గదాపరిఘహస్తౌ తౌ యుధి వీరౌ సమీయతుః। నర్దన్తౌ గోవృషప్రఖ్యౌ ఘనావివ సవిద్యుతౌ
గద, పరఘాలు చేతబట్టి, ఆ ఇద్దరు వీరులు యుద్ధంలో ఒకరినొకరు ఎదుర్కొంటూ, ఎద్దుల్లా గర్జిస్తూ, మెరుపులతో కూడిన మేఘాల్లా కనిపించారు.
తతః క్రుద్ధో గదాం తస్మై చిక్షేప రజనీచరః। జ్వలన్తీం భాస్కరాభాసాం సుగ్రీవాయ మహోదరః
అప్పుడు రాత్రివేళ సంచరించే మహోదరుడు కోపంతో, సూర్యుడిలా ప్రకాశించే మండుతున్న గదను సుగ్రీవునిపై విసిరాడు.
గదాం తాం సుమహాఘోరామాపతన్తీం మహాబలః। సుగ్రీవో రోషతామ్రాక్షః సముద్యమ్య మహాహవే
సుగ్రీవుడు కోపంతో కళ్లలో ఎర్రదనం పొంగి, మహా యుద్ధంలో తన గొప్ప గదను పైకి ఎత్తి, ఎదురుగా వచ్చుచున్న భయంకరమైన గదను ఆపాడు.
ఆజఘాన గదాం తస్య పరిఘేణ హరీశ్వరః। పపాత తరసా భిన్నః పరిఘస్తస్య భూతలే
ఆ వానరుల అధిపతి తన పరఘుతో ఆ గదను బలంగా కొట్టాడు. దాంతో ఆ గద విరిగి నేలపై పడిపోయింది.
తతో జగ్రాహ తేజస్వీ సుగ్రీవో వసుధాతలాత్। ఆయసం ముసలం ఘోరం సర్వతో హేమభూషితమ్
అంతట సుగ్రీవుడు ప్రకాశవంతుడై, భూమి మీద ఉన్న బంగారు అలంకారాలతో అలంకరించబడిన భయంకరమైన ఇనుప ముసలాన్ని తీసుకున్నాడు.
స తముద్యమ్య చిక్షేప సోఽప్యస్య ప్రాక్షిపద్ గదామ్। భిన్నావన్యోన్యమాసాద్య పేతతుస్తౌ మహీతలే
ఆ ముసలాన్ని పైకి ఎత్తి విసిరాడు. ఎదురువాడు కూడా తన గదను విసిరాడు. ఆ రెండు ఆయుధాలు ఒకదానికొకటి తాకి నేలపై పడిపోయాయి.
తతో భిన్నప్రహరణౌ ముష్టిభ్యాం తౌ సమీయతుః। తేజోబలసమావిష్టౌ దీప్తావివ హుతాశనౌ
ఆయుధాలు విరిగిపోవడంతో, ఇద్దరూ సమానమైన తేజస్సు, బలంతో ముద్దులతో ఎదురెదురుగా పోరాడటానికి ముందుకు వచ్చారు. వారు అగ్నిలా ప్రకాశించారు.
జఘ్నతుస్తౌ తదాన్యోన్యం నదన్తౌ చ పునః పునః। తలైశ్చాన్యోన్యమాసాద్య పేతతుశ్చ మహీతలే
ఇద్దరూ గట్టిగా అరుస్తూ, మళ్లీ మళ్లీ ఒకరినొకరు తాళాలతో కొట్టుకున్నారు. చేతులు తాకి, ఇద్దరూ నేలపై పడిపోయారు.
ఉత్పేతతుస్తదా తూర్ణం జఘ్నతుశ్చ పరస్పరమ్। భుజైశ్చిక్షిపతుర్వీరావన్యోన్యమపరాజితౌ
తర్వాత, ఇద్దరూ త్వరగా లేచి, పరస్పరం బలంగా కొట్టుకున్నారు. వీరులు తమ చేతులతో ఒకరినొకరు విసిరిపారేశారు.
జగ్మతుస్తౌ శ్రమం వీరౌ బాహుయుద్ధే పరంతపౌ। ఆజహార తదా ఖడ్గమదూరపరివర్తినమ్
బాహుయుద్ధంలో వీరులు అలసిపోయి, దగ్గర్లో ఉన్న ఖడ్గాలను తీసుకున్నారు.
