అఙ్గదో మోక్షయామాస సరోషః స పరశ్వధమ్। స వీరో వజ్రసంకాశమఙ్గదో ముష్టిమాత్మనః
అంగదుడు కోపంతో ఆ పరశువును తన నుండి విడిపించుకున్నాడు. ఆ వీరుడు, వజ్రంలాంటి ముష్టితో—
సంవర్తయత్ సుసంక్రుద్ధః పితుస్తుల్యపరాక్రమః। రాక్షసస్య స్తనాభ్యాశే మర్మజ్ఞో హృదయం ప్రతి
తండ్రికి సమానమైన పరాక్రమంతో, తీవ్రమైన కోపంతో తన బలాన్ని కూడగట్టి, రాక్షసుని గుండె భాగాన్ని లక్ష్యంగా చేసుకుని, ముఖ్యమైన చోటికి ముష్టి దెబ్బ కొట్టాడు.
ఇన్ద్రాశనిసమస్పర్శం స ముష్టిం విన్యపాతయత్। తేన తస్య నిపాతేన రాక్షసస్య మహామృధే
ఇంద్రుని వజ్రాయుధం తాకినట్టు ఉన్న ఆ ముష్టితో గట్టిగా కొట్టాడు. ఆ దెబ్బతో, ఆ గొప్ప యుద్ధంలో—
పఫాల హృదయం చాస్య స పపాత హతో భువి। తస్మిన్ వినిహతే భూమౌ తత్ సైన్యం సమ్ప్రచుక్షుభే
ఆ రాక్షసుని గుండె చీలిపోయింది, అతడు నేలపై పడిపోయి చనిపోయాడు. అతడు భూమిపై పడిపోవడంతో ఆ సైన్యం అంతా కలవరపడి పోయింది.
అభవచ్చ మహాన్ క్రోధః సమరే రావణస్య తు। వానరాణాం ప్రహృష్టానాం సింహనాదః సుపుష్కలః
ఆ సమయంలో యుద్ధరంగంలో రావణుడికి గొప్ప కోపం కలిగింది. ఆనందంతో ఉన్న వానరులు గర్జన చేస్తూ ఉత్సాహంగా అరవసాగారు.
స్ఫోటయన్నివ శబ్దేన లఙ్కాం సాట్టాలగోపురామ్। సహేన్ద్రేణేవ దేవానాం నాదః సమభవన్మహాన్
వాళ్ల గర్జన ధ్వనితో లంక నగరం గోపురాలతో సహా కంపించిపోయినట్టు అనిపించింది. ఆ ధ్వని దేవతల్లో ఇంద్రుని గర్జన లాగా గొప్పగా వినిపించింది.
అథేన్ద్రశత్రుస్త్రిదశాలయానాం వనౌకసాం చైవ మహాప్రణాదమ్। శ్రుత్వా సరోషం యుధి రాక్షసేన్ద్రః పునశ్చ యుద్ధాభిముఖోఽవతస్థే
అప్పుడు ఇంద్రుని శత్రువైన రాక్షసాధిపతి రావణుడు, దేవతలు, వనవాసులు చేసే ఆ గొప్ప అరుపు వినిపించగానే, కోపంతో యుద్ధానికి మళ్లీ సిద్ధంగా నిలబడ్డాడు.
thumb|ఏకోనశతతమః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే యుద్ధకాణ్డే ఏకోనశతతమః సర్గః ॥౬-
శ్రీమద్వాల్మీకి రామాయణంలో యుద్ధకాండలో తొంభై తొమ్మిదవ సర్గను వినండి.
మహోదరమహాపార్శ్వౌ హతౌ దృష్ట్వా స రావణః। తస్మింశ్చ నిహతే వీరే విరూపాక్షే మహాబలే
మహోదరుడు, మహాపార్శ్వుడు చనిపోయినదాన్ని, అలాగే మహాబలుడైన వీరుడు విరూపాక్షుడు పడిపోయినదాన్ని రావణుడు చూసాడు.
ఆవివేశ మహాన్ క్రోధో రావణం తు మహామృధే। సూతం సంచోదయామాస వాక్యం చేదమువాచ హ
ఆ గొప్ప యుద్ధంలో రావణుడికి భయంకరమైన కోపం వచ్చి, తన రథసారథిని ప్రేరేపిస్తూ ఇలా అన్నాడు.
