దివసస్యాష్టభాగేన శరైరగ్నిశిఖోపమైః। హతాన్యేకేన రామేణ రక్షసాం కామరూపిణామ్
ఒక పగలు ఎనిమిది భాగాల్లో ఒక భాగంలోనే, అగ్నిజ్వాలలా మండే బాణాలతో, రాముడు ఒక్కడే, కావలసిన రూపాలు ధరించే రాక్షసులను సంహరించాడు.
తే హతాశ్వా హతరథాః శాన్తా విమథితధ్వజాః। అభిపేతుః పురీం లఙ్కాం హతశేషా నిశాచరాః
వాళ్ల గుర్రాలు చనిపోయి, రథాలు ధ్వంసమై, జెండాలు విరిగిపడి, పందాలు చెదిరిపోయి, మిగిలిన నిశాచరులు లంక నగరానికి పారిపోయారు.
హతైర్గజపదాత్యశ్వైస్తద్ బభూవ రణాజిరమ్। ఆక్రీడభూమిః క్రుద్ధస్య రుద్రస్యేవ మహాత్మనః
ఏనుగులు, కాలాళ్లు, గుర్రాలు చనిపోయి, ఆ యుద్ధభూమి కోపంతో ఉన్న మహాత్ముడైన రుద్రుని ఆటస్థలంలా మారింది.
తతో దేవాః సగన్ధర్వాః సిద్ధాశ్చ పరమర్షయః। సాధు సాధ్వితి రామస్య తత్ కర్మ సమపూజయన్
అప్పుడు దేవతలు, గంధర్వులు, సిద్ధులు, మహర్షులు అందరూ రాముడు చేసిన కార్యాన్ని 'బాగుంది! బాగుంది!' అని ప్రశంసించారు.
అబ్రవీచ్చ తదా రామః సుగ్రీవం ప్రత్యనన్తరమ్। విభీషణం చ ధర్మాత్మా హనూమన్తం చ వానరమ్
ఆ సమయంలో ధర్మాత్ముడైన రాముడు వెంటనే సుగ్రీవుడు, విభీషణుడు, హనుమంతుడు అనే వానరుని పిలిచి మాట్లాడాడు.
జామ్బవన్తం హరిశ్రేష్ఠం మైన్దం ద్వివిదమేవ చ। ఏతదస్త్రబలం దివ్యం మమ వా త్ర్యమ్బకస్య వా
జాంబవంతుడు, మైందుడు, ద్వివిదుడు అనే వానరశ్రేష్ఠులకు కూడా, 'ఈ దివ్యాస్త్రబలం నా దేనో, లేక త్రయంబకునిదేనో,' అని రాముడు చెప్పాడు.
నిహత్య తాం రాక్షసరాజవాహినీం రామస్తదా శక్రసమో మహాత్మా। అస్త్రేషు శస్త్రేషు జితక్లమశ్చ సంస్తూయతే దేవగణైః ప్రహృష్టైః
రాముడు ఆ రాక్షసరాజు సైన్యాన్ని సంహరించి, ఇంద్రునికి సమానుడై, ఆయుధాల్లో అలసట లేకుండా, ఆనందంగా ఉన్న దేవతలందరి పొగడ్తలు అందుకున్నాడు.
thumb|చతుర్నవతితమః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే యుద్ధకాణ్డే చతుర్నవతితమః సర్గః ॥౬-
శ్రీమద్వాల్మీకి రామాయణంలో యుద్ధకాండలో తొంభై నాలుగవ సర్గను వినండి.
తాని నాగసహస్రాణి సారోహాణి చ వాజినామ్। రథానాం త్వగ్నివర్ణానాం సధ్వజానాం సహస్రశః
ఆయనుగ నాగసహస్రాలు, పైకెక్కిన గుర్రాల సమూహాలు, అగ్నిలా మెరిసే జెండాలతో ఉన్న రథాల వేల సంఖ్య అక్కడ కనిపించాయి.
రాక్షసానాం సహస్రాణి గదాపరిఘయోధినామ్। కాఞ్చనధ్వజచిత్రాణాం శూరాణాం కామరూపిణామ్
గదలు, పరఘాలు పట్టుకున్న వేలాది రాక్షసులు, బంగారు జెండాలతో అలంకరించబడి, వీరోచితులు, కావలసిన రూపాలు ధరించగలవారు అక్కడ ఉన్నారు.
