యష్టిభిర్వివిధైశ్చక్రైర్నిశితైశ్చ పరశ్వధైః। భిన్దిపాలైః శతఘ్నీభిరన్యైశ్చాపి వరాయుధైః
వివిధ రకాల దండాలు, చక్రాలు, పదునైన గొడ్డళ్ళు, బల్లెం విసిరే ఆయుధాలు, రాళ్లు విసిరే యంత్రాలు, ఇంకా అనేక మంచి ఆయుధాలతో వారు సిద్ధమయ్యారు.
అథానయన్ బలాధ్యక్షాశ్చత్వారో రావణాజ్ఞయా। రథానాం నియుతం సాగ్రం నాగానాం నియుతత్రయమ్
తర్వాత రావణాసురుని ఆజ్ఞతో నాలుగు సైన్యాధిపతులు, లక్ష రథాలు, మూడు లక్షల ఏనుగులను తీసుకొచ్చారు.
అశ్వానాం షష్టికోట్యస్తు ఖరోష్ట్రాణాం తథైవ చ। పదాతయస్త్వసంఖ్యాతా జగ్ముస్తే రాజశాసనాత్
అక్కడ అరవై మిలియన్ గుర్రాలు, అంతే సంఖ్యలో ఒంటెలు, గాడిదలు కూడా ఉన్నాయి. కాలుపడే సైనికులు లెక్కలేనంతగా రాజు ఆజ్ఞతో ముందుకు సాగారు.
బలాధ్యక్షాశ్చ సంస్థాప్య రాజ్ఞః సేనాం పురఃస్థితామ్। ఏతస్మిన్నన్తరే సూతః స్థాపయామాస తం రథమ్
సైన్యాధిపతులు రాజు సైన్యాన్ని ముందుగా అమర్చారు. అదే సమయంలో సారధి రథాన్ని తీసుకొచ్చాడు.
దివ్యాస్త్రవరసమ్పన్నం నానాలంకారభూషితమ్। నానాయుధసమాకీర్ణం కిఙ్కిణీజాలసంయుతమ్
ఆ రథం ఉత్తమమైన దివ్యాస్త్రాలతో, రకరకాల అలంకారాలతో, ఎన్నో ఆయుధాలతో, గంటల జాలితో అలంకరించబడి ఉంది.
నానారత్నపరిక్షిప్తం రత్నస్తమ్భైర్విరాజితమ్। జామ్బూనదమయైశ్చైవ సహస్రకలశైర్వృతమ్
ఆ రథం రత్నాలతో చుట్టుముట్టబడి, రత్నస్తంభాలతో మెరిసిపోతూ, వెయ్యి బంగారు కలశాలతో అలంకరించబడి ఉంది.
తం దృష్ట్వా రాక్షసాః సర్వే విస్మయం పరమం గతాః। తం దృష్ట్వా సహసోత్థాయ రావణో రాక్షసేశ్వరః
ఆ రథాన్ని చూసి రాక్షసులందరూ ఆశ్చర్యంతో నిండిపోయారు. అదే రథాన్ని చూసి రాక్షసాధిపతి రావణుడు ఒక్కసారిగా లేచాడు.
కోటిసూర్యప్రతీకాశం జ్వలన్తమివ పావకమ్। ద్రుతం సూతసమాయుక్తం యుక్తాష్టతురగం రథమ్। ఆరురోహ తదా భీమం దీప్యమానం స్వతేజసా
కోటిసూర్యుల్లా ప్రకాశించే, అగ్నిలా జ్వలించే, ఎనిమిది గుర్రాలు జూపబడిన, సారధితో కూడిన ఆ భయంకరమైన రథాన్ని రావణుడు తన తేజంతో మెరిసిపోతూ ఎక్కాడు.
తతః ప్రయాతః సహసా రాక్షసైర్బహుభిర్వృతః। రావణః సత్త్వగామ్భీర్యాద్ దారయన్నివ మేదినీమ్
తర్వాత రాక్షసులతో చుట్టుముట్టబడి, భూమిని చీల్చేలా ధైర్యంగా రావణుడు అకస్మాత్తుగా బయలుదేరాడు.
తతశ్చాసీన్మహానాదస్తూర్యాణాం చ తతస్తతః। మృదఙ్గైః పటహైః శఙ్ఖైః కలహైః సహ రక్షసామ్
అప్పుడు మృదంగాలు, పటహాలు, శంఖాలు, రాక్షసుల అరుపులతో మళ్లీ మళ్లీ గొప్ప శబ్దం మోగింది.