నిహతానామమాత్యానాం రుద్ధస్య నగరస్య చ। దుఃఖమేవాపనేష్యామి హత్వా తౌ రామలక్ష్మణౌ
నా మంత్రులు చనిపోయిన బాధను, పట్టణం ముట్టడించబడిన దుఃఖాన్ని, ఆ ఇద్దరిని—రాముడు, లక్ష్మణుడిని—చంపి పోగొట్టుకుంటాను.
రామవృక్షం రణే హన్మి సీతాపుష్పఫలప్రదమ్। ప్రశాఖా యస్య సుగ్రీవో జామ్బవాన్ కుముదో నలః
రాముడు అనే వృక్షాన్ని, సీత అనే పుష్పఫలాన్ని ఇచ్చే వృక్షాన్ని యుద్ధంలో నేనే నాశనం చేస్తాను. ఆ వృక్షానికి శాఖలు సుగ్రీవుడు, జాంబవంతుడు, కుముదుడు, నలుడు.
ద్వివిదశ్చైవ మైన్దశ్చ అఙ్గదో గన్ధమాదనః। హనూమాంశ్చ సుషేణశ్చ సర్వే చ హరియూథపాః
ద్వివిదుడు, మైందుడు, అంగదుడు, గంధమాదనుడు, హనుమంతుడు, సుషేణుడు, ఇంకా అన్ని వానరసేనాధిపతులు కూడా ఆ శాఖలే.
స దిశో దశ ఘోషేణ రథస్యాతిరథో మహాన్। నాదయన్ ప్రయయౌ తూర్ణం రాఘవం చాభ్యధావత
ఆ గొప్ప రథయోధుడు తన రథ ధ్వనితో పది దిశల్నీ మారుమోగిస్తూ, వేగంగా బయలుదేరి రాఘవుని వైపు దూసుకెళ్లాడు.
పూరితా తేన శబ్దేన సనదీగిరికాననా। సంచచాల మహీ సర్వా త్రస్తసింహమృగద్విజా
ఆ శబ్దంతో పర్వతాలు, అడవులు సహా భూమంతా మారుమోగింది. భూమి మొత్తం కంపించిపోయింది. సింహాలు, జంతువులు, పక్షులు భయంతో పారిపోయాయి.
తామసం సుమహాఘోరం చకారాస్త్రం సుదారుణమ్। నిర్దదాహ కపీన్ సర్వాంస్తే ప్రపేతుః సమన్తతః
అతడు భయంకరమైన, చీకటి, దారుణమైన ఆయుధాన్ని ప్రయోగించాడు. దాంతో వానరులు అందరూ కాలిపోతూ, భయంతో చుట్టూ చెల్లాచెదురయ్యారు.
ఉత్పపాత రజో భూమౌ తైర్భగ్నైః సమ్ప్రధావితైః। నహి తత్ సహితుం శేకుర్బ్రహ్మణా నిర్మితం స్వయమ్
ఆ ఆయుధాన్ని భూమ్మీద విరగబడి పారిపోయినప్పుడు, అక్కడ ధూళి మేఘంలా లేచింది. ఎందుకంటే, బ్రహ్మదేవుడు స్వయంగా సృష్టించిన ఆ ఆయుధానికి వారు తట్టుకోలేకపోయారు.
తాన్యనీకాన్యనేకాని రావణస్య శరోత్తమైః। దృష్ట్వా భగ్నాని శతశో రాఘవః పర్యవస్థితః
రావణుడి అనేక సేనలు రాఘవుని అద్భుతమైన బాణాలతో వందలాది విరిగిపోతూ చూసి, రాఘవుడు స్థిరంగా నిలిచిపోయాడు.
తతో రాక్షసశార్దూలో విద్రావ్య హరివాహినీమ్। స దదర్శ తతో రామం తిష్ఠన్తమపరాజితమ్
ఆ తర్వాత రాక్షసులలో సింహుడైన రావణుడు, వానరసేనను చిత్తు చేసి, అక్కడ ఓడిపోని రాముడు నిలుచున్నాడని చూశాడు.
లక్ష్మణేన సహ భ్రాత్రా విష్ణునా వాసవం యథా। ఆలిఖన్తమివాకాశమవష్టభ్య మహద్ ధనుః
తమ్ముడు లక్ష్మణుడితో కలిసి, విష్ణువు ఇంద్రునితో ఉన్నట్టు, ఆ మహా ధనుస్సును గట్టిగా పట్టుకుని, ఆకాశాన్ని చిత్రించుతున్నట్టుగా రాముడు కనిపించాడు.