నిహతాని శరైర్దీప్తైస్తప్తకాఞ్చనభూషణైః। రావణేన ప్రయుక్తాని రామేణాక్లిష్టకర్మణా
రావణుడు పంపిన ఆ సైన్యాన్ని, తాపమైన బంగారు అలంకారాలతో మెరిసే అగ్నిలాంటి బాణాలతో, అలసట తెలియని రాముడు సంహరించాడు.
దృష్ట్వా శ్రుత్వా చ సమ్భ్రాన్తా హతశేషా నిశాచరాః। రాక్షస్యశ్చ సమాగమ్య దీనాశ్చిన్తాపరిప్లుతాః
ఇది చూసి, విని, మిగిలిన నిశాచరులు భయంతో కలవరపడి, రాక్షసస్త్రీలతో కలిసి, దుఃఖంతో, ఆందోళనతో కూడి ఒకచోట చేరారు.
విధవా హతపుత్రాశ్చ క్రోశన్త్యో హతబాన్ధవాః। రాక్షస్యః సహ సంగమ్య దుఃఖార్తాః పర్యదేవయన్
భర్తలు, కుమారులు, బంధువులు చనిపోయిన రాక్షసస్త్రీలు, దుఃఖంతో కూడి, కలిసి, గొంతు పగిలేలా విలపించాయి.
కథం శూర్పణఖా వృద్ధా కరాలా నిర్ణతోదరీ। ఆససాద వనే రామం కందర్పసమరూపిణమ్
వృద్ధురాలు, భయంకరమైన ముఖం, లోపలి పొట్టతో ఉన్న శూర్పణఖా, మన్మథుడిలా ఉన్న రాముణ్ణి అడవిలో ఎలా కలిసిందో?
సుకుమారం మహాసత్త్వం సర్వభూతహితే రతమ్। తం దృష్ట్వా లోకవధ్యా సా హీనరూపా ప్రకామితా
సకల జీవులకు మేలు కోరే, మృదువైన, మహాశక్తివంతుడైన రాముణ్ణి చూసి, లోకానికి అపకీర్తి తెచ్చుకున్న, రూపం లేని, నిర్లజ్జురాలైన ఆమె ఏమైందో?
కథం సర్వగుణైర్హీనా గుణవన్తం మహౌజసమ్। సుముఖం దుర్ముఖీ రామం కామయామాస రాక్షసీ
అన్ని గుణాలు లేని, దుర్ముఖి అయిన రాక్షసస్త్రీ, అందమైన ముఖంతో ఉన్న, మహౌజస్వి, గుణవంతుడైన రాముణ్ణి ఎలా ఆకాంక్షించగలిగింది?
జనస్యాస్యాల్పభాగ్యత్వాద్ వలినీ శ్వేతమూర్ధజా। అకార్యమపహాస్యం చ సర్వలోకవిగర్హితమ్
తన దురదృష్టం వల్ల, ముడతలు పడ్డ చర్మంతో, తెల్లని జుట్టుతో, అందరూ నిందించే, హాస్యాస్పదమైన పనిని ఆమె చేసింది.
రాక్షసానాం వినాశాయ దూషణస్య ఖరస్య చ। చకారాప్రతిరూపా సా రాఘవస్య ప్రధర్షణమ్
రాక్షసులు, దూషణుడు, ఖరుడు నాశనం కావడానికి, తాను అర్హత లేని శూర్పణఖా రాఘవుని కోపాన్ని రేపింది.
తన్నిమిత్తమిదం వైరం రావణేన కృతం మహత్। వధాయ సీతా సాఽఽనీతా దశగ్రీవేణ రక్షసా
అందుకే రావణుడు ఈ గొప్ప శత్రుత్వాన్ని కలిగించాడు. పదిముఖాల రాక్షసుడు సీతను తీసుకెళ్లడమే ఆమెను చంపడానికి ప్రయత్నించినదే.
న చ సీతాం దశగ్రీవః ప్రాప్నోతి జనకాత్మజామ్। బద్ధం బలవతా వైరమక్షయం రాఘవేణ చ
కానీ పదిముఖాల రావణుడు జనకుని కుమార్తె అయిన సీతను పొందలేకపోయాడు. బలమైన, ఎప్పటికీ ముగియని శత్రుత్వం రాఘవునితో ఏర్పడింది.
