సుగ్రీవే స శరాన్ ఘోరాన్ విససర్జ చమూముఖే। స్థాపయామాస చోద్విగ్నాన్ రాక్షసాన్ సమ్ప్రహర్షయన్
అతడు సుగ్రీవునిపై భయంకరమైన బాణాలను వదిలి, వానరులను భయపెట్టాడు, రాక్షసులను ఆనందింపజేశాడు.
సోఽతివిద్ధః శితైర్బాణైః కపీన్ద్రస్తేన రక్షసా। చుక్రోశ చ మహాక్రోధో వధే చాస్య మనో దధే
ఆ రాక్షసుడు వదిలిన పదునైన బాణాలతో బాగా గాయపడిన వానరుల రాజు, మహా కోపంతో అరవడంతో పాటు అతన్ని చంపాలని నిర్ణయించుకున్నాడు.
తతః పాదపముద్ధృత్య శూరః సమ్ప్రధనో హరిః। అభిపత్య జఘానాస్య ప్రముఖే తం మహాగజమ్
అప్పుడు ఆ వీర వానరు ఒక చెట్టును పీకి, ముందుకు దూకి, తన ఎదురుగా ఉన్న ఆ మహా ఏనుగును బలంగా కొట్టాడు.
స తు ప్రహారాభిహతః సుగ్రీవేణ మహాగజః। అపాసర్పద్ ధనుర్మాత్రం నిషసాద ననాద చ
సుగ్రీవుడు కొట్టిన దెబ్బకు ఆ గొప్ప ఏనుగు ఒక విల్లు పొడవు వెనక్కి వెళ్లి, కూర్చుని గర్జించింది.
గజాత్ తు మథితాత్ తూర్ణమపక్రమ్య స వీర్యవాన్। రాక్షసోఽభిముఖః శత్రుం ప్రత్యుద్గమ్య తతః కపిమ్
ఆ ఏనుగు దెబ్బతిని ఉండగానే, ఆ వీర రాక్షసుడు త్వరగా దిగి, తన శత్రువైన వానరుని ఎదుర్కొనడానికి ముందుకు వచ్చాడు.
ఆర్షభం చర్మ ఖడ్గం చ ప్రగృహ్య లఘువిక్రమః। భర్త్సయన్నివ సుగ్రీవమాససాద వ్యవస్థితమ్
ఒక ఎద్దు చర్మపు కవచం, ఖడ్గం పట్టుకుని, వేగంగా కదిలి, సుగ్రీవుని బెదిరించేలా అతని దగ్గరకు వచ్చాడు.
స హి తస్యాభిసంక్రుద్ధః ప్రగృహ్య విపులాం శిలామ్। విరూపాక్షస్య చిక్షేప సుగ్రీవో జలదోపమామ్
అతిగా కోపంతో సుగ్రీవుడు ఒక పెద్ద రాయిని ఎత్తుకుని, మేఘంలా కనిపించే విరూపాక్షుని మీద విసిరాడు.
స తాం శిలామాపతన్తీం దృష్ట్వా రాక్షసపుంగవః। అపక్రమ్య సువిక్రాన్తః ఖడ్గేన ప్రాహరత్ తదా
ఆ రాయి తనవైపు వచ్చేస్తున్నదని చూసిన రాక్షసులలో శ్రేష్ఠుడు, చాకచక్యంగా తప్పించుకుని, తన ఖడ్గంతో దానిని కొట్టాడు.
తేన ఖడ్గప్రహారేణ రక్షసా బలినా హతః। ముహూర్తమభవద్ భూమౌ విసంజ్ఞ ఇవ వానరః
ఆ బలమైన రాక్షసుని ఖడ్గపు దెబ్బ తగిలి, ఆ వానరం కొంతసేపు భూమిపై అపస్మారక స్థితిలో పడిపోయాడు.
సహసా స తదోత్పత్య రాక్షసస్య మహాహవే। ముష్టిం సంవర్త్య వేగేన పాతయామాస వక్షసి
ఆ సమయంలో సుగ్రీవుడు అకస్మాత్తుగా లేచి, తన ముష్టిని బలంగా బిగించి, వేగంగా రాక్షసుని ఛాతీపై కొట్టాడు.
