సర్వే భవన్తః సర్వేణ హస్త్యశ్వేన సమావృతాః। నిర్యాన్తు రథసఙ్ఘైశ్చ పాదాతైశ్చోపశోభితాః
మీ అందరూ, ఏనుగులు, గుర్రాలు, రథాలు, కాలాళ్లతో సర్వాంగ సన్నద్ధంగా బయలుదేరండి.
ఏకం రామం పరిక్షిప్య సమరే హన్తుమర్హథ। వర్షన్తః శరవర్షాణి ప్రావృట్కాల ఇవామ్బుదాః
రాముడిని యుద్ధంలో చుట్టుముట్టి, వర్షాకాలంలో మేఘాలు వాన కురిపించినట్టు, బాణవర్షాలతో అతన్ని సంహరించండి.
అథవాహం శరైస్తీక్ష్ణైర్భిన్నగాత్రం మహాహవే। భవద్భిః శ్వో నిహన్తాస్మి రామం లోకస్య పశ్యతః
లేకపోతే, మీరు నన్ను గాయపరిచినా, రేపు అందరి ముందు, ఈ మహాయుద్ధంలో నేను స్వయంగా రాముడిని బాణాలతో సంహరిస్తాను.
ఇత్యేతద్ వాక్యమాదాయ రాక్షసేన్ద్రస్య రాక్షసాః। నిర్యయుస్తే రథైః శీఘ్రైర్నానానీకైశ్చ సంయుతాః
రాక్షసాధిపతి చెప్పిన ఈ మాటలు విని, రాక్షసులు వివిధ విభాగాలతో కూడిన వేగవంతమైన రథాలలో బయలుదేరారు.
పరిఘాన్ పట్టిశాంశ్చైవ శరఖడ్గపరశ్వధాన్। శరీరాన్తకరాన్ సర్వే చిక్షిపుర్వానరాన్ ప్రతి
వారు అందరూ ఇనుప గొడ్డళ్లను, కత్తులను, బాణాలను, ఖడ్గాలను, పరశువులను — ప్రాణాంతక ఆయుధాలను — వానరులపై విసిరారు.
వానరాశ్చ ద్రుమాన్ శైలాన్ రాక్షసాన్ ప్రతి చిక్షిపుః। స సంగ్రామో మహాభీమః సూర్యస్యోదయనం ప్రతి
వానరులు కూడా చెట్లు, రాళ్లు తీసుకుని రాక్షసులపై విసిరారు. ఆ యుద్ధం సూర్యోదయం సమీపిస్తున్నప్పుడు భయంకరంగా మారింది.
రక్షసాం వానరాణాం చ తుములః సమపద్యత। తే గదాభిశ్చ చిత్రాభిః ప్రాసైః ఖడ్గైః పరశ్వధైః
రాక్షసులు, వానరులు పరస్పరం గదలు, కత్తులు, భిన్నమైన ఆయుధాలతో ఒకరిని ఒకరు ముద్దాడారు. ఆ యుద్ధం ఘోరంగా మారింది.
అన్యోన్యం సమరే జఘ్నుస్తదా వానరరాక్షసాః। ఏవం ప్రవృత్తే సంగ్రామే హ్యద్భుతం సుమహద్రజః
ఆ సమయంలో వానరులు, రాక్షసులు యుద్ధంలో పరస్పరం కొట్టుకున్నారు. యుద్ధం ఉధృతంగా సాగుతున్నప్పుడు, అద్భుతమైన గొప్ప ధూళి మేఘం లేచింది.
రక్షసాం వానరాణాం చ శాన్తం శోణితవిస్రవైః। మాతంగరథకూలాశ్చ శరమత్స్యా ధ్వజద్రుమాః
రాక్షసులు, వానరుల నుండి కారుతున్న రక్తం ఆ ధూళిని తగ్గించింది. ఏనుగులు, రథాలు చెల్లాచెదురుగా పడి ఉండగా, బాణాలు చేపల్లా, పతాకాలు చెట్లలా కనిపించాయి.
శరీరసంఘాటవహాః ప్రసస్రుః శోణితాపగాః। తతస్తే వానరాః సర్వే శోణితౌఘపరిప్లుతాః
శరీరాల గుట్టలతో కూడిన రక్త నదులు ప్రవహించాయి. ఆ రక్త ప్రవాహంలో వానరులు అంతా తడిసి పోయారు.
