ముష్టిప్రహారాభిహతో విరూపాక్షో నిశాచరః। తేన ఖడ్గేన సంక్రుద్ధః సుగ్రీవస్య చమూముఖే
విరూపాక్షుడు, ఆ వానరుడి ముష్టిప్రహారానికి తాళలేక కోపంతో తన ఖడ్గంతో సుగ్రీవుని సైన్యముందు ఎదురుదాడి చేశాడు.
కవచం పాతయామాస పద్భ్యామభిహతోఽపతత్। స సముత్థాయ పతితః కపిస్తస్య వ్యసర్జయత్
విరూపాక్షుడు సుగ్రీవుని కవచాన్ని కాళ్లతో తన్ని నేలకేసి, సుగ్రీవుడు పడిపోయాడు. వెంటనే లేచి ఆ వానరం తిరిగి దానిని విరూపాక్షుని మీద విసిరాడు.
తలప్రహారమశనేః సమానం భీమనిఃస్వనమ్। తలప్రహారం తద్ రక్షః సుగ్రీవేణ సముద్యతమ్
సుగ్రీవుడు చేతితో కొట్టిన దెబ్బ, వజ్రాయుధానికి సమానంగా భయంకరంగా మోగింది; ఆ ప్రహారాన్ని రాక్షసునిపై ఎత్తిపడేశాడు.
నైపుణ్యాన్మోచయిత్వైనం ముష్టినోరసి తాడయత్। తతస్తు సంక్రుద్ధతరః సుగ్రీవో వానరేశ్వరః
చాకచక్యంగా తప్పించుకుని, సుగ్రీవుడు మళ్లీ ముష్టితో రాక్షసుని ఛాతీపై బలంగా కొట్టాడు. దాంతో వానరుల అధిపతి సుగ్రీవుడు మరింత కోపంతో ఉప్పొంగిపోయాడు.
మోక్షితం చాత్మనో దృష్ట్వా ప్రహారం తేన రక్షసా। స దదర్శాన్తరం తస్య విరూపాక్షస్య వానరః
తన దెబ్బను రాక్షసుడు తప్పించుకున్నాడని చూసి, వానరం విరూపాక్షుని రక్షణలో ఒక లోటు కనిపెట్టాడు.
తతోఽన్యం పాతయత్ క్రోధాచ్ఛఙ్ఖదేశే మహాతలమ్। మహేన్ద్రాశనికల్పేన తలేనాభిహతః క్షితౌ
అప్పుడే కోపంతో మరోసారి తన పెద్దచేతితో విరూపాక్షుని దవడపై వజ్రాయుధంలా బలంగా కొట్టి, అతన్ని నేలకూల్చాడు.
పపాత రుధిరక్లిన్నః శోణితం హి సముద్గిరన్। స్రోతోభ్యస్తు విరూపాక్షో జలం ప్రస్రవణాదివ
విరూపాక్షుడు రక్తంలో తడిసి, నోటిలోంచి ఎర్రటి రక్తాన్ని ప్రవహింపజేస్తూ, పర్వత ప్రవాహంలా నేలపై పడిపోయాడు.
వివృత్తనయనం క్రోధాత్ సఫేనం రుధిరాప్లుతమ్। దదృశుస్తే విరూపాక్షం విరూపాక్షతరం కృతమ్
కోపంతో కన్నులు పెద్దవిగా విప్పి, నోటిలో నురుగు కలిసిన రక్తంతో విరూపాక్షుడు మరింత భయంకరంగా మారినట్లు అందరూ చూశారు.
స్ఫురన్తం పరివర్తన్తం పార్శ్వేన రుధిరోక్షితమ్। కరుణం చ వినర్దన్తం దదృశుః కపయో రిపుమ్
శత్రువు శరీరం కంపించుతూ, పక్కగా రక్తంలో తడిసి, దయనీయంగా అరుస్తూ తిరుగుతున్నాడని వానరులు చూశారు.
తథా తు తౌ సంయతి సమ్ప్రయుక్తౌ తరస్వినౌ వానరరాక్షసానామ్। బలార్ణవౌ సస్వనతుశ్చ భీమౌ మహార్ణవౌ ద్వావివ భిన్నసేతూ
అలా ఆ ఇద్దరు వీరులు, వానరులూ రాక్షసులూ, యుద్ధంలో పరస్పరం గర్జిస్తూ, రెండు మహాసముద్రాలవంటి భయంకర శబ్దంతో పోరాడారు.
