తతః క్రుద్ధో దశగ్రీవః శరైః కాఞ్చనభూషణైః। వానరాణామనీకేషు చకార కదనం మహత్
తర్వాత పది తలల రావణుడు కోపంతో, బంగారు అలంకరణలతో ఉన్న బాణాలతో వానరుల దళాల్లో ఘోరంగా సంహారం చేశాడు.
నికృత్తశిరసః కేచిద్ రావణేన వలీముఖాః। కేచిద్ విచ్ఛిన్నహృదయాః కేచిచ్ఛ్రోత్రవివర్జితాః
కొంతమంది ముందువరుసలో రావణుడు తలలు కోసేశాడు; మరికొందరి హృదయాలు చీల్చేశాడు; ఇంకొందరు చెవులు కోల్పోయారు.
నిరుచ్ఛ్వాసా హతాః కేచిత్ కేచిత్ పార్శ్వేషు దారితాః। కేచిద్ విభిన్నశిరసః కేచిచ్చక్షుర్వినాకృతాః
కొంతమంది శ్వాస ఆగిపోయి చనిపోయారు; మరికొందరు పక్కలు చీలిపోయారు; ఇంకొందరు తలలు పగిలిపోయారు; మరికొందరు కళ్ళు కోల్పోయారు.
దశాననః క్రోధవివృత్తనేత్రో యతో యతోఽభ్యేతి రథేన సంఖ్యే। తతస్తతస్తస్య శరప్రవేగం సోఢుం న శేకుర్హరియూథపాస్తే
పది తలల రాక్షసుడు కోపంతో కన్నులు పెద్దవిగా చేసి, యుద్ధరంగంలో ఎక్కడ రథంతో వచ్చినా, అక్కడ వానర నాయకులు అతని బాణాల వేగాన్ని తట్టుకోలేకపోయారు.
thumb|షణ్ణవతితమః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే యుద్ధకాణ్డే ద్వినవతితమః సర్గః ॥౬-
శ్రీమద్వాల్మీకి రామాయణంలోని యుద్ధకాండలో తొంభై ఆరవ సర్గను వినండి.
తథా తైః కృత్తగాత్రైస్తు దశగ్రీవేణ మార్గణైః। బభూవ వసుధా తత్ర ప్రకీర్ణా హరిభిస్తదా
అప్పుడు పది తలల రావణుడు బాణాలతో వానరుల శరీరాలను గాయపరిచినందున, అక్కడ భూమి వానరులతో నిండిపోయింది.
రావణస్యాప్రసహ్యం తం శరసమ్పాతమేకతః। న శేకుః సహితుం దీప్తం పతఙ్గా జ్వలనం యథా
రావణుడి ఆ అగ్ని వలె మండుతున్న బాణవర్షాన్ని వానరులు ఒక్క క్షణం కూడా తట్టుకోలేకపోయారు, అది మోతెలు అగ్ని తట్టుకోలేకపోయినట్లే.
తేఽర్దితా నిశితైర్బాణైః క్రోశన్తో విప్రదుద్రువుః। పావకార్చిః సమావిష్టా దహ్యమానా యథా గజాః
ఆ పదునైన బాణాలతో గాయపడి, వానరులు అరుస్తూ, అన్ని దిశలకూ పారిపోయారు; అది మంటల్లో చిక్కుకున్న ఏనుగులు మంటలతో కాలిపోతూ పరుగెత్తినట్లే.
ప్లవంగానామనీకాని మహాభ్రాణీవ మారుతః। సంయయౌ సమరే తస్మిన్ విధమన్ రావణః శరైః
ఆ యుద్ధంలో రావణుడు తన బాణాలతో వానర సేనలను చీల్చుతూ, గొప్ప మేఘాలను గాలి ఎట్లా విడదీస్తుందో అట్లే సంచరించాడు.
కదనం తరసా కృత్వా రాక్షసేన్ద్రో వనౌకసామ్। ఆససాద తతో యుద్ధే త్వరితం రాఘవం రణే
అటవీప్రజలపై వేగంగా సంహారం చేసి, రాక్షసాధిపతి యుద్ధంలో రాఘవుడిని ఎదుర్కొనడానికి త్వరగా వచ్చాడు.
