత్వా పర్వతం హి మహోదయమ్
పక్కనే ఉన్న మహాకపి హనుమంతుడిని చూచి ఇలా అన్నాడు: 'ప్రియమైనవాడా, త్వరగా ఇక్కడినుంచి మహోదయ అనే గొప్ప పర్వతానికి వెళ్ళు.'
పూర్వం తు కథితో యోఽసౌ వీర జామ్బవతా తవ। దక్షిణే శిఖరే జాతాం మహౌషధిమిహానయ
ఓ వీరా, జాంబవంతుడు నీకు ముందే చెప్పినట్టు, ఆ పర్వత దక్షిణ శిఖరంలో పుట్టే గొప్ప ఔషధిని ఇక్కడకు తీసుకొచ్చి ఇవ్వు.
విశల్యకరణీం నామ్నా సావర్ణ్యకరణీం తథా। సంజీవకరణీం వీర సంధానీం చ మహౌషధీమ్
విషల్యకరణి, సావర్ణ్యకరణి, సంజీవకరణి, సంధానిని అనే గొప్ప ఔషధులను తీసుకొచ్చి ఇవ్వు, ఓ వీరా.
సంజీవనార్థం వీరస్య లక్ష్మణస్య త్వమానయ। ఇత్యేవముక్తో హనుమాన్ గత్వా చౌషధిపర్వతమ్। చిన్తామభ్యగమచ్ఛ్రీమానజానంస్తా మహౌషధీః
ఈ వీరుడైన లక్ష్మణుని ప్రాణాలను తిరిగి తెచ్చేందుకు ఆ ఔషధులను తీసుకొమ్మని చెప్పాడు. అప్పుడు హనుమంతుడు ఔషధిపర్వతానికి వెళ్లాడు. కానీ, మహోషధులను గుర్తించలేకపోయాడు.
తస్య బుద్ధిః సముత్పన్నా మారుతేరమితౌజసః। ఇదమేవ గమిష్యామి గృహీత్వా శిఖరం గిరేః
అప్పుడు అపారశక్తి గల వాయుపుత్రుడైన హనుమంతుడి మనసులో ఒక ఆలోచన వచ్చింది: 'ఈ పర్వతశిఖరాన్ని నేనే తీసుకెళ్తాను.'
అస్మింస్తు శిఖరే జాతామోషధీం తాం సుఖావహామ్। ప్రతర్కేణావగచ్ఛామి సుషేణో హ్యేవమబ్రవీత్
'ఈ శిఖరంపై మనకు ఉపయుక్తమైన ఔషధి ఉందని నేను ఊహిస్తున్నాను. ఎందుకంటే సుషేణుడు కూడా అలా అన్నాడు.'
అగృహ్య యది గచ్ఛామి విశల్యకరణీమహమ్। కాలాత్యయేన దోషః స్యాద్ వైక్లవ్యం చ మహద్భవేత్
'విషల్యకరణిని తీసుకోకుండా వెళ్తే ఆలస్యమవుతుంది, దాంతో పెద్ద నష్టం, బాధ కలుగుతుంది.'
ఇతి సంచిన్త్య హనుమాన్ గత్వా క్షిప్రం మహాబలః। ఆసాద్య పర్వతశ్రేష్ఠం త్రిః ప్రకమ్ప్య గిరేః శిరః
ఇలా ఆలోచించిన హనుమంతుడు, మహాశక్తిగలవాడై, త్వరగా వెళ్లి, ఆ గొప్ప పర్వతాన్ని చేరి, మూడు సార్లు ఆ పర్వతశిఖరాన్ని బలంగా ఊపాడు.
ఫుల్లనానాతరుగణం సముత్పాట్య మహాబలః। గృహీత్వా హరిశార్దూలో హస్తాభ్యాం సమతోలయత్
మహాబలుడు హనుమంతుడు పుష్పాలతో నిండిన色色 చెట్లను పీకి, ఆ పర్వత శిఖరాన్ని రెండు చేతులతో పట్టుకుని తూకంగా ఎత్తాడు.