పద్మపత్రవిశాలాక్షం దీర్ఘబాహుమరిందమమ్। తతో రామో మహాతేజాః సౌమిత్రిసహితో బలీ
పద్మపత్రంలా విశాలమైన కళ్లతో, పొడవాటి భుజాలతో, శత్రువులను సంహరించగలవాడైన రాముడు, మహాతేజస్సుతో, బలవంతుడై, సౌమిత్రితో కలిసి నిలిచాడు.
వానరాంశ్చ రణే భగ్నానాపతన్తం చ రావణమ్। సమీక్ష్య రాఘవో హృష్టో మధ్యే జగ్రాహ కార్ముకమ్
పోరులో వానరులు ఓడిపోతూ రావణుడు ముందుకు వస్తున్న దృశ్యం చూసి, రాఘవుడు ఆనందంతో యుద్ధమధ్యంలో తన విల్లు పట్టుకున్నాడు.
విస్ఫారయితుమారేభే తతః స ధనురుత్తమమ్। మహావేగం మహానాదం నిర్భిన్దన్నివ మేదినీమ్
తర్వాత, రాముడు తన అద్భుతమైన విల్లును గట్టిగా వంచడం ప్రారంభించాడు. ఆ ధనుస్సు భూమిని చీల్చినట్టు గొప్ప శబ్దంతో మోగింది.
రావణస్య చ బాణౌఘై రామవిస్ఫారితేన చ। శబ్దేన రాక్షసాస్తేన పేతుశ్చ శతశస్తదా
రావణుడి బాణాల వర్షం, రాముడి విల్లు మోగిన శబ్దం వల్ల ఆ సమయంలో రాక్షసులు వందల సంఖ్యలో పడిపోయారు.
తయోః శరపథం ప్రాప్య రావణో రాజపుత్రయోః। స బభౌ చ యథా రాహుః సమీపే శశిసూర్యయోః
రావణుడు ఆ ఇద్దరు రాజకుమారుల బాణాల దారిలోకి వచ్చి, చంద్రుడు, సూర్యుని దగ్గరకు రాహువు చేరినట్టు ప్రకాశించాడు.
తమిచ్ఛన్ ప్రథమం యోద్ధుం లక్ష్మణో నిశితైః శరైః। ముమోచ ధనురాయమ్య శరానగ్నిశిఖోపమాన్
ముందుగా యుద్ధం చేయాలని కోరుకున్న లక్ష్మణుడు, తన విల్లు వంచి, అగ్నిజ్వాలలవంటి పదునైన బాణాలను వదిలాడు.
తాన్ ముక్తమాత్రానాకాశే లక్ష్మణేన ధనుష్మతా। బాణాన్ బాణైర్మహాతేజా రావణః ప్రత్యవారయత్
లక్ష్మణుడు ఆ బాణాలను ఆకాశంలోకి వదిలిన వెంటనే, మహాబలశాలి రావణుడు తన బాణాలతో వాటిని అడ్డుకున్నాడు.
ఏకమేకేన బాణేన త్రిభిస్త్రీన్ దశభిర్దశ। లక్ష్మణస్య ప్రచిచ్ఛేద దర్శయన్ పాణిలాఘవమ్
ఒక్క బాణంతో ఒక్కదాన్ని, మూడు బాణాలతో మూడింటిని, పది బాణాలతో పది బాణాలను రావణుడు లక్ష్మణుని బాణాలను కోసి, తన చేతి నైపుణ్యాన్ని చూపించాడు.
అభ్యతిక్రమ్య సౌమిత్రిం రావణః సమితింజయః। ఆససాద రణే రామం స్థితం శైలమివాపరమ్
సౌమిత్రిని దాటి, యుద్ధంలో విజేత అయిన రావణుడు, మరో పర్వతంలా నిలిచిన రాముడి వద్దకు వచ్చాడు.
స రాఘవం సమాసాద్య క్రోధసంరక్తలోచనః। వ్యసృజచ్ఛరవర్షాణి రావణో రాక్షసేశ్వరః
రాఘవుని ఎదుట నిలబడి, కోపంతో కండ్లు ఎర్రగా మారిన రావణుడు, రాక్షసుల అధిపతి, బాణాల వర్షాన్ని వదిలాడు.