వినాశితం ప్రేక్ష్య విరూపనేత్రం మహాబలం తం హరిపార్థివేన। బలం సమేతం కపిరాక్షసానా- ముద్వృత్తగఙ్గాప్రతిమం బభూవ
విరూపాక్షుడు, గొప్ప బలశాలి అయినవాడు, వానరుల రాజు చేతిలో నశించాడని చూసి, వానరులూ రాక్షసులూ కలిసిన సైన్యం ఉప్పొంగుతున్న గంగలా మారింది.
thumb|సప్తనవతితమః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే యుద్ధకాణ్డే సప్తనవతితమః సర్గః ॥౬-
శ్రీమద్వాల్మీకిరామాయణంలో యుద్ధకాండలో తొంభై ఏడవ సర్గను వినండి.
హన్యమానే బలే తూర్ణమన్యోన్యం తే మహామృధే। సరసీవ మహాఘర్మే సూపక్షీణే బభూవతుః
ఆ మహాయుద్ధంలో పరస్పరం శత్రువులు తాము తాము వేగంగా నాశనం చేసుకుంటుండగా, ఆ సైన్యాలు వేసవి ఎండలో నీరు తగ్గిపోయిన సరస్సుల్లా అయిపోయాయి.
స్వబలస్య తు ఘాతేన విరూపాక్షవధేన చ। బభూవ ద్విగుణం క్రుద్ధో రావణో రాక్షసాధిపః
తన సైన్యం నాశనం కావడాన్ని, విరూపాక్షుని మరణాన్ని చూసి, రాక్షసాధిపతి రావణుడు రెట్టింపు కోపంతో ఉప్పొంగిపోయాడు.
ప్రక్షీణం స్వబలం దృష్ట్వా వధ్యమానం వలీముఖైః। బభూవాస్య వ్యథా యుద్ధే దృష్ట్వా దైవవిపర్యయమ్
తన సైన్యం తగ్గిపోతూ, ముందుండే యోధుల చేతిలో పడిపోతున్నదాన్ని చూసి, యుద్ధంలో దురదృష్టం తలెత్తినట్టు తెలిసి అతని మనసు బాధతో నిండిపోయింది.
ఉవాచ చ సమీపస్థం మహోదరమనన్తరమ్। అస్మిన్ కాలే మహాబాహో జయాశా త్వయి మే స్థితా
అప్పుడతడు పక్కన ఉన్న మహోదరునితో ఇలా అన్నాడు: 'ఈ సమయంలో, బలవంతుడా, నా విజయ ఆశ అంతా నీవిపైనే ఉంది.'
జహి శత్రుచమూం వీర దర్శయాద్య పరాక్రమమ్। భర్తృపిణ్డస్య కాలోఽయం నిర్వేష్టుం సాధు యుధ్యతామ్
'వీరుడా, శత్రు సైన్యాన్ని నాశనం చేయి. నీవు నీ పరాక్రమాన్ని ఈ రోజు చూపించు. యజమాని కోసం నీవు పోరాడాల్సిన సమయం ఇదే. ధైర్యంగా యుద్ధం చేయు!'
ఏవముక్తస్తథేత్యుక్త్వా రాక్షసేన్ద్రో మహోదరః। ప్రవివేశారిసేనాం స పతఙ్గ ఇవ పావకమ్
అలా చెప్పగానే రాక్షసాధిపతి మహోదరుడు 'అలా జరుగుతుంది' అని సమాధానమిచ్చి, పురోగమిస్తూ శత్రు సైన్యంలో, జ్వాలల్లోకి పురుగు దూకినట్లు ప్రవేశించాడు.
తతః స కదనం చక్రే వానరాణాం మహాబలః। భర్తృవాక్యేన తేజస్వీ స్వేన వీర్యేణ చోదితః
తన యజమాని మాటలకు, తన సొంత శౌర్యానికి ప్రేరితుడై, మహాబలుడు మహోదరుడు వానరులపై ఘోరమైన సంహారం చేశాడు.
వానరాశ్చ మహాసత్త్వాః ప్రగృహ్య విపులాః శిలాః। ప్రవిశ్యారిబలం భీమం జఘ్నుస్తే సర్వరాక్షసాన్
అప్పుడు మహాత్ములైన వానరులు పెద్ద పెద్ద రాళ్లు పట్టుకుని, భయంకరమైన శత్రు సైన్యంలోకి దూకి, అందరు రాక్షసులను పొడిచారు.