వినాశితం ప్రేక్ష్య విరూపనేత్రం మహాబలం తం హరిపార్థివేన। బలం సమేతం కపిరాక్షసానా- ముద్వృత్తగఙ్గాప్రతిమం బభూవ
విరూపాక్షుడు, గొప్ప బలశాలి అయినవాడు, వానరుల రాజు చేతిలో నశించాడని చూసి, వానరులూ రాక్షసులూ కలిసిన సైన్యం ఉప్పొంగుతున్న గంగలా మారింది.
thumb|సప్తనవతితమః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే యుద్ధకాణ్డే సప్తనవతితమః సర్గః ॥౬-
శ్రీమద్వాల్మీకిరామాయణంలో యుద్ధకాండలో తొంభై ఏడవ సర్గను వినండి.
హన్యమానే బలే తూర్ణమన్యోన్యం తే మహామృధే। సరసీవ మహాఘర్మే సూపక్షీణే బభూవతుః
ఆ మహాయుద్ధంలో పరస్పరం శత్రువులు తాము తాము వేగంగా నాశనం చేసుకుంటుండగా, ఆ సైన్యాలు వేసవి ఎండలో నీరు తగ్గిపోయిన సరస్సుల్లా అయిపోయాయి.
స్వబలస్య తు ఘాతేన విరూపాక్షవధేన చ। బభూవ ద్విగుణం క్రుద్ధో రావణో రాక్షసాధిపః
తన సైన్యం నాశనం కావడాన్ని, విరూపాక్షుని మరణాన్ని చూసి, రాక్షసాధిపతి రావణుడు రెట్టింపు కోపంతో ఉప్పొంగిపోయాడు.
ప్రక్షీణం స్వబలం దృష్ట్వా వధ్యమానం వలీముఖైః। బభూవాస్య వ్యథా యుద్ధే దృష్ట్వా దైవవిపర్యయమ్
తన సైన్యం తగ్గిపోతూ, ముందుండే యోధుల చేతిలో పడిపోతున్నదాన్ని చూసి, యుద్ధంలో దురదృష్టం తలెత్తినట్టు తెలిసి అతని మనసు బాధతో నిండిపోయింది.
ఉవాచ చ సమీపస్థం మహోదరమనన్తరమ్। అస్మిన్ కాలే మహాబాహో జయాశా త్వయి మే స్థితా
అప్పుడతడు పక్కన ఉన్న మహోదరునితో ఇలా అన్నాడు: 'ఈ సమయంలో, బలవంతుడా, నా విజయ ఆశ అంతా నీవిపైనే ఉంది.'
జహి శత్రుచమూం వీర దర్శయాద్య పరాక్రమమ్। భర్తృపిణ్డస్య కాలోఽయం నిర్వేష్టుం సాధు యుధ్యతామ్
'వీరుడా, శత్రు సైన్యాన్ని నాశనం చేయి. నీవు నీ పరాక్రమాన్ని ఈ రోజు చూపించు. యజమాని కోసం నీవు పోరాడాల్సిన సమయం ఇదే. ధైర్యంగా యుద్ధం చేయు!'
ఏవముక్తస్తథేత్యుక్త్వా రాక్షసేన్ద్రో మహోదరః। ప్రవివేశారిసేనాం స పతఙ్గ ఇవ పావకమ్
అలా చెప్పగానే రాక్షసాధిపతి మహోదరుడు 'అలా జరుగుతుంది' అని సమాధానమిచ్చి, పురోగమిస్తూ శత్రు సైన్యంలో, జ్వాలల్లోకి పురుగు దూకినట్లు ప్రవేశించాడు.
తతః స కదనం చక్రే వానరాణాం మహాబలః। భర్తృవాక్యేన తేజస్వీ స్వేన వీర్యేణ చోదితః
తన యజమాని మాటలకు, తన సొంత శౌర్యానికి ప్రేరితుడై, మహాబలుడు మహోదరుడు వానరులపై ఘోరమైన సంహారం చేశాడు.
వానరాశ్చ మహాసత్త్వాః ప్రగృహ్య విపులాః శిలాః। ప్రవిశ్యారిబలం భీమం జఘ్నుస్తే సర్వరాక్షసాన్
అప్పుడు మహాత్ములైన వానరులు పెద్ద పెద్ద రాళ్లు పట్టుకుని, భయంకరమైన శత్రు సైన్యంలోకి దూకి, అందరు రాక్షసులను పొడిచారు.