వైదేహీం ప్రార్థయానం తం విరాధం ప్రేక్ష్య రాక్షసమ్। హతమేకేన రామేణ పర్యాప్తం తన్నిదర్శనమ్
వైదేహిని కోరుకున్న రాక్షసుడు విరాధుడు రాముడి చేత ఒక్కరే సంహరించబడ్డాడు. అది చాలానే హెచ్చరికగా ఉండేది.
చతుర్దశ సహస్రాణి రక్షసాం భీమకర్మణామ్। నిహతాని జనస్థానే శరైరగ్నిశిఖోపమైః
భయంకరమైన పనులు చేసిన పద్నాలుగు వేల రాక్షసులు జనస్థానంలో అగ్ని జ్వాలల వంటి బాణాలతో సంహరించబడ్డారు.
ఖరశ్చ నిహతః సంఖ్యే దూషణస్త్రిశిరాస్తథా। శరైరాదిత్యసంకాశైః పర్యాప్తం తన్నిదర్శనమ్
ఖరుడు యుద్ధంలో చంపబడ్డాడు, దూషణుడు, త్రిశిరుడు కూడా సూర్యుడి వంటి బాణాలతో సంహరించబడ్డారు. అది కూడా చాలానే హెచ్చరికగా ఉండేది.
హతో యోజనబాహుశ్చ కబన్ధో రుధిరాశనః। క్రోధాన్నాదం నదన్ సోఽథ పర్యాప్తం తన్నిదర్శనమ్
యోజనంత పొడవైన చేతులు ఉన్న, రక్తాన్ని త్రాగే కబంధుడు కూడా కోపంతో అరుస్తూ సంహరించబడ్డాడు. అది కూడా చాలానే హెచ్చరికగా ఉండేది.
జఘాన బలినం రామః సహస్రనయనాత్మజమ్। వాలినం మేరుసంకాశం పర్యాప్తం తన్నిదర్శనమ్
వేల కళ్లున్న ఇంద్రుని కుమారుడు, మెరు పర్వతం లాంటి బలవంతుడు వాలిని రాముడు సంహరించాడు. అది కూడా చాలానే హెచ్చరికగా ఉండేది.
ఋష్యమూకే వసంశ్చైవ దీనో భగ్నమనోరథః। సుగ్రీవః ప్రాపితో రాజ్యం పర్యాప్తం తన్నిదర్శనమ్
ఋష్యమూక పర్వతంపై నివసిస్తూ, ఆశలు చచ్చిపోయిన సుగ్రీవుడు తిరిగి తన రాజ్యాన్ని పొందాడు. అది కూడా చాలానే హెచ్చరికగా ఉండేది.
ధర్మార్థసహితం వాక్యం సర్వేషాం రక్షసాం హితమ్। యుక్తం విభీషణేనోక్తం మోహాత్ తస్య న రోచతే
ధర్మం, ప్రయోజనం కలిగిన మాటలు, అందరి రాక్షసుల మేలు కోసం విభీషణుడు చెప్పినవి. కానీ మోహంలో పడిన రావణుడు వాటిని అంగీకరించలేదు.
విభీషణవచః కుర్యాద్ యది స్మ ధనదానుజః। శ్మశానభూతా దుఃఖార్తా నేయం లఙ్కా భవిష్యతి
ధనదుని తమ్ముడు విభీషణుని మాట వినివుంటే, ఈ లంకా ఇంత బాధతో, శ్మశానంగా మారేది కాదు.
కుమ్భకర్ణం హతం శ్రుత్వా రాఘవేణ మహాబలమ్। అతికాయం చ దుర్మర్షం లక్ష్మణేన హతం తదా। ప్రియం చేన్ద్రజితం పుత్రం రావణో నావబుధ్యతే
రాఘవుడు మహాబలశాలి కుంభకర్ణుడిని సంహరించాడని, లక్ష్మణుడు అతి కాయుడిని చంపాడని విన్నా, రావణుడు తన ప్రియమైన కుమారుడు ఇంద్రజిత్ కూడా పోయాడని గ్రహించలేదు.
మమ పుత్రో మమ భ్రాతా మమ భర్తా రణే హతః। ఇత్యేష శ్రూయతే శబ్దో రాక్షసీనాం కులే కులే
నా కుమారుడు, నా అన్న, నా భర్త యుద్ధంలో చనిపోయాడు అని ప్రతి రాక్షసీ ఇంట్లో ఈ అరుపు వినిపిస్తోంది.