రాక్షసశ్చర్మణా సార్ధం మహావేగో మహోదరః। తథైవ చ మహాఖడ్గం చర్మణా పతితం సహ। జగ్రాహ వానరశ్రేష్ఠః సుగ్రీవో వేగవత్తరః
వేగవంతుడైన మహోదరుడు తన కవచంతో పాటు పడిపోయిన గొప్ప ఖడ్గాన్ని కూడా తీసుకున్నాడు. అలాగే, వానరులలో శ్రేష్ఠుడైన సుగ్రీవుడు మరింత వేగంగా వాటిని పట్టుకున్నాడు.
తతో రోషపరీతాఙ్గౌ నదన్తావభ్యధావతామ్। ఉద్యతాసీ రణే హృష్టౌ యుధి శస్త్రవిశారదౌ
కోపంతో శరీరమంతా మండిపోతూ, గర్జిస్తూ, ఇద్దరూ యుద్ధంలో ఒకరినొకరు ఎదుర్కొంటూ, ఖడ్గాలను పైకి ఎత్తి, ఆనందంతో, యుద్ధ నైపుణ్యంతో ముందుకు దూసుకెళ్లారు.
దక్షిణం మణ్డలం చోభౌ సుతూర్ణం సమ్పరీయతుః। అన్యోన్యమభిసంక్రుద్ధౌ జయే ప్రణిహితావుభౌ
విజయాన్ని కోరుతూ, ఒకరినొకరు కోపంతో చూస్తూ, ఇద్దరూ చాలా వేగంగా కుడివైపు చుట్టూ తిరిగారు.
స తు శూరో మహావేగో వీర్యశ్లాఘీ మహోదరః। మహావర్మణి తం ఖడ్గం పాతయామాస దుర్మతిః
వీరుడు, వేగవంతుడు, తన బలాన్ని గొప్పగా చెప్పుకునే మహోదరుడు, దుష్టబుద్ధితో తన ఖడ్గాన్ని సుగ్రీవుని గొప్ప కవచంపై బలంగా కొట్టాడు.
లగ్నముత్కర్షతః ఖడ్గం ఖడ్గేన కపికుఞ్జరః। జహార సశిరస్త్రాణం కుణ్డలోపగతం శిరః
అప్పుడు వానరసైనికుడు తన ఖడ్గాన్ని పైకి ఎత్తి, ప్రత్యర్థి ఖడ్గాన్ని తన ఖడ్గంతో అడ్డుకుని, కవచంతో, కుండలాలతో ఉన్న శిరస్సును ఒకే సారి నరికేశాడు.
నికృత్తశిరసస్తస్య పతితస్య మహీతలే। తద్ బలం రాక్షసేన్ద్రస్య దృష్ట్వా తత్ర న దృశ్యతే
ఆ శిరస్సు నేలపై పడిపోవడంతో, రాక్షసాధిపతికి చెందిన సైన్యం దాన్ని చూసి అక్కడే కనబడకుండా పోయింది.
హత్వా తం వానరైః సార్ధం ననాద ముదితో హరిః। చుక్రోధ చ దశగ్రీవో బభౌ హృష్టశ్చ రాఘవః
అతన్ని చంపిన తరువాత, ఆనందంతో సుగ్రీవుడు వానరులతో కలిసి గర్జించాడు. దశముఖుడు కోపంతో మండిపోగా, రాఘవుడు హర్షంతో ప్రకాశించాడు.
విషణ్ణవదనాః సర్వే రాక్షసా దీనచేతసః। విద్రవన్తి తతః సర్వే భయవిత్రస్తచేతసః
అందరు రాక్షసులు ముఖాలు కృంగిపోయి, మనసు దిగులుతో, భయంతో పరుగెత్తారు.
మహోదరం తం వినిపాత్య భూమౌ మహాగిరేః కీర్ణమివైకదేశమ్। సూర్యాత్మజస్తత్ర రరాజ లక్ష్మ్యా సూర్యః స్వతేజోభిరివాప్రధృష్యః
మహోదరుడిని భూమిపై పడగొట్టి, మహా పర్వత భాగాన్ని చెల్లాచెదురుగా చేసినట్లుగా, సూర్యుని కుమారుడు అక్కడ తన తేజంతో అందరినీ ఆకర్షిస్తూ, సూర్యునిలా అప్రాప్తుడై వెలిగిపోయాడు.