ఆగతో రక్షసాం రాజా ఛత్రచామరసంయుతః। సీతాపహారీ దుర్వృత్తో బ్రహ్మఘ్నో దేవకణ్టకః। యోద్ధుం రఘువరేణేతి శుశ్రువే కలహధ్వనిః
రాక్షసుల రాజు, సీతను అపహరించిన, దుర్మార్గుడు, బ్రాహ్మణహంతకుడు, దేవతలకు శత్రువు, గొడుగు, చామరాలతో కూడి వచ్చాడు. 'రఘువీరునితో యుద్ధానికి వస్తున్నాడు' అని గొడవ శబ్దం వినిపించింది.
తేన నాదేన మహతా పృథివీ సమకమ్పత। తం శబ్దం సహసా శ్రుత్వా వానరా దుద్రువుర్భయాత్
ఆ గొప్ప శబ్దంతో భూమి కంపించింది. ఆ శబ్దాన్ని అకస్మాత్తుగా విని, వానరులు భయంతో పరుగెత్తారు.
రావణస్తు మహాబాహుః సచివైః పరివారితః। ఆజగామ మహాతేజా జయాయ విజయం ప్రతి
కానీ రావణుడు, మహాబాహువు, తన మంత్రులతో కూడి, మహాతేజస్సుతో, విజయాన్ని కోరుతూ యుద్ధానికి బయలుదేరాడు.
రావణేనాభ్యనుజ్ఞాతౌ మహాపార్శ్వమహోదరౌ। విరూపాక్షశ్చ దుర్ధర్షో రథానారురుహుస్తదా
అప్పుడు రావణుని ఆజ్ఞతో మహాపర్ష్వుడు, మహోదరుడు, దుర్జయుడు అయిన విరూపాక్షుడు తమ తమ రథాలను ఎక్కారు.
తే తు హృష్టాభినర్దన్తో భిన్దన్త ఇవ మేదినీమ్। నాదం ఘోరం విముఞ్చన్తో నిర్యయుర్జయకాఙ్క్షిణః
వారు ఆనందంతో గర్జిస్తూ, భూమిని చీల్చేలా అరుస్తూ, భయంకరమైన శబ్దాలు చేస్తూ, విజయాన్ని కోరుతూ బయలుదేరారు.
తతో యుద్ధాయ తేజస్వీ రక్షోగణబలైర్వృతః। నిర్యయావుద్యతధనుః కాలాన్తకయమోపమః
ఆ సమయంలో తేజస్సుతో మెరిసిపోతున్న రాక్షస సైన్యంతో చుట్టుముట్టబడి, విల్లు ఎత్తుకుని, కాలాంతకుడి వలె భయంకరంగా యుద్ధానికి బయలుదేరాడు.
తతః ప్రజవితాశ్వేన రథేన స మహారథః। ద్వారేణ నిర్యయౌ తేన యత్ర తౌ రామలక్ష్మణౌ
ఆ గొప్ప రథసారధి, వేగంగా పరుగెత్తుతున్న గుర్రాలతో, రాముడు లక్ష్మణుడు ఉన్న ద్వారం వైపు ఆ రథంతో బయలుదేరాడు.
తతో నష్టప్రభః సూర్యో దిశశ్చ తిమిరావృతాః। ద్విజాశ్చ నేదుర్ఘోరాశ్చ సంచచాల చ మేదినీ
ఆ సమయంలో సూర్యుడు కాంతిని కోల్పోయాడు, దిక్కులు చీకటిలో మునిగిపోయాయి, ద్విజులు భయంకరమైన శబ్దాలు చేశారు, భూమి కంపించసాగింది.
వవర్ష రుధిరం దేవశ్చస్ఖలుశ్చ తురంగమాః। ధ్వజాగ్రే న్యపతద్ గృధ్రో వినేదుశ్చాశివం శివాః
ఆకాశం నుండి రక్తం వర్షంలా పడింది, గుర్రాలు తడబడిపోయాయి, గర్జన మీద గద్ద ఒకటి పడిపోయింది, నక్కలు అపశకునంగా అరవసాగాయి.
