రాక్షసశ్చర్మణా సార్ధం మహావేగో మహోదరః। తథైవ చ మహాఖడ్గం చర్మణా పతితం సహ। జగ్రాహ వానరశ్రేష్ఠః సుగ్రీవో వేగవత్తరః
వేగవంతుడైన మహోదరుడు తన కవచంతో పాటు పడిపోయిన గొప్ప ఖడ్గాన్ని కూడా తీసుకున్నాడు. అలాగే, వానరులలో శ్రేష్ఠుడైన సుగ్రీవుడు మరింత వేగంగా వాటిని పట్టుకున్నాడు.
తతో రోషపరీతాఙ్గౌ నదన్తావభ్యధావతామ్। ఉద్యతాసీ రణే హృష్టౌ యుధి శస్త్రవిశారదౌ
కోపంతో శరీరమంతా మండిపోతూ, గర్జిస్తూ, ఇద్దరూ యుద్ధంలో ఒకరినొకరు ఎదుర్కొంటూ, ఖడ్గాలను పైకి ఎత్తి, ఆనందంతో, యుద్ధ నైపుణ్యంతో ముందుకు దూసుకెళ్లారు.
దక్షిణం మణ్డలం చోభౌ సుతూర్ణం సమ్పరీయతుః। అన్యోన్యమభిసంక్రుద్ధౌ జయే ప్రణిహితావుభౌ
విజయాన్ని కోరుతూ, ఒకరినొకరు కోపంతో చూస్తూ, ఇద్దరూ చాలా వేగంగా కుడివైపు చుట్టూ తిరిగారు.
స తు శూరో మహావేగో వీర్యశ్లాఘీ మహోదరః। మహావర్మణి తం ఖడ్గం పాతయామాస దుర్మతిః
వీరుడు, వేగవంతుడు, తన బలాన్ని గొప్పగా చెప్పుకునే మహోదరుడు, దుష్టబుద్ధితో తన ఖడ్గాన్ని సుగ్రీవుని గొప్ప కవచంపై బలంగా కొట్టాడు.
లగ్నముత్కర్షతః ఖడ్గం ఖడ్గేన కపికుఞ్జరః। జహార సశిరస్త్రాణం కుణ్డలోపగతం శిరః
అప్పుడు వానరసైనికుడు తన ఖడ్గాన్ని పైకి ఎత్తి, ప్రత్యర్థి ఖడ్గాన్ని తన ఖడ్గంతో అడ్డుకుని, కవచంతో, కుండలాలతో ఉన్న శిరస్సును ఒకే సారి నరికేశాడు.
నికృత్తశిరసస్తస్య పతితస్య మహీతలే। తద్ బలం రాక్షసేన్ద్రస్య దృష్ట్వా తత్ర న దృశ్యతే
ఆ శిరస్సు నేలపై పడిపోవడంతో, రాక్షసాధిపతికి చెందిన సైన్యం దాన్ని చూసి అక్కడే కనబడకుండా పోయింది.
హత్వా తం వానరైః సార్ధం ననాద ముదితో హరిః। చుక్రోధ చ దశగ్రీవో బభౌ హృష్టశ్చ రాఘవః
అతన్ని చంపిన తరువాత, ఆనందంతో సుగ్రీవుడు వానరులతో కలిసి గర్జించాడు. దశముఖుడు కోపంతో మండిపోగా, రాఘవుడు హర్షంతో ప్రకాశించాడు.
విషణ్ణవదనాః సర్వే రాక్షసా దీనచేతసః। విద్రవన్తి తతః సర్వే భయవిత్రస్తచేతసః
అందరు రాక్షసులు ముఖాలు కృంగిపోయి, మనసు దిగులుతో, భయంతో పరుగెత్తారు.
మహోదరం తం వినిపాత్య భూమౌ మహాగిరేః కీర్ణమివైకదేశమ్। సూర్యాత్మజస్తత్ర రరాజ లక్ష్మ్యా సూర్యః స్వతేజోభిరివాప్రధృష్యః
మహోదరుడిని భూమిపై పడగొట్టి, మహా పర్వత భాగాన్ని చెల్లాచెదురుగా చేసినట్లుగా, సూర్యుని కుమారుడు అక్కడ తన తేజంతో అందరినీ ఆకర్షిస్తూ, సూర్యునిలా అప్రాప్తుడై వెలిగిపోయాడు.