ముష్టిప్రహారాభిహతో విరూపాక్షో నిశాచరః। తేన ఖడ్గేన సంక్రుద్ధః సుగ్రీవస్య చమూముఖే
విరూపాక్షుడు, ఆ వానరుడి ముష్టిప్రహారానికి తాళలేక కోపంతో తన ఖడ్గంతో సుగ్రీవుని సైన్యముందు ఎదురుదాడి చేశాడు.
కవచం పాతయామాస పద్భ్యామభిహతోఽపతత్। స సముత్థాయ పతితః కపిస్తస్య వ్యసర్జయత్
విరూపాక్షుడు సుగ్రీవుని కవచాన్ని కాళ్లతో తన్ని నేలకేసి, సుగ్రీవుడు పడిపోయాడు. వెంటనే లేచి ఆ వానరం తిరిగి దానిని విరూపాక్షుని మీద విసిరాడు.
తలప్రహారమశనేః సమానం భీమనిఃస్వనమ్। తలప్రహారం తద్ రక్షః సుగ్రీవేణ సముద్యతమ్
సుగ్రీవుడు చేతితో కొట్టిన దెబ్బ, వజ్రాయుధానికి సమానంగా భయంకరంగా మోగింది; ఆ ప్రహారాన్ని రాక్షసునిపై ఎత్తిపడేశాడు.
నైపుణ్యాన్మోచయిత్వైనం ముష్టినోరసి తాడయత్। తతస్తు సంక్రుద్ధతరః సుగ్రీవో వానరేశ్వరః
చాకచక్యంగా తప్పించుకుని, సుగ్రీవుడు మళ్లీ ముష్టితో రాక్షసుని ఛాతీపై బలంగా కొట్టాడు. దాంతో వానరుల అధిపతి సుగ్రీవుడు మరింత కోపంతో ఉప్పొంగిపోయాడు.
మోక్షితం చాత్మనో దృష్ట్వా ప్రహారం తేన రక్షసా। స దదర్శాన్తరం తస్య విరూపాక్షస్య వానరః
తన దెబ్బను రాక్షసుడు తప్పించుకున్నాడని చూసి, వానరం విరూపాక్షుని రక్షణలో ఒక లోటు కనిపెట్టాడు.
తతోఽన్యం పాతయత్ క్రోధాచ్ఛఙ్ఖదేశే మహాతలమ్। మహేన్ద్రాశనికల్పేన తలేనాభిహతః క్షితౌ
అప్పుడే కోపంతో మరోసారి తన పెద్దచేతితో విరూపాక్షుని దవడపై వజ్రాయుధంలా బలంగా కొట్టి, అతన్ని నేలకూల్చాడు.
పపాత రుధిరక్లిన్నః శోణితం హి సముద్గిరన్। స్రోతోభ్యస్తు విరూపాక్షో జలం ప్రస్రవణాదివ
విరూపాక్షుడు రక్తంలో తడిసి, నోటిలోంచి ఎర్రటి రక్తాన్ని ప్రవహింపజేస్తూ, పర్వత ప్రవాహంలా నేలపై పడిపోయాడు.
వివృత్తనయనం క్రోధాత్ సఫేనం రుధిరాప్లుతమ్। దదృశుస్తే విరూపాక్షం విరూపాక్షతరం కృతమ్
కోపంతో కన్నులు పెద్దవిగా విప్పి, నోటిలో నురుగు కలిసిన రక్తంతో విరూపాక్షుడు మరింత భయంకరంగా మారినట్లు అందరూ చూశారు.
స్ఫురన్తం పరివర్తన్తం పార్శ్వేన రుధిరోక్షితమ్। కరుణం చ వినర్దన్తం దదృశుః కపయో రిపుమ్
శత్రువు శరీరం కంపించుతూ, పక్కగా రక్తంలో తడిసి, దయనీయంగా అరుస్తూ తిరుగుతున్నాడని వానరులు చూశారు.
తథా తు తౌ సంయతి సమ్ప్రయుక్తౌ తరస్వినౌ వానరరాక్షసానామ్। బలార్ణవౌ సస్వనతుశ్చ భీమౌ మహార్ణవౌ ద్వావివ భిన్నసేతూ
అలా ఆ ఇద్దరు వీరులు, వానరులూ రాక్షసులూ, యుద్ధంలో పరస్పరం గర్జిస్తూ, రెండు మహాసముద్రాలవంటి భయంకర శబ్దంతో పోరాడారు.
