నిహతాని శరైర్దీప్తైస్తప్తకాఞ్చనభూషణైః। రావణేన ప్రయుక్తాని రామేణాక్లిష్టకర్మణా
రావణుడు పంపిన ఆ సైన్యాన్ని, తాపమైన బంగారు అలంకారాలతో మెరిసే అగ్నిలాంటి బాణాలతో, అలసట తెలియని రాముడు సంహరించాడు.
దృష్ట్వా శ్రుత్వా చ సమ్భ్రాన్తా హతశేషా నిశాచరాః। రాక్షస్యశ్చ సమాగమ్య దీనాశ్చిన్తాపరిప్లుతాః
ఇది చూసి, విని, మిగిలిన నిశాచరులు భయంతో కలవరపడి, రాక్షసస్త్రీలతో కలిసి, దుఃఖంతో, ఆందోళనతో కూడి ఒకచోట చేరారు.
విధవా హతపుత్రాశ్చ క్రోశన్త్యో హతబాన్ధవాః। రాక్షస్యః సహ సంగమ్య దుఃఖార్తాః పర్యదేవయన్
భర్తలు, కుమారులు, బంధువులు చనిపోయిన రాక్షసస్త్రీలు, దుఃఖంతో కూడి, కలిసి, గొంతు పగిలేలా విలపించాయి.
కథం శూర్పణఖా వృద్ధా కరాలా నిర్ణతోదరీ। ఆససాద వనే రామం కందర్పసమరూపిణమ్
వృద్ధురాలు, భయంకరమైన ముఖం, లోపలి పొట్టతో ఉన్న శూర్పణఖా, మన్మథుడిలా ఉన్న రాముణ్ణి అడవిలో ఎలా కలిసిందో?
సుకుమారం మహాసత్త్వం సర్వభూతహితే రతమ్। తం దృష్ట్వా లోకవధ్యా సా హీనరూపా ప్రకామితా
సకల జీవులకు మేలు కోరే, మృదువైన, మహాశక్తివంతుడైన రాముణ్ణి చూసి, లోకానికి అపకీర్తి తెచ్చుకున్న, రూపం లేని, నిర్లజ్జురాలైన ఆమె ఏమైందో?
కథం సర్వగుణైర్హీనా గుణవన్తం మహౌజసమ్। సుముఖం దుర్ముఖీ రామం కామయామాస రాక్షసీ
అన్ని గుణాలు లేని, దుర్ముఖి అయిన రాక్షసస్త్రీ, అందమైన ముఖంతో ఉన్న, మహౌజస్వి, గుణవంతుడైన రాముణ్ణి ఎలా ఆకాంక్షించగలిగింది?
జనస్యాస్యాల్పభాగ్యత్వాద్ వలినీ శ్వేతమూర్ధజా। అకార్యమపహాస్యం చ సర్వలోకవిగర్హితమ్
తన దురదృష్టం వల్ల, ముడతలు పడ్డ చర్మంతో, తెల్లని జుట్టుతో, అందరూ నిందించే, హాస్యాస్పదమైన పనిని ఆమె చేసింది.
రాక్షసానాం వినాశాయ దూషణస్య ఖరస్య చ। చకారాప్రతిరూపా సా రాఘవస్య ప్రధర్షణమ్
రాక్షసులు, దూషణుడు, ఖరుడు నాశనం కావడానికి, తాను అర్హత లేని శూర్పణఖా రాఘవుని కోపాన్ని రేపింది.
తన్నిమిత్తమిదం వైరం రావణేన కృతం మహత్। వధాయ సీతా సాఽఽనీతా దశగ్రీవేణ రక్షసా
అందుకే రావణుడు ఈ గొప్ప శత్రుత్వాన్ని కలిగించాడు. పదిముఖాల రాక్షసుడు సీతను తీసుకెళ్లడమే ఆమెను చంపడానికి ప్రయత్నించినదే.
న చ సీతాం దశగ్రీవః ప్రాప్నోతి జనకాత్మజామ్। బద్ధం బలవతా వైరమక్షయం రాఘవేణ చ
కానీ పదిముఖాల రావణుడు జనకుని కుమార్తె అయిన సీతను పొందలేకపోయాడు. బలమైన, ఎప్పటికీ ముగియని శత్రుత్వం రాఘవునితో ఏర్పడింది.