నయనం చాస్ఫురద్ వామం వామో బాహురకమ్పత। వివర్ణవదనశ్చాసీత్ కించిదభ్రశ్యత స్వనః
అతని ఎడమ కన్ను దడదడలాడింది, ఎడమ చేయి కంపించింది, ముఖం వాడిపోయింది, స్వరం కొంత తడబడింది.
తతో నిష్పతతో యుద్ధే దశగ్రీవస్య రక్షసః। రణే నిధనశంసీని రూపాణ్యేతాని జజ్ఞిరే
అప్పుడు పది తలల రాక్షసుడు యుద్ధానికి బయలుదేరినప్పుడు, యుద్ధంలో మరణాన్ని సూచించే అపశకునాలు కనబడాయి.
అన్తరిక్షాత్ పపాతోల్కా నిర్ఘాతసమనిఃస్వనా। వినేదురశివా గృధ్రా వాయసైరభిమిశ్రితాః
ఆకాశం నుండి ఉల్క ఒకటి గర్జనతో పడింది; గద్దలు, కాకులతో కలిసి, అపశకునంగా అరవసాగాయి.
ఏతానచిన్తయన్ ఘోరానుత్పాతాన్ సమవస్థితాన్। నిర్యయౌ రావణో మోహాద్ వధార్థం కాలచోదితః
ఈ భయంకరమైన అపశకునాలను పట్టించుకోకుండా, మోహంలో పడిపోయిన రావణుడు, కాలం తోడై, తన మరణం కోసం బయటకు వెళ్లాడు.
తేషాం తు రథఘోషేణ రాక్షసానాం మహాత్మనామ్। వానరాణామపి చమూర్యుద్ధాయైవాభ్యవర్తత
ఆ రాక్షస మహాత్ముల రథాల గర్జన విని, వానర సైన్యం కూడా యుద్ధానికి ముందుకు దూసుకెళ్లింది.
తేషాం తు తుములం యుద్ధం బభూవ కపిరక్షసామ్। అన్యోన్యమాహ్వయానానాం క్రుద్ధానాం జయమిచ్ఛతామ్
అప్పుడు వానరులు, రాక్షసులు పరస్పరం కోపంతో, విజయాన్ని కోరుతూ, ఒకరినొకరు పోరుకు పిలుచుకుంటూ ఘోరమైన యుద్ధం చేశారు.
తతః క్రుద్ధో దశగ్రీవః శరైః కాఞ్చనభూషణైః। వానరాణామనీకేషు చకార కదనం మహత్
తర్వాత పది తలల రావణుడు కోపంతో, బంగారు అలంకరణలతో ఉన్న బాణాలతో వానరుల దళాల్లో ఘోరంగా సంహారం చేశాడు.
నికృత్తశిరసః కేచిద్ రావణేన వలీముఖాః। కేచిద్ విచ్ఛిన్నహృదయాః కేచిచ్ఛ్రోత్రవివర్జితాః
కొంతమంది ముందువరుసలో రావణుడు తలలు కోసేశాడు; మరికొందరి హృదయాలు చీల్చేశాడు; ఇంకొందరు చెవులు కోల్పోయారు.
నిరుచ్ఛ్వాసా హతాః కేచిత్ కేచిత్ పార్శ్వేషు దారితాః। కేచిద్ విభిన్నశిరసః కేచిచ్చక్షుర్వినాకృతాః
కొంతమంది శ్వాస ఆగిపోయి చనిపోయారు; మరికొందరు పక్కలు చీలిపోయారు; ఇంకొందరు తలలు పగిలిపోయారు; మరికొందరు కళ్ళు కోల్పోయారు.
దశాననః క్రోధవివృత్తనేత్రో యతో యతోఽభ్యేతి రథేన సంఖ్యే। తతస్తతస్తస్య శరప్రవేగం సోఢుం న శేకుర్హరియూథపాస్తే
పది తలల రాక్షసుడు కోపంతో కన్నులు పెద్దవిగా చేసి, యుద్ధరంగంలో ఎక్కడ రథంతో వచ్చినా, అక్కడ వానర నాయకులు అతని బాణాల వేగాన్ని తట్టుకోలేకపోయారు.
thumb|షణ్ణవతితమః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే యుద్ధకాణ్డే ద్వినవతితమః సర్గః ॥౬-
శ్రీమద్వాల్మీకి రామాయణంలోని యుద్ధకాండలో తొంభై ఆరవ సర్గను వినండి.