సుగ్రీవస్తాన్ కపీన్ దృష్ట్వా భగ్నాన్ విద్రావితాన్ రణే। గుల్మే సుషేణం నిక్షిప్య చక్రే యుద్ధే ద్రుతం మనః
వానరులు యుద్ధంలో ఓడిపోయి పారిపోతున్నదాన్ని చూసి, సుగ్రీవుడు సుషేణుని గుంపుకు నాయకుడిగా పెట్టి, తానే యుద్ధానికి సిద్ధమయ్యాడు.
ఆత్మనః సదృశం వీరం స తం నిక్షిప్య వానరమ్। సుగ్రీవోఽభిముఖం శత్రుం ప్రతస్థే పాదపాయుధః
తనకు సమానమైన వీరుడైన ఆ వానరుణ్ని బాధ్యత అప్పగించి, సుగ్రీవుడు చెట్టు ఆయుధంగా తీసుకుని శత్రువును ఎదుర్కొనడానికి ముందుకు వెళ్లాడు.
పార్శ్వతః పృష్ఠతశ్చాస్య సర్వే వానరయూథపాః। అనుజగ్ముర్మహాశైలాన్ వివిధాంశ్చ వనస్పతీన్
అతని పక్కన, వెనుక అన్ని వానరయూథాధిపతులు పెద్ద కొండలు,色色 చెట్లు మోసుకుంటూ వెంటపడ్డారు.
ననర్ద యుధి సుగ్రీవః స్వరేణ మహతా మహాన్। పోథయన్ వివిధాంశ్చాన్యాన్ మమన్థోత్తమరాక్షసాన్
సుగ్రీవుడు యుద్ధరంగంలో గొప్ప గంభీర స్వరంతో అరుస్తూ, అనేకమందిని కొట్టి, ముఖ్యమైన రాక్షసులను నుజ్జునుజ్జు చేశాడు.
మమర్ద చ మహాకాయో రాక్షసాన్ వానరేశ్వరః। యుగాన్తసమయే వాయుః ప్రవృద్ధానగమానివ
వానరుల అధినేత సుగ్రీవుడు మహా శక్తితో రాక్షసులను నాశనం చేశాడు; యుగాంతంలో గాలి పెద్ద చెట్లను పీల్చిపారేసినట్టు.
రాక్షసానామనీకేషు శైలవర్షం వవర్ష హ। అశ్మవర్షం యథా మేఘః పక్షిసఙ్ఘేషు కాననే
రాక్షస సేనలపై అతడు కొండల వర్షాన్ని కురిపించాడు; అడవిలో పక్షుల గుంపులపై మేఘం రాళ్ల వాన కురిపించినట్టు.
కపిరాజవిముక్తైస్తైః శైలవర్షైస్తు రాక్షసాః। వికీర్ణశిరసః పేతుర్వికీర్ణా ఇవ పర్వతాః
వానరరాజు విసిరిన ఆ కొండల వర్షానికి రాక్షసులు తలలు పగిలిపోయి, చీలిపోయిన కొండల్లా నేలకూలిపోయారు.
అథ సంక్షీయమాణేషు రాక్షసేషు సమన్తతః। సుగ్రీవేణ ప్రభగ్నేషు నదత్సు చ పతత్సు చ
అలా అన్ని వైపులా రాక్షసులు తగ్గిపోతూ, సుగ్రీవుడు వారిని చీల్చి, వారు అరుస్తూ పడిపోతుండగా—
విరూపాక్షః స్వకం నామ ధన్వీ విశ్రావ్య రాక్షసః। రథాదాప్లుత్య దుర్ధర్షో గజస్కన్ధముపారుహత్
విరూపాక్షుడు అనే రాక్షసుడు తన పేరు ప్రకటించి, విల్లు పట్టుకుని, రథం నుండి దూకి, ఏనుగు మీద ఎక్కాడు.
స తం ద్విపమథారుహ్య విరూపాక్షో మహాబలః। ననర్ద భీమనిర్హ్రాదం వానరానభ్యధావత
ఆ virūpākṣుడు, గొప్ప బలంతో, ఆ ఏనుగుపై ఎక్కి, భయంకరమైన గర్జనతో వానరులవైపు దూసుకొచ్చాడు.
