సుపార్శ్వో నామ మేధావీ రావణం రక్షసాం వరమ్। నివార్యమాణః సచివైరిదం వచనమబ్రవీత్
సుపార్శ్వుడు అనే ధార్మికుడు, రాక్షసులలో శ్రేష్ఠుడైన రావణుడిని, మిగతా మంత్రులు ఆపుతున్నా, ఇలా అడిగాడు:
కథం నామ దశగ్రీవ సాక్షాద్వైశ్రవణానుజ। హన్తుమిచ్ఛసి వైదేహీం క్రోధాద్ ధర్మమపాస్య చ
'దశముఖుడా, వైశ్రవణుని తమ్ముడవు కదా! నీకు ధర్మం తెలిసి ఉండి, కోపంతో వైదేహిని చంపాలని ఎలా అనుకుంటున్నావు?'
వేదవిద్యావ్రతస్నాతః స్వకర్మనిరతస్తథా। స్త్రియః కస్మాద్ వధం వీర మన్యసే రాక్షసేశ్వర
'నీకు వేదాలు, వ్రతాలు తెలుసు, నీ కర్తవ్యాన్ని నీవు నిబద్ధతతో చేస్తావు. అయినా, రాక్షసాధిపతీ! ఒక స్త్రీని చంపాలని ఎందుకు అనుకుంటున్నావు?'
మైథిలీం రూపసమ్పన్నాం ప్రత్యవేక్షస్వ పార్థివ। తస్మిన్నేవ సహాస్మాభిరాహవే క్రోధముత్సృజ
'రూపవతి అయిన మైతిలిని చూడండి రాజా! మనమంతా మీతో కలిసి యుద్ధంలో ఎదుర్కుందాం. మీ కోపాన్ని వదిలేయండి.'
అభ్యుత్థానం త్వమద్యైవ కృష్ణపక్షచతుర్దశీ। కృత్వా నిర్యాహ్యమావాస్యాం విజయాయ బలైర్వృతః
ఈ రోజు, కృష్ణపక్షంలో పద్నాలుగవ తిథి నాడు, నీవు లేచి నిలబడి, అమావాస్య రోజున నీ సైన్యంతో చుట్టుముట్టి విజయానికి బయలుదేరు.
శూరో ధీమాన్ రథీ ఖడ్గీ రథప్రవరమాస్థితః। హత్వా దాశరథిం రామం భవాన్ ప్రాప్స్యతి మైథిలీమ్
ధైర్యవంతుడవు, బుద్ధిమంతుడవు, రథస్వారుడవు, ఖడ్గాన్ని పట్టుకుని, ఉత్తమ రథంపై కూర్చున్నావు. దశరథుని కుమారుడైన రాముడిని సంహరించి, నీవు మైతిలిని పొందగలవు.
స తద్ దురాత్మా సుహృదా నివేదితం వచః సుధర్మ్యం ప్రతిగృహ్య రావణః। గృహం జగామాథ తతశ్చ వీర్యవాన్ పునః సభాం చ ప్రయయౌ సుహృద్వృతః
ఆ దుష్టుడు అయిన రావణుడు, స్నేహితుడు చెప్పిన మంచి మాటలను అంగీకరించి, తన ఇంటికి వెళ్లి, మళ్లీ బలంతో నిండినవాడై స్నేహితులతో కూడి సభలోకి ప్రవేశించాడు.
thumb|త్రినవతితమః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే యుద్ధకాణ్డే త్రినవతితమః సర్గః ॥౬-
ఇప్పుడు తొంభై మూడవ సర్గను వినండి.
స ప్రవిశ్య సభాం రాజా దీనః పరమదుఃఖితః। నిషసాదాసనే ముఖ్యే సింహః క్రుద్ధ ఇవ శ్వసన్
రావణుడు విచారంతో, తీవ్రమైన దుఃఖంతో సభలోకి ప్రవేశించి, ముఖ్య ఆసనంపై కూర్చున్నాడు. ఆ సమయంలో అతడు కోపంతో ఊపిరాడుతూ సింహంలా కనిపించాడు.
అబ్రవీచ్చ స తాన్ సర్వాన్ బలముఖ్యాన్ మహాబలః। రావణః ప్రాఞ్జలిర్వాక్యం పుత్రవ్యసనకర్శితః
తన కుమారుడి విషాదంతో బాధపడుతూ, మహాబలశాలి అయిన రావణుడు, చేతులు జోడించి, అక్కడ ఉన్న అన్ని బలాధికారులకు ఇలా చెప్పాడు.
సర్వే భవన్తః సర్వేణ హస్త్యశ్వేన సమావృతాః। నిర్యాన్తు రథసఙ్ఘైశ్చ పాదాతైశ్చోపశోభితాః
మీ అందరూ, ఏనుగులు, గుర్రాలు, రథాలు, కాలాళ్లతో సర్వాంగ సన్నద్ధంగా బయలుదేరండి.
ఏకం రామం పరిక్షిప్య సమరే హన్తుమర్హథ। వర్షన్తః శరవర్షాణి ప్రావృట్కాల ఇవామ్బుదాః
రాముడిని యుద్ధంలో చుట్టుముట్టి, వర్షాకాలంలో మేఘాలు వాన కురిపించినట్టు, బాణవర్షాలతో అతన్ని సంహరించండి.
అథవాహం శరైస్తీక్ష్ణైర్భిన్నగాత్రం మహాహవే। భవద్భిః శ్వో నిహన్తాస్మి రామం లోకస్య పశ్యతః
లేకపోతే, మీరు నన్ను గాయపరిచినా, రేపు అందరి ముందు, ఈ మహాయుద్ధంలో నేను స్వయంగా రాముడిని బాణాలతో సంహరిస్తాను.
