తతో యుద్ధాయ తేజస్వీ రక్షోగణబలైర్వృతః। నిర్యయావుద్యతధనుః కాలాన్తకయమోపమః
ఆ సమయంలో తేజస్సుతో మెరిసిపోతున్న రాక్షస సైన్యంతో చుట్టుముట్టబడి, విల్లు ఎత్తుకుని, కాలాంతకుడి వలె భయంకరంగా యుద్ధానికి బయలుదేరాడు.
తతః ప్రజవితాశ్వేన రథేన స మహారథః। ద్వారేణ నిర్యయౌ తేన యత్ర తౌ రామలక్ష్మణౌ
ఆ గొప్ప రథసారధి, వేగంగా పరుగెత్తుతున్న గుర్రాలతో, రాముడు లక్ష్మణుడు ఉన్న ద్వారం వైపు ఆ రథంతో బయలుదేరాడు.
తతో నష్టప్రభః సూర్యో దిశశ్చ తిమిరావృతాః। ద్విజాశ్చ నేదుర్ఘోరాశ్చ సంచచాల చ మేదినీ
ఆ సమయంలో సూర్యుడు కాంతిని కోల్పోయాడు, దిక్కులు చీకటిలో మునిగిపోయాయి, ద్విజులు భయంకరమైన శబ్దాలు చేశారు, భూమి కంపించసాగింది.
వవర్ష రుధిరం దేవశ్చస్ఖలుశ్చ తురంగమాః। ధ్వజాగ్రే న్యపతద్ గృధ్రో వినేదుశ్చాశివం శివాః
ఆకాశం నుండి రక్తం వర్షంలా పడింది, గుర్రాలు తడబడిపోయాయి, గర్జన మీద గద్ద ఒకటి పడిపోయింది, నక్కలు అపశకునంగా అరవసాగాయి.
నయనం చాస్ఫురద్ వామం వామో బాహురకమ్పత। వివర్ణవదనశ్చాసీత్ కించిదభ్రశ్యత స్వనః
అతని ఎడమ కన్ను దడదడలాడింది, ఎడమ చేయి కంపించింది, ముఖం వాడిపోయింది, స్వరం కొంత తడబడింది.
తతో నిష్పతతో యుద్ధే దశగ్రీవస్య రక్షసః। రణే నిధనశంసీని రూపాణ్యేతాని జజ్ఞిరే
అప్పుడు పది తలల రాక్షసుడు యుద్ధానికి బయలుదేరినప్పుడు, యుద్ధంలో మరణాన్ని సూచించే అపశకునాలు కనబడాయి.
అన్తరిక్షాత్ పపాతోల్కా నిర్ఘాతసమనిఃస్వనా। వినేదురశివా గృధ్రా వాయసైరభిమిశ్రితాః
ఆకాశం నుండి ఉల్క ఒకటి గర్జనతో పడింది; గద్దలు, కాకులతో కలిసి, అపశకునంగా అరవసాగాయి.
ఏతానచిన్తయన్ ఘోరానుత్పాతాన్ సమవస్థితాన్। నిర్యయౌ రావణో మోహాద్ వధార్థం కాలచోదితః
ఈ భయంకరమైన అపశకునాలను పట్టించుకోకుండా, మోహంలో పడిపోయిన రావణుడు, కాలం తోడై, తన మరణం కోసం బయటకు వెళ్లాడు.
తేషాం తు రథఘోషేణ రాక్షసానాం మహాత్మనామ్। వానరాణామపి చమూర్యుద్ధాయైవాభ్యవర్తత
ఆ రాక్షస మహాత్ముల రథాల గర్జన విని, వానర సైన్యం కూడా యుద్ధానికి ముందుకు దూసుకెళ్లింది.
తేషాం తు తుములం యుద్ధం బభూవ కపిరక్షసామ్। అన్యోన్యమాహ్వయానానాం క్రుద్ధానాం జయమిచ్ఛతామ్
అప్పుడు వానరులు, రాక్షసులు పరస్పరం కోపంతో, విజయాన్ని కోరుతూ, ఒకరినొకరు పోరుకు పిలుచుకుంటూ ఘోరమైన యుద్ధం చేశారు.