మహోదరః సుసంక్రుద్ధః శరైః కాఞ్చనభూషణైః। చిచ్ఛేద పాణిపాదోరు వానరాణాం మహాహవే
మహోదరుడు తీవ్రమైన కోపంతో, బంగారు అలంకరణలతో ఉన్న బాణాలతో, యుద్ధంలో వానరుల చేతులు, కాళ్లు, తొడలు నరికి వేసాడు.
తతస్తే వానరాః సర్వే రాక్షసైరర్దితా భృశమ్। దిశో దశ ద్రుతాః కేచిత్ కేచిత్ సుగ్రీవమాశ్రితాః
అప్పుడు రాక్షసులు తీవ్రంగా హింసించడంతో, వానరులందరూ భయంతో దిక్కులన్నీ పరుగెత్తారు. కొందరు సుగ్రీవుని దగ్గర ఆశ్రయం పొందారు.
ప్రభగ్నం సమరే దృష్ట్వా వానరాణాం మహాబలమ్। అభిదుద్రావ సుగ్రీవో మహోదరమనన్తరమ్
యుద్ధంలో వానరుల మహాసైన్యం చితికిపోతున్నదాన్ని చూసి, సుగ్రీవుడు వెంటనే మహోదరునిపై దాడికి వెళ్లాడు.
ప్రగృహ్య విపులాం ఘోరాం మహీధరసమాం శిలామ్। చిక్షేప చ మహాతేజాస్తద్వధాయ హరీశ్వరః
సుగ్రీవుడు కొండంత పెద్దదైన భయంకరమైన రాయిని ఎత్తుకుని, మహోదరుని సంహారం కోసం దానిని విసిరాడు.
తామాపతన్తీం సహసా శిలాం దృష్ట్వా మహోదరః। అసమ్భ్రాన్తస్తతో బాణైర్నిర్బిభేద దురాసదామ్
ఆ భయంకరమైన రాయి అకస్మాత్తుగా తనవైపు వస్తున్నదాన్ని చూసి, మహోదరుడు బెదరకుండా తన బాణాలతో దానిని ముక్కలు చేశాడు.
రక్షసా తేన బాణౌఘైర్నికృత్తా సా సహస్రధా। నిపపాత తదా భూమౌ గృధ్రచక్రమివాకులమ్
ఆ రాక్షసుడు బాణాల వర్షంతో ఆ రాయిని వేల ముక్కలుగా నరికేసి, అది భూమిపై గద్దల గుంపుల్లా చెల్లాచెదురుగా పడిపోయింది.
తాం తు భిన్నాం శిలాం దృష్ట్వా సుగ్రీవః క్రోధమూర్చ్ఛితః। సాలముత్పాట్య చిక్షేప తం స చిచ్ఛేద నైకధా
ఆ రాయి ముక్కలు అయినదాన్ని చూసి, సుగ్రీవుడు కోపంతో ఊగిపోయి, ఒక సాలవృక్షాన్ని పీకి విసిరాడు. కానీ మహోదరుడు దానిని కూడా అనేక భాగాలుగా నరికేశాడు.
శరైశ్చ విదదారైనం శూరః పరబలార్దనః। స దదర్శ తతః క్రుద్ధః పరిఘం పతితం భువి
శత్రువులను సంహరించే ఆ వీరుడు బాణాలతో సుగ్రీవుని గాయపరిచాడు. అప్పుడు కోపంతో ఉన్న సుగ్రీవుడు భూమిపై పడివున్న గొప్ప గదను చూశాడు.
ఆవిధ్య తు స తం దీప్తం పరిఘం తస్య దర్శయన్। పరిఘేణోగ్రవేగేన జఘానాస్య హయోత్తమాన్
ఆ మంటలతో మండుతున్న గదను ఎత్తిపట్టి, దాన్ని చూపిస్తూ, దాని భయంకరమైన వేగంతో మహోదరుడు తన అశ్వాలను కొట్టి పడగొట్టాడు.
తస్మాద్ధతహయాద్ వీరః సోఽవప్లుత్య మహారథాత్। గదాం జగ్రాహ సంక్రుద్ధో రాక్షసోఽథ మహోదరః
అశ్వాలు చనిపోవడంతో, మహోదరుడు ధైర్యంగా తన గొప్ప రథం మీద నుంచి దూకి, కోపంతో ఒక గదను పట్టుకున్నాడు.