సుగ్రీవే స శరాన్ ఘోరాన్ విససర్జ చమూముఖే। స్థాపయామాస చోద్విగ్నాన్ రాక్షసాన్ సమ్ప్రహర్షయన్
అతడు సుగ్రీవునిపై భయంకరమైన బాణాలను వదిలి, వానరులను భయపెట్టాడు, రాక్షసులను ఆనందింపజేశాడు.
సోఽతివిద్ధః శితైర్బాణైః కపీన్ద్రస్తేన రక్షసా। చుక్రోశ చ మహాక్రోధో వధే చాస్య మనో దధే
ఆ రాక్షసుడు వదిలిన పదునైన బాణాలతో బాగా గాయపడిన వానరుల రాజు, మహా కోపంతో అరవడంతో పాటు అతన్ని చంపాలని నిర్ణయించుకున్నాడు.
తతః పాదపముద్ధృత్య శూరః సమ్ప్రధనో హరిః। అభిపత్య జఘానాస్య ప్రముఖే తం మహాగజమ్
అప్పుడు ఆ వీర వానరు ఒక చెట్టును పీకి, ముందుకు దూకి, తన ఎదురుగా ఉన్న ఆ మహా ఏనుగును బలంగా కొట్టాడు.
స తు ప్రహారాభిహతః సుగ్రీవేణ మహాగజః। అపాసర్పద్ ధనుర్మాత్రం నిషసాద ననాద చ
సుగ్రీవుడు కొట్టిన దెబ్బకు ఆ గొప్ప ఏనుగు ఒక విల్లు పొడవు వెనక్కి వెళ్లి, కూర్చుని గర్జించింది.
గజాత్ తు మథితాత్ తూర్ణమపక్రమ్య స వీర్యవాన్। రాక్షసోఽభిముఖః శత్రుం ప్రత్యుద్గమ్య తతః కపిమ్
ఆ ఏనుగు దెబ్బతిని ఉండగానే, ఆ వీర రాక్షసుడు త్వరగా దిగి, తన శత్రువైన వానరుని ఎదుర్కొనడానికి ముందుకు వచ్చాడు.
ఆర్షభం చర్మ ఖడ్గం చ ప్రగృహ్య లఘువిక్రమః। భర్త్సయన్నివ సుగ్రీవమాససాద వ్యవస్థితమ్
ఒక ఎద్దు చర్మపు కవచం, ఖడ్గం పట్టుకుని, వేగంగా కదిలి, సుగ్రీవుని బెదిరించేలా అతని దగ్గరకు వచ్చాడు.
స హి తస్యాభిసంక్రుద్ధః ప్రగృహ్య విపులాం శిలామ్। విరూపాక్షస్య చిక్షేప సుగ్రీవో జలదోపమామ్
అతిగా కోపంతో సుగ్రీవుడు ఒక పెద్ద రాయిని ఎత్తుకుని, మేఘంలా కనిపించే విరూపాక్షుని మీద విసిరాడు.
స తాం శిలామాపతన్తీం దృష్ట్వా రాక్షసపుంగవః। అపక్రమ్య సువిక్రాన్తః ఖడ్గేన ప్రాహరత్ తదా
ఆ రాయి తనవైపు వచ్చేస్తున్నదని చూసిన రాక్షసులలో శ్రేష్ఠుడు, చాకచక్యంగా తప్పించుకుని, తన ఖడ్గంతో దానిని కొట్టాడు.
తేన ఖడ్గప్రహారేణ రక్షసా బలినా హతః। ముహూర్తమభవద్ భూమౌ విసంజ్ఞ ఇవ వానరః
ఆ బలమైన రాక్షసుని ఖడ్గపు దెబ్బ తగిలి, ఆ వానరం కొంతసేపు భూమిపై అపస్మారక స్థితిలో పడిపోయాడు.
సహసా స తదోత్పత్య రాక్షసస్య మహాహవే। ముష్టిం సంవర్త్య వేగేన పాతయామాస వక్షసి
ఆ సమయంలో సుగ్రీవుడు అకస్మాత్తుగా లేచి, తన ముష్టిని బలంగా బిగించి, వేగంగా రాక్షసుని ఛాతీపై కొట్టాడు.