అథ విజయమవాప్య వానరేన్ద్రః సమరముఖే సురసిద్ధయక్షసఙ్ఘైః। అవనితలగతైశ్చ భూతసఙ్ఘై- ర్హరుషసమాకులితైర్నిరీక్ష్యమాణః
విజయం సాధించిన వానరరాజు, యుద్ధముందు దేవతలు, సిద్ధులు, యక్షులు మరియు భూమిపై ఉన్న భూతగణాలందరిచేత ఆనందంతో చూచబడుతున్నాడు.
thumb|అష్టనవతితమః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే యుద్ధకాణ్డే అష్టనవతితమః సర్గః ॥౬-
శ్రీమద్వాల్మీకి రామాయణంలో యుద్ధకాండలో తొంభై ఎనిమిదవ సర్గను ఇప్పుడు వినండి.
మహోదరే తు నిహతే మహాపార్శ్వో మహాబలః। సుగ్రీవేణ సమీక్ష్యాథ క్రోధాత్ సంరక్తలోచనః
మహోదరుడు పడిపోయిన తర్వాత, మహాపార్శ్వుడు అనే బలవంతుడు కోపంతో కన్నులు ఎర్రగా చేసుకుని సుగ్రీవుడిని గమనించాడు.
అఙ్గదస్య చమూం భీమాం క్షోభయామాస మార్గణైః। స వానరాణాం ముఖ్యానాముత్తమాఙ్గాని రాక్షసః
అంగదుడి భయంకరమైన సైన్యాన్ని బాణాలతో కలవరపరిచాడు. ఆ రాక్షసుడు వానరులలో ప్రముఖుల తలలను కొట్టాడు.
పాతయామాస కాయేభ్యః ఫలం వృన్తాదివానిలః। కేషాంచిదిషుభిర్బాహూంశ్చిచ్ఛేదాథ స రాక్షసః
ఆయన కొంతమందికి బాణాలతో చేతులను నరికేశాడు. మరికొంతమందికి శరీరాలపై నుంచి పండ్లు గాలివాటిలా పడిపోయాయి.
వానరాణాం సుసంరబ్ధః పార్శ్వం కేషాంచిదాక్షిపత్। తేఽర్దితా బాణవర్షేణ మహాపార్శ్వేన వానరాః
మహాపార్శ్వుడు తీవ్రమైన కోపంతో కొంతమంది వానరుల పక్కలను దాడి చేశాడు. అతని బాణవర్షానికి బాధపడుతూ ఆ వానరులు తల్లడిల్లారు.
విషాదవిముఖాః సర్వే బభూవుర్గతచేతసః। నిశమ్య బలముద్విగ్నమఙ్గదో రాక్షసార్దితమ్
అందరూ నిరుత్సాహంగా, మనస్సు కోల్పోయి వెనక్కు తిరిగారు. రాక్షసుల చేతిలో బాధపడుతున్న తన సైన్యం స్థితి విని అంగదుడు కలవరపడ్డాడు.
వేగం చక్రే మహావేగః సముద్ర ఇవ పర్వసు। ఆయసం పరిఘం గృహ్య సూర్యరశ్మిసమప్రభమ్
అంగదుడు సముద్రం ఉప్పొంగినట్లే వేగంగా, సూర్యకిరణాల్లా మెరిసే ఇనుప గదను పట్టుకున్నాడు.
సమరే వానరశ్రేష్ఠో మహాపార్శ్వే న్యపాతయత్। స తు తేన ప్రహారేణ మహాపార్శ్వో విచేతనః
వానరులలో అగ్రగణ్యుడు అయిన అంగదుడు ఆ గదతో మహాపార్శ్వుని యుద్ధంలో బలంగా కొట్టాడు.
ససూతః స్యన్దనాత్ తస్మాద్ విసంజ్ఞశ్చాపతద్ భువి। తస్యర్క్షరాజస్తేజస్వీ నీలాఞ్జనచయోపమః
ఆ దెబ్బతో మహాపార్శ్వుడు స్పృహ కోల్పోయి, తన రథసారథితో కలిసి రథం మీద నుంచి నేలపై పడిపోయాడు.
నిష్పత్య సుమహావీర్యః స్వయూథాన్మేఘసంనిభాత్। ప్రగృహ్య గిరిశృఙ్గాభాం క్రుద్ధః స విపులాం శిలామ్
అప్పుడే నీలం అంజనపు మబ్బుల్లా కనిపించే ఋక్షరాజు తన సైన్యాల మధ్య నుంచి గొప్ప బలంతో బయటకు దూకాడు.