గదాపరిఘహస్తౌ తౌ యుధి వీరౌ సమీయతుః। నర్దన్తౌ గోవృషప్రఖ్యౌ ఘనావివ సవిద్యుతౌ
గద, పరఘాలు చేతబట్టి, ఆ ఇద్దరు వీరులు యుద్ధంలో ఒకరినొకరు ఎదుర్కొంటూ, ఎద్దుల్లా గర్జిస్తూ, మెరుపులతో కూడిన మేఘాల్లా కనిపించారు.
తతః క్రుద్ధో గదాం తస్మై చిక్షేప రజనీచరః। జ్వలన్తీం భాస్కరాభాసాం సుగ్రీవాయ మహోదరః
అప్పుడు రాత్రివేళ సంచరించే మహోదరుడు కోపంతో, సూర్యుడిలా ప్రకాశించే మండుతున్న గదను సుగ్రీవునిపై విసిరాడు.
గదాం తాం సుమహాఘోరామాపతన్తీం మహాబలః। సుగ్రీవో రోషతామ్రాక్షః సముద్యమ్య మహాహవే
సుగ్రీవుడు కోపంతో కళ్లలో ఎర్రదనం పొంగి, మహా యుద్ధంలో తన గొప్ప గదను పైకి ఎత్తి, ఎదురుగా వచ్చుచున్న భయంకరమైన గదను ఆపాడు.
ఆజఘాన గదాం తస్య పరిఘేణ హరీశ్వరః। పపాత తరసా భిన్నః పరిఘస్తస్య భూతలే
ఆ వానరుల అధిపతి తన పరఘుతో ఆ గదను బలంగా కొట్టాడు. దాంతో ఆ గద విరిగి నేలపై పడిపోయింది.
తతో జగ్రాహ తేజస్వీ సుగ్రీవో వసుధాతలాత్। ఆయసం ముసలం ఘోరం సర్వతో హేమభూషితమ్
అంతట సుగ్రీవుడు ప్రకాశవంతుడై, భూమి మీద ఉన్న బంగారు అలంకారాలతో అలంకరించబడిన భయంకరమైన ఇనుప ముసలాన్ని తీసుకున్నాడు.
స తముద్యమ్య చిక్షేప సోఽప్యస్య ప్రాక్షిపద్ గదామ్। భిన్నావన్యోన్యమాసాద్య పేతతుస్తౌ మహీతలే
ఆ ముసలాన్ని పైకి ఎత్తి విసిరాడు. ఎదురువాడు కూడా తన గదను విసిరాడు. ఆ రెండు ఆయుధాలు ఒకదానికొకటి తాకి నేలపై పడిపోయాయి.
తతో భిన్నప్రహరణౌ ముష్టిభ్యాం తౌ సమీయతుః। తేజోబలసమావిష్టౌ దీప్తావివ హుతాశనౌ
ఆయుధాలు విరిగిపోవడంతో, ఇద్దరూ సమానమైన తేజస్సు, బలంతో ముద్దులతో ఎదురెదురుగా పోరాడటానికి ముందుకు వచ్చారు. వారు అగ్నిలా ప్రకాశించారు.
జఘ్నతుస్తౌ తదాన్యోన్యం నదన్తౌ చ పునః పునః। తలైశ్చాన్యోన్యమాసాద్య పేతతుశ్చ మహీతలే
ఇద్దరూ గట్టిగా అరుస్తూ, మళ్లీ మళ్లీ ఒకరినొకరు తాళాలతో కొట్టుకున్నారు. చేతులు తాకి, ఇద్దరూ నేలపై పడిపోయారు.
ఉత్పేతతుస్తదా తూర్ణం జఘ్నతుశ్చ పరస్పరమ్। భుజైశ్చిక్షిపతుర్వీరావన్యోన్యమపరాజితౌ
తర్వాత, ఇద్దరూ త్వరగా లేచి, పరస్పరం బలంగా కొట్టుకున్నారు. వీరులు తమ చేతులతో ఒకరినొకరు విసిరిపారేశారు.
జగ్మతుస్తౌ శ్రమం వీరౌ బాహుయుద్ధే పరంతపౌ। ఆజహార తదా ఖడ్గమదూరపరివర్తినమ్
బాహుయుద్ధంలో వీరులు అలసిపోయి, దగ్గర్లో ఉన్న ఖడ్గాలను తీసుకున్నారు.