అథ విజయమవాప్య వానరేన్ద్రః సమరముఖే సురసిద్ధయక్షసఙ్ఘైః। అవనితలగతైశ్చ భూతసఙ్ఘై- ర్హరుషసమాకులితైర్నిరీక్ష్యమాణః
విజయం సాధించిన వానరరాజు, యుద్ధముందు దేవతలు, సిద్ధులు, యక్షులు మరియు భూమిపై ఉన్న భూతగణాలందరిచేత ఆనందంతో చూచబడుతున్నాడు.
thumb|అష్టనవతితమః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే యుద్ధకాణ్డే అష్టనవతితమః సర్గః ॥౬-
శ్రీమద్వాల్మీకి రామాయణంలో యుద్ధకాండలో తొంభై ఎనిమిదవ సర్గను ఇప్పుడు వినండి.
మహోదరే తు నిహతే మహాపార్శ్వో మహాబలః। సుగ్రీవేణ సమీక్ష్యాథ క్రోధాత్ సంరక్తలోచనః
మహోదరుడు పడిపోయిన తర్వాత, మహాపార్శ్వుడు అనే బలవంతుడు కోపంతో కన్నులు ఎర్రగా చేసుకుని సుగ్రీవుడిని గమనించాడు.
అఙ్గదస్య చమూం భీమాం క్షోభయామాస మార్గణైః। స వానరాణాం ముఖ్యానాముత్తమాఙ్గాని రాక్షసః
అంగదుడి భయంకరమైన సైన్యాన్ని బాణాలతో కలవరపరిచాడు. ఆ రాక్షసుడు వానరులలో ప్రముఖుల తలలను కొట్టాడు.
పాతయామాస కాయేభ్యః ఫలం వృన్తాదివానిలః। కేషాంచిదిషుభిర్బాహూంశ్చిచ్ఛేదాథ స రాక్షసః
ఆయన కొంతమందికి బాణాలతో చేతులను నరికేశాడు. మరికొంతమందికి శరీరాలపై నుంచి పండ్లు గాలివాటిలా పడిపోయాయి.
వానరాణాం సుసంరబ్ధః పార్శ్వం కేషాంచిదాక్షిపత్। తేఽర్దితా బాణవర్షేణ మహాపార్శ్వేన వానరాః
మహాపార్శ్వుడు తీవ్రమైన కోపంతో కొంతమంది వానరుల పక్కలను దాడి చేశాడు. అతని బాణవర్షానికి బాధపడుతూ ఆ వానరులు తల్లడిల్లారు.
విషాదవిముఖాః సర్వే బభూవుర్గతచేతసః। నిశమ్య బలముద్విగ్నమఙ్గదో రాక్షసార్దితమ్
అందరూ నిరుత్సాహంగా, మనస్సు కోల్పోయి వెనక్కు తిరిగారు. రాక్షసుల చేతిలో బాధపడుతున్న తన సైన్యం స్థితి విని అంగదుడు కలవరపడ్డాడు.
వేగం చక్రే మహావేగః సముద్ర ఇవ పర్వసు। ఆయసం పరిఘం గృహ్య సూర్యరశ్మిసమప్రభమ్
అంగదుడు సముద్రం ఉప్పొంగినట్లే వేగంగా, సూర్యకిరణాల్లా మెరిసే ఇనుప గదను పట్టుకున్నాడు.
సమరే వానరశ్రేష్ఠో మహాపార్శ్వే న్యపాతయత్। స తు తేన ప్రహారేణ మహాపార్శ్వో విచేతనః
వానరులలో అగ్రగణ్యుడు అయిన అంగదుడు ఆ గదతో మహాపార్శ్వుని యుద్ధంలో బలంగా కొట్టాడు.
ససూతః స్యన్దనాత్ తస్మాద్ విసంజ్ఞశ్చాపతద్ భువి। తస్యర్క్షరాజస్తేజస్వీ నీలాఞ్జనచయోపమః
ఆ దెబ్బతో మహాపార్శ్వుడు స్పృహ కోల్పోయి, తన రథసారథితో కలిసి రథం మీద నుంచి నేలపై పడిపోయాడు.
నిష్పత్య సుమహావీర్యః స్వయూథాన్మేఘసంనిభాత్। ప్రగృహ్య గిరిశృఙ్గాభాం క్రుద్ధః స విపులాం శిలామ్
అప్పుడే నీలం అంజనపు మబ్బుల్లా కనిపించే ఋక్షరాజు తన సైన్యాల మధ్య నుంచి గొప్ప బలంతో బయటకు దూకాడు.