వినాశితం ప్రేక్ష్య విరూపనేత్రం మహాబలం తం హరిపార్థివేన। బలం సమేతం కపిరాక్షసానా- ముద్వృత్తగఙ్గాప్రతిమం బభూవ
విరూపాక్షుడు, గొప్ప బలశాలి అయినవాడు, వానరుల రాజు చేతిలో నశించాడని చూసి, వానరులూ రాక్షసులూ కలిసిన సైన్యం ఉప్పొంగుతున్న గంగలా మారింది.
thumb|సప్తనవతితమః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే యుద్ధకాణ్డే సప్తనవతితమః సర్గః ॥౬-
శ్రీమద్వాల్మీకిరామాయణంలో యుద్ధకాండలో తొంభై ఏడవ సర్గను వినండి.
హన్యమానే బలే తూర్ణమన్యోన్యం తే మహామృధే। సరసీవ మహాఘర్మే సూపక్షీణే బభూవతుః
ఆ మహాయుద్ధంలో పరస్పరం శత్రువులు తాము తాము వేగంగా నాశనం చేసుకుంటుండగా, ఆ సైన్యాలు వేసవి ఎండలో నీరు తగ్గిపోయిన సరస్సుల్లా అయిపోయాయి.
స్వబలస్య తు ఘాతేన విరూపాక్షవధేన చ। బభూవ ద్విగుణం క్రుద్ధో రావణో రాక్షసాధిపః
తన సైన్యం నాశనం కావడాన్ని, విరూపాక్షుని మరణాన్ని చూసి, రాక్షసాధిపతి రావణుడు రెట్టింపు కోపంతో ఉప్పొంగిపోయాడు.
ప్రక్షీణం స్వబలం దృష్ట్వా వధ్యమానం వలీముఖైః। బభూవాస్య వ్యథా యుద్ధే దృష్ట్వా దైవవిపర్యయమ్
తన సైన్యం తగ్గిపోతూ, ముందుండే యోధుల చేతిలో పడిపోతున్నదాన్ని చూసి, యుద్ధంలో దురదృష్టం తలెత్తినట్టు తెలిసి అతని మనసు బాధతో నిండిపోయింది.
ఉవాచ చ సమీపస్థం మహోదరమనన్తరమ్। అస్మిన్ కాలే మహాబాహో జయాశా త్వయి మే స్థితా
అప్పుడతడు పక్కన ఉన్న మహోదరునితో ఇలా అన్నాడు: 'ఈ సమయంలో, బలవంతుడా, నా విజయ ఆశ అంతా నీవిపైనే ఉంది.'
జహి శత్రుచమూం వీర దర్శయాద్య పరాక్రమమ్। భర్తృపిణ్డస్య కాలోఽయం నిర్వేష్టుం సాధు యుధ్యతామ్
'వీరుడా, శత్రు సైన్యాన్ని నాశనం చేయి. నీవు నీ పరాక్రమాన్ని ఈ రోజు చూపించు. యజమాని కోసం నీవు పోరాడాల్సిన సమయం ఇదే. ధైర్యంగా యుద్ధం చేయు!'
ఏవముక్తస్తథేత్యుక్త్వా రాక్షసేన్ద్రో మహోదరః। ప్రవివేశారిసేనాం స పతఙ్గ ఇవ పావకమ్
అలా చెప్పగానే రాక్షసాధిపతి మహోదరుడు 'అలా జరుగుతుంది' అని సమాధానమిచ్చి, పురోగమిస్తూ శత్రు సైన్యంలో, జ్వాలల్లోకి పురుగు దూకినట్లు ప్రవేశించాడు.
తతః స కదనం చక్రే వానరాణాం మహాబలః। భర్తృవాక్యేన తేజస్వీ స్వేన వీర్యేణ చోదితః
తన యజమాని మాటలకు, తన సొంత శౌర్యానికి ప్రేరితుడై, మహాబలుడు మహోదరుడు వానరులపై ఘోరమైన సంహారం చేశాడు.
వానరాశ్చ మహాసత్త్వాః ప్రగృహ్య విపులాః శిలాః। ప్రవిశ్యారిబలం భీమం జఘ్నుస్తే సర్వరాక్షసాన్
అప్పుడు మహాత్ములైన వానరులు పెద్ద పెద్ద రాళ్లు పట్టుకుని, భయంకరమైన శత్రు సైన్యంలోకి దూకి, అందరు రాక్షసులను పొడిచారు.