వైదేహీం ప్రార్థయానం తం విరాధం ప్రేక్ష్య రాక్షసమ్। హతమేకేన రామేణ పర్యాప్తం తన్నిదర్శనమ్
వైదేహిని కోరుకున్న రాక్షసుడు విరాధుడు రాముడి చేత ఒక్కరే సంహరించబడ్డాడు. అది చాలానే హెచ్చరికగా ఉండేది.
చతుర్దశ సహస్రాణి రక్షసాం భీమకర్మణామ్। నిహతాని జనస్థానే శరైరగ్నిశిఖోపమైః
భయంకరమైన పనులు చేసిన పద్నాలుగు వేల రాక్షసులు జనస్థానంలో అగ్ని జ్వాలల వంటి బాణాలతో సంహరించబడ్డారు.
ఖరశ్చ నిహతః సంఖ్యే దూషణస్త్రిశిరాస్తథా। శరైరాదిత్యసంకాశైః పర్యాప్తం తన్నిదర్శనమ్
ఖరుడు యుద్ధంలో చంపబడ్డాడు, దూషణుడు, త్రిశిరుడు కూడా సూర్యుడి వంటి బాణాలతో సంహరించబడ్డారు. అది కూడా చాలానే హెచ్చరికగా ఉండేది.
హతో యోజనబాహుశ్చ కబన్ధో రుధిరాశనః। క్రోధాన్నాదం నదన్ సోఽథ పర్యాప్తం తన్నిదర్శనమ్
యోజనంత పొడవైన చేతులు ఉన్న, రక్తాన్ని త్రాగే కబంధుడు కూడా కోపంతో అరుస్తూ సంహరించబడ్డాడు. అది కూడా చాలానే హెచ్చరికగా ఉండేది.
జఘాన బలినం రామః సహస్రనయనాత్మజమ్। వాలినం మేరుసంకాశం పర్యాప్తం తన్నిదర్శనమ్
వేల కళ్లున్న ఇంద్రుని కుమారుడు, మెరు పర్వతం లాంటి బలవంతుడు వాలిని రాముడు సంహరించాడు. అది కూడా చాలానే హెచ్చరికగా ఉండేది.
ఋష్యమూకే వసంశ్చైవ దీనో భగ్నమనోరథః। సుగ్రీవః ప్రాపితో రాజ్యం పర్యాప్తం తన్నిదర్శనమ్
ఋష్యమూక పర్వతంపై నివసిస్తూ, ఆశలు చచ్చిపోయిన సుగ్రీవుడు తిరిగి తన రాజ్యాన్ని పొందాడు. అది కూడా చాలానే హెచ్చరికగా ఉండేది.
ధర్మార్థసహితం వాక్యం సర్వేషాం రక్షసాం హితమ్। యుక్తం విభీషణేనోక్తం మోహాత్ తస్య న రోచతే
ధర్మం, ప్రయోజనం కలిగిన మాటలు, అందరి రాక్షసుల మేలు కోసం విభీషణుడు చెప్పినవి. కానీ మోహంలో పడిన రావణుడు వాటిని అంగీకరించలేదు.
విభీషణవచః కుర్యాద్ యది స్మ ధనదానుజః। శ్మశానభూతా దుఃఖార్తా నేయం లఙ్కా భవిష్యతి
ధనదుని తమ్ముడు విభీషణుని మాట వినివుంటే, ఈ లంకా ఇంత బాధతో, శ్మశానంగా మారేది కాదు.
కుమ్భకర్ణం హతం శ్రుత్వా రాఘవేణ మహాబలమ్। అతికాయం చ దుర్మర్షం లక్ష్మణేన హతం తదా। ప్రియం చేన్ద్రజితం పుత్రం రావణో నావబుధ్యతే
రాఘవుడు మహాబలశాలి కుంభకర్ణుడిని సంహరించాడని, లక్ష్మణుడు అతి కాయుడిని చంపాడని విన్నా, రావణుడు తన ప్రియమైన కుమారుడు ఇంద్రజిత్ కూడా పోయాడని గ్రహించలేదు.