తతః క్రుద్ధో దశగ్రీవః శరైః కాఞ్చనభూషణైః। వానరాణామనీకేషు చకార కదనం మహత్
తర్వాత పది తలల రావణుడు కోపంతో, బంగారు అలంకరణలతో ఉన్న బాణాలతో వానరుల దళాల్లో ఘోరంగా సంహారం చేశాడు.
నికృత్తశిరసః కేచిద్ రావణేన వలీముఖాః। కేచిద్ విచ్ఛిన్నహృదయాః కేచిచ్ఛ్రోత్రవివర్జితాః
కొంతమంది ముందువరుసలో రావణుడు తలలు కోసేశాడు; మరికొందరి హృదయాలు చీల్చేశాడు; ఇంకొందరు చెవులు కోల్పోయారు.
నిరుచ్ఛ్వాసా హతాః కేచిత్ కేచిత్ పార్శ్వేషు దారితాః। కేచిద్ విభిన్నశిరసః కేచిచ్చక్షుర్వినాకృతాః
కొంతమంది శ్వాస ఆగిపోయి చనిపోయారు; మరికొందరు పక్కలు చీలిపోయారు; ఇంకొందరు తలలు పగిలిపోయారు; మరికొందరు కళ్ళు కోల్పోయారు.
దశాననః క్రోధవివృత్తనేత్రో యతో యతోఽభ్యేతి రథేన సంఖ్యే। తతస్తతస్తస్య శరప్రవేగం సోఢుం న శేకుర్హరియూథపాస్తే
పది తలల రాక్షసుడు కోపంతో కన్నులు పెద్దవిగా చేసి, యుద్ధరంగంలో ఎక్కడ రథంతో వచ్చినా, అక్కడ వానర నాయకులు అతని బాణాల వేగాన్ని తట్టుకోలేకపోయారు.
thumb|షణ్ణవతితమః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే యుద్ధకాణ్డే ద్వినవతితమః సర్గః ॥౬-
శ్రీమద్వాల్మీకి రామాయణంలోని యుద్ధకాండలో తొంభై ఆరవ సర్గను వినండి.
తథా తైః కృత్తగాత్రైస్తు దశగ్రీవేణ మార్గణైః। బభూవ వసుధా తత్ర ప్రకీర్ణా హరిభిస్తదా
అప్పుడు పది తలల రావణుడు బాణాలతో వానరుల శరీరాలను గాయపరిచినందున, అక్కడ భూమి వానరులతో నిండిపోయింది.
రావణస్యాప్రసహ్యం తం శరసమ్పాతమేకతః। న శేకుః సహితుం దీప్తం పతఙ్గా జ్వలనం యథా
రావణుడి ఆ అగ్ని వలె మండుతున్న బాణవర్షాన్ని వానరులు ఒక్క క్షణం కూడా తట్టుకోలేకపోయారు, అది మోతెలు అగ్ని తట్టుకోలేకపోయినట్లే.
తేఽర్దితా నిశితైర్బాణైః క్రోశన్తో విప్రదుద్రువుః। పావకార్చిః సమావిష్టా దహ్యమానా యథా గజాః
ఆ పదునైన బాణాలతో గాయపడి, వానరులు అరుస్తూ, అన్ని దిశలకూ పారిపోయారు; అది మంటల్లో చిక్కుకున్న ఏనుగులు మంటలతో కాలిపోతూ పరుగెత్తినట్లే.
ప్లవంగానామనీకాని మహాభ్రాణీవ మారుతః। సంయయౌ సమరే తస్మిన్ విధమన్ రావణః శరైః
ఆ యుద్ధంలో రావణుడు తన బాణాలతో వానర సేనలను చీల్చుతూ, గొప్ప మేఘాలను గాలి ఎట్లా విడదీస్తుందో అట్లే సంచరించాడు.
కదనం తరసా కృత్వా రాక్షసేన్ద్రో వనౌకసామ్। ఆససాద తతో యుద్ధే త్వరితం రాఘవం రణే
అటవీప్రజలపై వేగంగా సంహారం చేసి, రాక్షసాధిపతి యుద్ధంలో రాఘవుడిని ఎదుర్కొనడానికి త్వరగా వచ్చాడు.