ధ్వజవర్మరథానశ్వాన్ నానాప్రహరణాని చ। ఆప్లుత్యాప్లుత్య సమరే వానరేన్ద్రా బభఞ్జిరే
వానరాధిపతులు యుద్ధంలో ఎగిరిపడి, మళ్లీ మళ్లీ దూకుతూ, పతాకాలు, కవచాలు, రథాలు, గుర్రాలు, విభిన్న ఆయుధాలను ధ్వంసం చేశారు.
కేశాన్ కర్ణలలాటం చ నాసికాశ్చ ప్లవంగమాః। రక్షసాం దశనైస్తీక్ష్ణైర్నఖైశ్చాపి వ్యకర్తయన్
వానరులు తమ పదునైన పళ్లతో, గోళ్లతో రాక్షసుల జుట్టు, చెవులు, నుదురు, ముక్కును చీల్చి పడగొట్టారు.
ఏకైకం రాక్షసం సంఖ్యే శతం వానరపుంగవాః। అభ్యధావన్త ఫలినం వృక్షం శకునయో యథా
ఒక్కో రాక్షసునిపై యుద్ధంలో వంద మంది వానర వీరులు పండ్లతో నిండిన చెట్టును పక్షులు చేరినట్లు దూకారు.
తదా గదాభిర్గుర్వీభిః ప్రాసైః ఖడ్గైః పరశ్వధైః। నిర్జఘ్నుర్వానరాన్ ఘోరాన్ రాక్షసాః పర్వతోపమాః
అప్పుడు కొండల్లా ఉన్న రాక్షసులు, బరువైన గదలు, భయంకరమైన కత్తులు, కర్రలు, గొడ్డళ్లతో వానరులను గట్టిగా కొట్టారు.
రాక్షసైర్వధ్యమానానాం వానరాణాం మహాచమూః। శరణ్యం శరణం యాతా రామం దశరథాత్మజమ్
రాక్షసులు చంపుతుండగా, వానర సైన్యం రక్షకుడైన దశరథుని కుమారుడు రాముని ఆశ్రయంగా చేరింది.
తతో రామో మహాతేజా ధనురాదాయ వీర్యవాన్। ప్రవిశ్య రాక్షసం సైన్యం శరవర్షం వవర్ష చ
అప్పుడు మహాతేజస్సుతో ఉన్న రాముడు ధనుస్సు పట్టుకుని రాక్షస సైన్యంలోకి ప్రవేశించి బాణాల వర్షం కురిపించాడు.
ప్రవిష్టం తు తదా రామం మేఘాః సూర్యమివామ్బరే। నాధిజగ్ముర్మహాఘోరా నిర్దహన్తం శరాగ్నినా
రాముడు లోపలికి వెళ్లినప్పుడు, భయంకరమైన రాక్షసులు ఆయనను చేరలేకపోయారు. ఆకాశంలో ఎండను మేఘాలు చేరలేని విధంగా ఆయన బాణాగ్నితో కాలుస్తుండగా వారు దగ్గరకి రాలేకపోయారు.
కృతాన్యేవ సుఘోరాణి రామేణ రజనీచరాః। రణే రామస్య దదృశుః కర్మాణ్యసుకరాణి తే
రాత్రిపూట సంచరించే రాక్షసులు యుద్ధంలో రాముడు చేసిన భయంకరమైన, చేయడం కష్టమైన కార్యాలను చూశారు.
చాలయన్తం మహాసైన్యం విధమన్తం మహారథాన్। దదృశుస్తే న వై రామం వాతం వనగతం యథా
ఆయన గొప్ప సైన్యాన్ని కదిలిస్తూ, మహా యోధులను చెదరగొడుతుండగా, వారు రాముని చూడలేకపోయారు. అడవిలో గాలి కనిపించనట్టు ఆయన కనిపించలేదు.
ఛిన్నం భిన్నం శరైర్దగ్ధం ప్రభగ్నం శస్త్రపీడితమ్। బలం రామేణ దదృశుర్న రామం శీఘ్రకారిణమ్
వారు తమ సైన్యాన్ని బాణాలతో కోసినదాన్ని, పగిలినదాన్ని, కాల్చినదాన్ని, ఆయుధాలతో ధ్వంసమైనదాన్ని చూశారు. కానీ వేగంగా పనిచేసే రాముని మాత్రం చూడలేకపోయారు.
