నిహతానామమాత్యానాం రుద్ధస్య నగరస్య చ। దుఃఖమేవాపనేష్యామి హత్వా తౌ రామలక్ష్మణౌ
నా మంత్రులు చనిపోయిన బాధను, పట్టణం ముట్టడించబడిన దుఃఖాన్ని, ఆ ఇద్దరిని—రాముడు, లక్ష్మణుడిని—చంపి పోగొట్టుకుంటాను.
రామవృక్షం రణే హన్మి సీతాపుష్పఫలప్రదమ్। ప్రశాఖా యస్య సుగ్రీవో జామ్బవాన్ కుముదో నలః
రాముడు అనే వృక్షాన్ని, సీత అనే పుష్పఫలాన్ని ఇచ్చే వృక్షాన్ని యుద్ధంలో నేనే నాశనం చేస్తాను. ఆ వృక్షానికి శాఖలు సుగ్రీవుడు, జాంబవంతుడు, కుముదుడు, నలుడు.
ద్వివిదశ్చైవ మైన్దశ్చ అఙ్గదో గన్ధమాదనః। హనూమాంశ్చ సుషేణశ్చ సర్వే చ హరియూథపాః
ద్వివిదుడు, మైందుడు, అంగదుడు, గంధమాదనుడు, హనుమంతుడు, సుషేణుడు, ఇంకా అన్ని వానరసేనాధిపతులు కూడా ఆ శాఖలే.
స దిశో దశ ఘోషేణ రథస్యాతిరథో మహాన్। నాదయన్ ప్రయయౌ తూర్ణం రాఘవం చాభ్యధావత
ఆ గొప్ప రథయోధుడు తన రథ ధ్వనితో పది దిశల్నీ మారుమోగిస్తూ, వేగంగా బయలుదేరి రాఘవుని వైపు దూసుకెళ్లాడు.
పూరితా తేన శబ్దేన సనదీగిరికాననా। సంచచాల మహీ సర్వా త్రస్తసింహమృగద్విజా
ఆ శబ్దంతో పర్వతాలు, అడవులు సహా భూమంతా మారుమోగింది. భూమి మొత్తం కంపించిపోయింది. సింహాలు, జంతువులు, పక్షులు భయంతో పారిపోయాయి.
తామసం సుమహాఘోరం చకారాస్త్రం సుదారుణమ్। నిర్దదాహ కపీన్ సర్వాంస్తే ప్రపేతుః సమన్తతః
అతడు భయంకరమైన, చీకటి, దారుణమైన ఆయుధాన్ని ప్రయోగించాడు. దాంతో వానరులు అందరూ కాలిపోతూ, భయంతో చుట్టూ చెల్లాచెదురయ్యారు.
ఉత్పపాత రజో భూమౌ తైర్భగ్నైః సమ్ప్రధావితైః। నహి తత్ సహితుం శేకుర్బ్రహ్మణా నిర్మితం స్వయమ్
ఆ ఆయుధాన్ని భూమ్మీద విరగబడి పారిపోయినప్పుడు, అక్కడ ధూళి మేఘంలా లేచింది. ఎందుకంటే, బ్రహ్మదేవుడు స్వయంగా సృష్టించిన ఆ ఆయుధానికి వారు తట్టుకోలేకపోయారు.
తాన్యనీకాన్యనేకాని రావణస్య శరోత్తమైః। దృష్ట్వా భగ్నాని శతశో రాఘవః పర్యవస్థితః
రావణుడి అనేక సేనలు రాఘవుని అద్భుతమైన బాణాలతో వందలాది విరిగిపోతూ చూసి, రాఘవుడు స్థిరంగా నిలిచిపోయాడు.
తతో రాక్షసశార్దూలో విద్రావ్య హరివాహినీమ్। స దదర్శ తతో రామం తిష్ఠన్తమపరాజితమ్
ఆ తర్వాత రాక్షసులలో సింహుడైన రావణుడు, వానరసేనను చిత్తు చేసి, అక్కడ ఓడిపోని రాముడు నిలుచున్నాడని చూశాడు.
లక్ష్మణేన సహ భ్రాత్రా విష్ణునా వాసవం యథా। ఆలిఖన్తమివాకాశమవష్టభ్య మహద్ ధనుః
తమ్ముడు లక్ష్మణుడితో కలిసి, విష్ణువు ఇంద్రునితో ఉన్నట్టు, ఆ మహా ధనుస్సును గట్టిగా పట్టుకుని, ఆకాశాన్ని చిత్రించుతున్నట్టుగా రాముడు కనిపించాడు.