సుగ్రీవస్తాన్ కపీన్ దృష్ట్వా భగ్నాన్ విద్రావితాన్ రణే। గుల్మే సుషేణం నిక్షిప్య చక్రే యుద్ధే ద్రుతం మనః
వానరులు యుద్ధంలో ఓడిపోయి పారిపోతున్నదాన్ని చూసి, సుగ్రీవుడు సుషేణుని గుంపుకు నాయకుడిగా పెట్టి, తానే యుద్ధానికి సిద్ధమయ్యాడు.
ఆత్మనః సదృశం వీరం స తం నిక్షిప్య వానరమ్। సుగ్రీవోఽభిముఖం శత్రుం ప్రతస్థే పాదపాయుధః
తనకు సమానమైన వీరుడైన ఆ వానరుణ్ని బాధ్యత అప్పగించి, సుగ్రీవుడు చెట్టు ఆయుధంగా తీసుకుని శత్రువును ఎదుర్కొనడానికి ముందుకు వెళ్లాడు.
పార్శ్వతః పృష్ఠతశ్చాస్య సర్వే వానరయూథపాః। అనుజగ్ముర్మహాశైలాన్ వివిధాంశ్చ వనస్పతీన్
అతని పక్కన, వెనుక అన్ని వానరయూథాధిపతులు పెద్ద కొండలు,色色 చెట్లు మోసుకుంటూ వెంటపడ్డారు.
ననర్ద యుధి సుగ్రీవః స్వరేణ మహతా మహాన్। పోథయన్ వివిధాంశ్చాన్యాన్ మమన్థోత్తమరాక్షసాన్
సుగ్రీవుడు యుద్ధరంగంలో గొప్ప గంభీర స్వరంతో అరుస్తూ, అనేకమందిని కొట్టి, ముఖ్యమైన రాక్షసులను నుజ్జునుజ్జు చేశాడు.
మమర్ద చ మహాకాయో రాక్షసాన్ వానరేశ్వరః। యుగాన్తసమయే వాయుః ప్రవృద్ధానగమానివ
వానరుల అధినేత సుగ్రీవుడు మహా శక్తితో రాక్షసులను నాశనం చేశాడు; యుగాంతంలో గాలి పెద్ద చెట్లను పీల్చిపారేసినట్టు.
రాక్షసానామనీకేషు శైలవర్షం వవర్ష హ। అశ్మవర్షం యథా మేఘః పక్షిసఙ్ఘేషు కాననే
రాక్షస సేనలపై అతడు కొండల వర్షాన్ని కురిపించాడు; అడవిలో పక్షుల గుంపులపై మేఘం రాళ్ల వాన కురిపించినట్టు.
కపిరాజవిముక్తైస్తైః శైలవర్షైస్తు రాక్షసాః। వికీర్ణశిరసః పేతుర్వికీర్ణా ఇవ పర్వతాః
వానరరాజు విసిరిన ఆ కొండల వర్షానికి రాక్షసులు తలలు పగిలిపోయి, చీలిపోయిన కొండల్లా నేలకూలిపోయారు.
అథ సంక్షీయమాణేషు రాక్షసేషు సమన్తతః। సుగ్రీవేణ ప్రభగ్నేషు నదత్సు చ పతత్సు చ
అలా అన్ని వైపులా రాక్షసులు తగ్గిపోతూ, సుగ్రీవుడు వారిని చీల్చి, వారు అరుస్తూ పడిపోతుండగా—
విరూపాక్షః స్వకం నామ ధన్వీ విశ్రావ్య రాక్షసః। రథాదాప్లుత్య దుర్ధర్షో గజస్కన్ధముపారుహత్
విరూపాక్షుడు అనే రాక్షసుడు తన పేరు ప్రకటించి, విల్లు పట్టుకుని, రథం నుండి దూకి, ఏనుగు మీద ఎక్కాడు.
స తం ద్విపమథారుహ్య విరూపాక్షో మహాబలః। ననర్ద భీమనిర్హ్రాదం వానరానభ్యధావత
ఆ virūpākṣుడు, గొప్ప బలంతో, ఆ ఏనుగుపై ఎక్కి, భయంకరమైన గర్జనతో వానరులవైపు దూసుకొచ్చాడు.