స నీలమివ జీమూతం తోయపూర్ణం నభస్తలాత్। ఉత్పపాత గృహీత్వా తు హనూమాన్ శిఖరం గిరేః
ఆ పర్వత శిఖరాన్ని పట్టుకుని, నీలా మేఘంలా, నీళ్లతో నిండిన మేఘంలా, హనుమంతుడు ఆకాశంలోకి ఎగిరిపోయాడు.
సమాగమ్య మహావేగః సంన్యస్య శిఖరం గిరేః। విశ్రమ్య కించిద్ధనుమాన్ సుషేణమిదమబ్రవీత్
అతడు వేగంగా వచ్చి, ఆ పర్వత శిఖరాన్ని అక్కడే ఉంచి, కొంత విశ్రాంతి తీసుకుని, హనుమంతుడు సుషేణుని ఇలా అన్నాడు.
ఔషధీర్నావగచ్ఛామి తా అహం హరిపుఙ్గవ। తదిదం శిఖరం కృత్స్నం గిరేస్తస్యాహృతం మయా
వానరులలో శ్రేష్ఠుడా! ఆ ఔషధులను నేను గుర్తించలేకపోయాను. అందుకే ఈ పర్వత శిఖరాన్ని మొత్తం తీసుకొచ్చాను.
ఏవం కథయమానం తు ప్రశస్య పవనాత్మజమ్। సుషేణో వానరశ్రేష్ఠో జగ్రాహోత్పాట్య చౌషధీః
హనుమంతుడు ఇలా చెప్పుతుండగా, వాయుపుత్రుడిని సుషేణుడు ప్రశంసించి, వానరులలో శ్రేష్ఠుడైన అతడు ఆ ఔషధులను పీకి తీసుకున్నాడు.
విస్మితాస్తు బభూవుస్తే సర్వే వానరపుఙ్గవాః। దృష్ట్వా తు హనుమత్కర్మ సురైరపి సుదుష్కరమ్
హనుమంతుడి ఈ కార్యాన్ని చూసి, దేవతలకు కూడా సాధ్యంకాని పని చేసినందుకు, అందరు వానర శ్రేష్ఠులు ఆశ్చర్యపోయారు.
తతః సంక్షోదయిత్వా తామోషధీం వానరోత్తమః। లక్ష్మణస్య దదౌ నస్తః సుషేణః సుమహాద్యుతిః
తర్వాత సుషేణుడు ఆ ఔషధిని మెత్తగా చేసి, లక్ష్మణుని దగ్గర ఉంచాడు.
సశల్యః స సమాఘ్రాయ లక్ష్మణః పరవీరహా। విశల్యో విరుజః శీఘ్రముదతిష్ఠన్మహీతలాత్
బాణాలు మునిగిన లక్ష్మణుడు ఆ ఔషధిని వాసించి, వెంటనే గాయాలు, బాధలు లేకుండా నేలపై నుండి లేచాడు.
తముత్థితం తు హరయో భూతలాత్ ప్రేక్ష్య లక్ష్మణమ్। సాధుసాధ్వితి సుప్రీతా లక్ష్మణం ప్రత్యపూజయన్
లక్ష్మణుడు నేలపై నుండి లేచిన దృశ్యాన్ని చూసి, వానరులు ఎంతో ఆనందంతో 'బాగుంది! బాగుంది!' అని హర్షంతో పొగిడారు.
ఏహ్యేహీత్యబ్రవీద్ రామో లక్ష్మణం పరవీరహా। సస్వజే గాఢమాలిఙ్గయ బాష్పపర్యాకులేక్షణః
రాముడు, శత్రువులను సంహరించేవాడు, 'రా రా!' అని లక్ష్మణుని పిలిచి, కన్నీళ్ళతో కళ్లు నిండినవాడై గట్టిగా ఆలింగనం చేశాడు.