పద్మపత్రవిశాలాక్షం దీర్ఘబాహుమరిందమమ్। తతో రామో మహాతేజాః సౌమిత్రిసహితో బలీ
పద్మపత్రంలా విశాలమైన కళ్లతో, పొడవాటి భుజాలతో, శత్రువులను సంహరించగలవాడైన రాముడు, మహాతేజస్సుతో, బలవంతుడై, సౌమిత్రితో కలిసి నిలిచాడు.
వానరాంశ్చ రణే భగ్నానాపతన్తం చ రావణమ్। సమీక్ష్య రాఘవో హృష్టో మధ్యే జగ్రాహ కార్ముకమ్
పోరులో వానరులు ఓడిపోతూ రావణుడు ముందుకు వస్తున్న దృశ్యం చూసి, రాఘవుడు ఆనందంతో యుద్ధమధ్యంలో తన విల్లు పట్టుకున్నాడు.
విస్ఫారయితుమారేభే తతః స ధనురుత్తమమ్। మహావేగం మహానాదం నిర్భిన్దన్నివ మేదినీమ్
తర్వాత, రాముడు తన అద్భుతమైన విల్లును గట్టిగా వంచడం ప్రారంభించాడు. ఆ ధనుస్సు భూమిని చీల్చినట్టు గొప్ప శబ్దంతో మోగింది.
రావణస్య చ బాణౌఘై రామవిస్ఫారితేన చ। శబ్దేన రాక్షసాస్తేన పేతుశ్చ శతశస్తదా
రావణుడి బాణాల వర్షం, రాముడి విల్లు మోగిన శబ్దం వల్ల ఆ సమయంలో రాక్షసులు వందల సంఖ్యలో పడిపోయారు.
తయోః శరపథం ప్రాప్య రావణో రాజపుత్రయోః। స బభౌ చ యథా రాహుః సమీపే శశిసూర్యయోః
రావణుడు ఆ ఇద్దరు రాజకుమారుల బాణాల దారిలోకి వచ్చి, చంద్రుడు, సూర్యుని దగ్గరకు రాహువు చేరినట్టు ప్రకాశించాడు.
తమిచ్ఛన్ ప్రథమం యోద్ధుం లక్ష్మణో నిశితైః శరైః। ముమోచ ధనురాయమ్య శరానగ్నిశిఖోపమాన్
ముందుగా యుద్ధం చేయాలని కోరుకున్న లక్ష్మణుడు, తన విల్లు వంచి, అగ్నిజ్వాలలవంటి పదునైన బాణాలను వదిలాడు.
తాన్ ముక్తమాత్రానాకాశే లక్ష్మణేన ధనుష్మతా। బాణాన్ బాణైర్మహాతేజా రావణః ప్రత్యవారయత్
లక్ష్మణుడు ఆ బాణాలను ఆకాశంలోకి వదిలిన వెంటనే, మహాబలశాలి రావణుడు తన బాణాలతో వాటిని అడ్డుకున్నాడు.
ఏకమేకేన బాణేన త్రిభిస్త్రీన్ దశభిర్దశ। లక్ష్మణస్య ప్రచిచ్ఛేద దర్శయన్ పాణిలాఘవమ్
ఒక్క బాణంతో ఒక్కదాన్ని, మూడు బాణాలతో మూడింటిని, పది బాణాలతో పది బాణాలను రావణుడు లక్ష్మణుని బాణాలను కోసి, తన చేతి నైపుణ్యాన్ని చూపించాడు.
అభ్యతిక్రమ్య సౌమిత్రిం రావణః సమితింజయః। ఆససాద రణే రామం స్థితం శైలమివాపరమ్
సౌమిత్రిని దాటి, యుద్ధంలో విజేత అయిన రావణుడు, మరో పర్వతంలా నిలిచిన రాముడి వద్దకు వచ్చాడు.
స రాఘవం సమాసాద్య క్రోధసంరక్తలోచనః। వ్యసృజచ్ఛరవర్షాణి రావణో రాక్షసేశ్వరః
రాఘవుని ఎదుట నిలబడి, కోపంతో కండ్లు ఎర్రగా మారిన రావణుడు, రాక్షసుల అధిపతి, బాణాల వర్షాన్ని వదిలాడు.