ప్రహరన్తం శరీరేషు న తే పశ్యన్తి రాఘవమ్। ఇన్ద్రియార్థేషు తిష్ఠన్తం భూతాత్మానమివ ప్రజాః
రాఘవుడు వారి శరీరాలపై దాడి చేస్తున్నా, వారు ఆయనను చూడలేకపోయారు. ప్రాణులు తమ ఇంద్రియాల్లో ఉన్న ఆత్మను చూడలేనట్టు.
ఏష హన్తి గజానీకమేష హన్తి మహారథాన్। ఏష హన్తి శరైస్తీక్ష్ణైః పదాతీన్ వాజిభిః సహ
ఇతడు ఏనుగుల దళాన్ని చంపుతున్నాడు, ఇతడు గొప్ప రథయోధులను సంహరిస్తున్నాడు, ఇతడు పదాతిని గుర్రాలతో పాటు పదునైన బాణాలతో చంపుతున్నాడు.
ఇతి తే రాక్షసాః సర్వే రామస్య సదృశాన్ రణే। అన్యోన్యం కుపితా జఘ్నుః సాదృశ్యాద్ రాఘవస్య తు
అలా యుద్ధంలో రాముని పోలికతో, కోపంతో ఉన్న రాక్షసులు ఒకరినొకరు రామునిగా పొరపడి కొట్టుకున్నారు.
న తే దదృశిరే రామం దహన్తమపి వాహినీమ్। మోహితాః పరమాస్త్రేణ గాన్ధర్వేణ మహాత్మనా
రాముడు సైన్యాన్ని కాల్చుతున్నా, రాక్షసులు ఆయనను చూడలేకపోయారు. ఎందుకంటే ఆ మహాత్ముడు గంధర్వాస్త్రంతో వారిని మోహింపజేశాడు.
తే తు రామసహస్రాణి రణే పశ్యన్తి రాక్షసాః। పునః పశ్యన్తి కాకుత్స్థమేకమేవ మహాహవే
అయితే రాక్షసులు యుద్ధంలో వేలాది రాములను చూస్తున్నారు, మళ్లీ ఆ మహాసంగ్రామంలో ఒక్క కౌశల్యపుత్రుడినే చూస్తున్నారు.
భ్రమన్తీం కాఞ్చనీం కోటిం కార్ముకస్య మహాత్మనః। అలాతచక్రప్రతిమాం దదృశుస్తే న రాఘవమ్
వారు బలమైన ధనుర్ధారి రాముని వద్ద తిరుగుతున్న బంగారు చక్రాన్ని, మెరుస్తున్న అగ్నిచక్రంలా చూశారు. కానీ రాఘవుడిని మాత్రం చూడలేకపోయారు.
శరీరనాభి సత్త్వార్చిః శరారం నేమికార్ముకమ్। జ్యాఘోషతలనిర్ఘోషం తేజోబుద్ధిగుణప్రభమ్
ఆ చక్రానికి శరీరం నాభిగా, ప్రాణశక్తి జ్వాలగా, బాణాలు అడ్డాలుగా, ధనుస్సు అంచుగా, జ్యా ధ్వని ప్రతిధ్వనిగా, తేజస్సు, బుద్ధి, శక్తులు మెరుపులా ప్రకాశించేవిగా ఉండేది.
దివ్యాస్త్రగుణపర్యన్తం నిఘ్నన్తం యుధి రాక్షసాన్। దదృశూ రామచక్రం తత్ కాలచక్రమివ ప్రజాః
దివ్యాస్త్రాల శక్తులతో ఆవరించబడిన ఆ రామచక్రం యుద్ధంలో రాక్షసులను సంహరిస్తూ, ప్రాణులకు కాలచక్రంలా కనిపించింది.
అనీకం దశసాహస్రం రథానాం వాతరంహసామ్। అష్టాదశ సహస్రాణి కుఞ్జరాణాం తరస్వినామ్
పది వేల వేగంగా పరిగెత్తే రథాలు, పదిహేను వేల బలమైన ఏనుగులు—
చతుర్దశ సహస్రాణి సారోహాణాం చ వాజినామ్। పూర్ణే శతసహస్రే ద్వే రాక్షసానాం పదాతినామ్
పద్నాలుగు వేల గుర్రపు దళాలు, రెండు లక్షల రాక్షసుల కాలుబలగాలు—