మహోదరః సుసంక్రుద్ధః శరైః కాఞ్చనభూషణైః। చిచ్ఛేద పాణిపాదోరు వానరాణాం మహాహవే
మహోదరుడు తీవ్రమైన కోపంతో, బంగారు అలంకరణలతో ఉన్న బాణాలతో, యుద్ధంలో వానరుల చేతులు, కాళ్లు, తొడలు నరికి వేసాడు.
తతస్తే వానరాః సర్వే రాక్షసైరర్దితా భృశమ్। దిశో దశ ద్రుతాః కేచిత్ కేచిత్ సుగ్రీవమాశ్రితాః
అప్పుడు రాక్షసులు తీవ్రంగా హింసించడంతో, వానరులందరూ భయంతో దిక్కులన్నీ పరుగెత్తారు. కొందరు సుగ్రీవుని దగ్గర ఆశ్రయం పొందారు.
ప్రభగ్నం సమరే దృష్ట్వా వానరాణాం మహాబలమ్। అభిదుద్రావ సుగ్రీవో మహోదరమనన్తరమ్
యుద్ధంలో వానరుల మహాసైన్యం చితికిపోతున్నదాన్ని చూసి, సుగ్రీవుడు వెంటనే మహోదరునిపై దాడికి వెళ్లాడు.
ప్రగృహ్య విపులాం ఘోరాం మహీధరసమాం శిలామ్। చిక్షేప చ మహాతేజాస్తద్వధాయ హరీశ్వరః
సుగ్రీవుడు కొండంత పెద్దదైన భయంకరమైన రాయిని ఎత్తుకుని, మహోదరుని సంహారం కోసం దానిని విసిరాడు.
తామాపతన్తీం సహసా శిలాం దృష్ట్వా మహోదరః। అసమ్భ్రాన్తస్తతో బాణైర్నిర్బిభేద దురాసదామ్
ఆ భయంకరమైన రాయి అకస్మాత్తుగా తనవైపు వస్తున్నదాన్ని చూసి, మహోదరుడు బెదరకుండా తన బాణాలతో దానిని ముక్కలు చేశాడు.
రక్షసా తేన బాణౌఘైర్నికృత్తా సా సహస్రధా। నిపపాత తదా భూమౌ గృధ్రచక్రమివాకులమ్
ఆ రాక్షసుడు బాణాల వర్షంతో ఆ రాయిని వేల ముక్కలుగా నరికేసి, అది భూమిపై గద్దల గుంపుల్లా చెల్లాచెదురుగా పడిపోయింది.
తాం తు భిన్నాం శిలాం దృష్ట్వా సుగ్రీవః క్రోధమూర్చ్ఛితః। సాలముత్పాట్య చిక్షేప తం స చిచ్ఛేద నైకధా
ఆ రాయి ముక్కలు అయినదాన్ని చూసి, సుగ్రీవుడు కోపంతో ఊగిపోయి, ఒక సాలవృక్షాన్ని పీకి విసిరాడు. కానీ మహోదరుడు దానిని కూడా అనేక భాగాలుగా నరికేశాడు.
శరైశ్చ విదదారైనం శూరః పరబలార్దనః। స దదర్శ తతః క్రుద్ధః పరిఘం పతితం భువి
శత్రువులను సంహరించే ఆ వీరుడు బాణాలతో సుగ్రీవుని గాయపరిచాడు. అప్పుడు కోపంతో ఉన్న సుగ్రీవుడు భూమిపై పడివున్న గొప్ప గదను చూశాడు.
ఆవిధ్య తు స తం దీప్తం పరిఘం తస్య దర్శయన్। పరిఘేణోగ్రవేగేన జఘానాస్య హయోత్తమాన్
ఆ మంటలతో మండుతున్న గదను ఎత్తిపట్టి, దాన్ని చూపిస్తూ, దాని భయంకరమైన వేగంతో మహోదరుడు తన అశ్వాలను కొట్టి పడగొట్టాడు.
తస్మాద్ధతహయాద్ వీరః సోఽవప్లుత్య మహారథాత్। గదాం జగ్రాహ సంక్రుద్ధో రాక్షసోఽథ మహోదరః
అశ్వాలు చనిపోవడంతో, మహోదరుడు ధైర్యంగా తన గొప్ప రథం మీద నుంచి దూకి, కోపంతో ఒక గదను పట్టుకున్నాడు.