శరధారాస్తతో రామో రావణస్య ధనుశ్చ్యుతాః। దృష్ట్వైవాపతితాః శీఘ్రం భల్లాఞ్జగ్రాహ సత్వరమ్
ఆ సమయంలో రావణుడి విల్లు నుండి వచ్చిన బాణాల ప్రవాహం వేగంగా పడిపోతున్నదాన్ని రాముడు చూసి, వెంటనే పదునైన భల్లాలను తీసుకున్నాడు.
తాఞ్ఛరౌఘాంస్తతో భల్లైస్తీక్ష్ణైశ్చిచ్ఛేద రాఘవః। దీప్యమానాన్ మహాఘోరాఞ్ఛరానాశీవిషోపమాన్
తర్వాత, రాఘవుడు ఆ భయంకరమైన, అగ్నిలా మండుతున్న బాణాల ప్రవాహాన్ని తన పదునైన భల్లాలతో కోసేశాడు.
రాఘవో రావణం తూర్ణం రావణో రాఘవం తథా। అన్యోన్యం వివిధైస్తీక్ష్ణైః శరవర్షైర్వవర్షతుః
రాఘవుడు రావణుడిపై వేగంగా దాడి చేశాడు; రావణుడు కూడా రాఘవునిపై అలాగే దాడి చేశాడు. ఇద్దరూ ఒకరిపై ఒకరు వివిధ పదునైన బాణాలతో వర్షంలా వదిలారు.
చేరతుశ్చ చిరం చిత్రం మణ్డలం సవ్యదక్షిణమ్। బాణవేగాత్ సముత్క్షిప్తావన్యోన్యమపరాజితౌ
ఇద్దరూ ఒకరినొకరు ఓడించలేక, బాణాల వేగంతో ఎడమ, కుడి వైపులా అద్భుతంగా చుట్టూ తిరుగుతూ, చాలా సేపు యుద్ధాన్ని కొనసాగించారు.
తయోర్భూతాని విత్రేసుర్యుగపత్ సమ్ప్రయుధ్యతోః। రౌద్రయోః సాయకముచోర్యమాన్తకనికాశయోః
యముడు, అంతకుడు లాంటి ఆ ఇద్దరు భయంకరమైన విలువీరులు ఒకేసారి యుద్ధం చేయగా, అన్నీ జీవులు భయంతో వణికిపోయాయి.
సతతం వివిధైర్బాణైర్బభూవ గగనం తదా। ఘనైరివాతపాపాయే విద్యున్మాలాసమాకులైః
ఆ సమయంలో ఆకాశం నానా విధాలైన బాణాలతో నిండి, మేఘాలు మెరుపు పూలతో కూడినట్టు, ఎండను మరుగుచేసింది.
గవాక్షితమివాకాశం బభూవ శరవృష్టిభిః। మహావేగైః సుతీక్ష్ణాగ్రైర్గృధ్రపత్రైః సువాజితైః
పక్షిరాజు రెక్కలతో, పదునైన అగ్రాలతో, వేగంగా వచ్చిన బాణ వర్షాలతో ఆకాశం గవాక్షాల్లా కనిపించింది.
శరాన్ధకారమాకాశం చక్రతుః పరమం తదా। గతేఽస్తం తపనే చాపి మహామేఘావివోత్థితౌ
ఆ బాణాలు ఆకాశాన్ని పూర్తిగా చీకటిగా చేసాయి, ఎండ మాయమై, పెద్ద మేఘాలు ఎగసినట్టు కనిపించింది.
తయోరభూన్మహాయుద్ధమన్యోన్యవధకాంక్షిణోః। అనాసాద్యమచిన్త్యం చ వృత్రవాసవయోరివ
వీరిద్దరూ ఒకరిని ఒకరు సంహరించాలనే తపనతో, చేరుకోలేని, ఊహించలేని గొప్ప యుద్ధాన్ని చేశారు; అది వృత్రాసురుడు, ఇంద్రుడు పోరులా ఉంది.
ఉభౌ హి పరమేష్వాసావుభౌ యుద్ధవిశారదౌ। ఉభావస్త్రవిదాం ముఖ్యావుభౌ యుద్ధే విచేరతుః
వీరిద్దరూ అతి శ్రేష్ఠమైన విలువీరులు, యుద్ధంలో నిపుణులు, ఆయుధాల వినియోగంలో ముందువారు; ఇద్దరూ యుద్ధరంగంలో సంచరించారు.