అశ్వాఞ్జఘాన తరసా బభఞ్జ స్యన్దనం చ తమ్। ముహూర్తాల్లబ్ధసంజ్ఞస్తు మహాపార్శ్వో మహాబలః
కోపంతో కొండశిఖరంలా ఉన్న పెద్ద రాయిని పట్టుకుని, ఆ రాయితో గుర్రాలను కొట్టి, రథాన్ని ధ్వంసం చేశాడు. కొద్దిసేపటికి మహాపార్శ్వుడు మళ్లీ స్పృహ పొందాడు.
అఙ్గదం బహుభిర్బాణైర్భూయస్తం ప్రత్యవిధ్యత। జామ్బవన్తం త్రిభిర్బాణైరాజఘాన స్తనాన్తరే
అంగదుడిని అనేక బాణాలతో గాయపరిచాడు. జాంబవంతుని ఛాతీలో మూడు బాణాలతో తాకాడు.
ఋక్షరాజం గవాక్షం చ జఘాన బహుభిః శరైః। గవాక్షం జామ్బవన్తం చ స దృష్ట్వా శరపీడితౌ
ఋక్షరాజును, గవాక్షుడిని అనేక బాణాలతో గాయపరిచాడు. గవాక్షుడు, జాంబవంతుడు బాణాల బాధతో ఉన్నారు అని చూసి—
జగ్రాహ పరిఘం ఘోరమఙ్గదః క్రోధమూర్చ్ఛితః। తస్యాఙ్గదః సరోషాక్షో రాక్షసస్య తమాయసమ్
అంగదుడు కోపంతో ఉలిక్కిపడి, రాక్షసుని భయంకరమైన ఇనుప గదను పట్టుకున్నాడు. అతని కన్నులు ఆగ్రహంతో మండుతున్నాయి.
దూరస్థితస్య పరిఘం రవిరశ్మిసమప్రభమ్। ద్వాభ్యాం భుజాభ్యాం సంగృహ్య భ్రామయిత్వా చ వేగవత్
సూర్యకిరణాల్లా మెరిసే ఆ గదను రెండు చేతులతో దూరం నుంచి బలంగా పట్టుకుని, వేగంగా తిప్పాడు.
మహాపార్శ్వస్య చిక్షేప వధార్థం వాలినః సుతః। స తు క్షిప్తో బలవతా పరిఘస్తస్య రక్షసః
వాలిపుత్రుడు మహాపార్శ్వుని సంహరించేందుకు ఆ గదను విసిరాడు. ఆ గదను బలంగా విసిరిన అంగదుడు రాక్షసునిపై బలంగా తగిలింది.
ధనుశ్చ సశరం హస్తాచ్ఛిరస్త్రాణం చ పాతయత్। తం సమాసాద్య వేగేన వాలిపుత్రః ప్రతాపవాన్
ఆ గద అతని చేతిలోని బాణాలతో కూడిన ధనుస్సును, తలకవచాన్ని నేలపై పడేసింది. వెంటనే వాలిపుత్రుడు పరాక్రమంతో అతని దగ్గరకు దూకాడు.
తలేనాభ్యహనత్ క్రుద్ధః కర్ణమూలే సకుణ్డలే। స తు క్రుద్ధో మహావేగో మహాపార్శ్వో మహాద్యుతిః
అంగదుడు కోపంతో తన అరచేతితో మహాపార్శ్వుని చెవి వద్ద ఉన్న కుండలానికి దగ్గరగా బలంగా కొట్టాడు. కానీ మహాపార్శ్వుడు కూడా కోపంతో, మహా వేగంతో, గొప్ప తేజస్సుతో ఉన్నాడు.
కరేణైకేన జగ్రాహ సుమహాన్తం పరశ్వధమ్। తం తైలధౌతం విమలం శైలసారమయం దృఢమ్
ఒక చేతితోనే అతడు కొండ రాతి నుండి తయారైన, బాగా నూనె రాసి మెరిసే, బలమైన గొప్ప పరశువును పట్టుకున్నాడు.
రాక్షసః పరమక్రుద్ధో వాలిపుత్రే న్యపాతయత్। తేన వామాంసఫలకే భృశం ప్రత్యవపాతితమ్
అతిశయమైన కోపంతో ఉన్న రాక్షసుడు ఆ పరశువును వాలిపుత్రుడైన అంగదుడిపై దెబ్బతీశాడు. కానీ అంగదుడు ఎడమ భుజంపై బలంగా తగిలినా—