మమ పుత్రో మమ భ్రాతా మమ భర్తా రణే హతః। ఇత్యేష శ్రూయతే శబ్దో రాక్షసీనాం కులే కులే
నా కుమారుడు, నా అన్న, నా భర్త యుద్ధంలో చనిపోయాడు అని ప్రతి రాక్షసీ ఇంట్లో ఈ అరుపు వినిపిస్తోంది.
రథాశ్వనాగాశ్చ హతాస్తత్ర తత్ర సహస్రశః। రణే రామేణ శూరేణ హతాశ్చాపి పదాతయః
రథాలు, కుదిరాలు, ఏనుగులు వెయ్యల్లోగా అక్కడక్కడా నాశనం అయ్యాయి. ధైర్యవంతుడైన రాముడు యుద్ధంలో కాలాళ్ల సైనికులను కూడా సంహరించాడు.
రుద్రో వా యది వా విష్ణుర్మహేన్ద్రో వా శతక్రతుః। హన్తి నో రామరూపేణ యది వా స్వయమన్తకః
రుద్రుడా, విష్ణువా, మహేంద్రుడా, లేక మరణదేవుడా ఎవరో రాముడి రూపంలో వచ్చి మమ్మల్ని సంహరిస్తున్నాడు.
హతప్రవీరా రామేణ నిరాశా జీవితే వయమ్। అపశ్యన్త్యో భయస్యాన్తమనాథా విలపామహే
రాముడు మన వీరులను చంపడంతో మనకు ప్రాణాల మీద ఆశ లేదు. భయం తీరే దారి కనబడటం లేదు, రక్షకులు లేరు, అందరం ఏడుస్తున్నాం.
రామహస్తాద్ దశగ్రీవః శూరో దత్తమహావరః। ఇదం భయం మహాఘోరం సముత్పన్నం న బుద్ధ్యతే
పెద్ద వరాలు పొందిన ధైర్యవంతుడైన రావణుడు రాముని చేతిలో పుట్టిన ఈ భయంకరమైన ప్రమాదాన్ని గ్రహించలేదు.
తం న దేవా న గన్ధర్వా న పిశాచా న రాక్షసాః। ఉపసృష్టం పరిత్రాతుం శక్తా రామేణ సంయుగే
యుద్ధంలో రాముడు దాడి చేసినవారిని దేవతలు, గంధర్వులు, పిశాచులు, రాక్షసులు ఎవరూ కాపాడలేరు.
ఉత్పాతాశ్చాపి దృశ్యన్తే రావణస్య రణే రణే। కథయన్తి హి రామేణ రావణస్య నిబర్హణమ్
ప్రతి యుద్ధంలో రావణుడికి అపశకునాలు కనబడుతున్నాయి. రాముడు రావణుని నాశనం చేస్తాడని అందరూ చెబుతున్నారు.
పితామహేన ప్రీతేన దేవదానవరాక్షసైః। రావణస్యాభయం దత్తం మనుష్యేభ్యో న యాచితమ్
పితామహుడు సంతోషంతో దేవతలు, దానవులు, రాక్షసులతో కలిసి రావణుడికి భయమేమీ ఉండదని వరమిచ్చాడు. కానీ, మానవుల విషయమై అతడు అడగలేదు.
తదిదం మానుషం మన్యే ప్రాప్తం నిఃసంశయం భయమ్। జీవితాన్తకరం ఘోరం రక్షసాం రావణస్య చ
అందువల్ల, ఈ భయం మానవుని నుండి వచ్చిందని నాకు నిస్సందేహంగా అనిపిస్తోంది. ఇది రాక్షసులకు, రావణుడికీ ప్రాణాంతకంగా, భయంకరంగా మారింది.
పీడ్యమానాస్తు బలినా వరదానేన రక్షసా। దీప్తైస్తపోభిర్విబుధాః పితామహమపూజయన్
బలవంతుడైన రాక్షసుడు వరాల వలన అధికారం పొందగా, దేవతలు అతని చేత బాధపడుతూ, తపస్సుతో ప్రకాశించేలా పితామహుని ఆరాధించారు.
దేవతానాం హితార్థాయ మహాత్మా వై పితామహః। ఉవాచ దేవతాస్తుష్ట ఇదం సర్వా మహద్వచః
దేవతల మేలుకోసం, మహాత్ముడైన పితామహుడు సంతోషంతో అందరు దేవతలకు గొప్ప మాటలు చెప్పాడు.