ఇత్యేతద్ వాక్యమాదాయ రాక్షసేన్ద్రస్య రాక్షసాః। నిర్యయుస్తే రథైః శీఘ్రైర్నానానీకైశ్చ సంయుతాః
రాక్షసాధిపతి చెప్పిన ఈ మాటలు విని, రాక్షసులు వివిధ విభాగాలతో కూడిన వేగవంతమైన రథాలలో బయలుదేరారు.
పరిఘాన్ పట్టిశాంశ్చైవ శరఖడ్గపరశ్వధాన్। శరీరాన్తకరాన్ సర్వే చిక్షిపుర్వానరాన్ ప్రతి
వారు అందరూ ఇనుప గొడ్డళ్లను, కత్తులను, బాణాలను, ఖడ్గాలను, పరశువులను — ప్రాణాంతక ఆయుధాలను — వానరులపై విసిరారు.
వానరాశ్చ ద్రుమాన్ శైలాన్ రాక్షసాన్ ప్రతి చిక్షిపుః। స సంగ్రామో మహాభీమః సూర్యస్యోదయనం ప్రతి
వానరులు కూడా చెట్లు, రాళ్లు తీసుకుని రాక్షసులపై విసిరారు. ఆ యుద్ధం సూర్యోదయం సమీపిస్తున్నప్పుడు భయంకరంగా మారింది.
రక్షసాం వానరాణాం చ తుములః సమపద్యత। తే గదాభిశ్చ చిత్రాభిః ప్రాసైః ఖడ్గైః పరశ్వధైః
రాక్షసులు, వానరులు పరస్పరం గదలు, కత్తులు, భిన్నమైన ఆయుధాలతో ఒకరిని ఒకరు ముద్దాడారు. ఆ యుద్ధం ఘోరంగా మారింది.
అన్యోన్యం సమరే జఘ్నుస్తదా వానరరాక్షసాః। ఏవం ప్రవృత్తే సంగ్రామే హ్యద్భుతం సుమహద్రజః
ఆ సమయంలో వానరులు, రాక్షసులు యుద్ధంలో పరస్పరం కొట్టుకున్నారు. యుద్ధం ఉధృతంగా సాగుతున్నప్పుడు, అద్భుతమైన గొప్ప ధూళి మేఘం లేచింది.
రక్షసాం వానరాణాం చ శాన్తం శోణితవిస్రవైః। మాతంగరథకూలాశ్చ శరమత్స్యా ధ్వజద్రుమాః
రాక్షసులు, వానరుల నుండి కారుతున్న రక్తం ఆ ధూళిని తగ్గించింది. ఏనుగులు, రథాలు చెల్లాచెదురుగా పడి ఉండగా, బాణాలు చేపల్లా, పతాకాలు చెట్లలా కనిపించాయి.
శరీరసంఘాటవహాః ప్రసస్రుః శోణితాపగాః। తతస్తే వానరాః సర్వే శోణితౌఘపరిప్లుతాః
శరీరాల గుట్టలతో కూడిన రక్త నదులు ప్రవహించాయి. ఆ రక్త ప్రవాహంలో వానరులు అంతా తడిసి పోయారు.
ధ్వజవర్మరథానశ్వాన్ నానాప్రహరణాని చ। ఆప్లుత్యాప్లుత్య సమరే వానరేన్ద్రా బభఞ్జిరే
వానరాధిపతులు యుద్ధంలో ఎగిరిపడి, మళ్లీ మళ్లీ దూకుతూ, పతాకాలు, కవచాలు, రథాలు, గుర్రాలు, విభిన్న ఆయుధాలను ధ్వంసం చేశారు.
కేశాన్ కర్ణలలాటం చ నాసికాశ్చ ప్లవంగమాః। రక్షసాం దశనైస్తీక్ష్ణైర్నఖైశ్చాపి వ్యకర్తయన్
వానరులు తమ పదునైన పళ్లతో, గోళ్లతో రాక్షసుల జుట్టు, చెవులు, నుదురు, ముక్కును చీల్చి పడగొట్టారు.
ఏకైకం రాక్షసం సంఖ్యే శతం వానరపుంగవాః। అభ్యధావన్త ఫలినం వృక్షం శకునయో యథా
ఒక్కో రాక్షసునిపై యుద్ధంలో వంద మంది వానర వీరులు పండ్లతో నిండిన చెట్టును పక్షులు చేరినట్లు దూకారు.
తదా గదాభిర్గుర్వీభిః ప్రాసైః ఖడ్గైః పరశ్వధైః। నిర్జఘ్నుర్వానరాన్ ఘోరాన్ రాక్షసాః పర్వతోపమాః
అప్పుడు కొండల్లా ఉన్న రాక్షసులు, బరువైన గదలు, భయంకరమైన కత్తులు, కర్రలు, గొడ్డళ్లతో వానరులను గట్టిగా కొట్టారు.
రాక్షసైర్వధ్యమానానాం వానరాణాం మహాచమూః। శరణ్యం శరణం యాతా రామం దశరథాత్మజమ్
రాక్షసులు చంపుతుండగా, వానర సైన్యం రక్షకుడైన దశరథుని కుమారుడు రాముని ఆశ్రయంగా చేరింది.
తతో రామో మహాతేజా ధనురాదాయ వీర్యవాన్। ప్రవిశ్య రాక్షసం సైన్యం శరవర్షం వవర్ష చ
అప్పుడు మహాతేజస్సుతో ఉన్న రాముడు ధనుస్సు పట్టుకుని రాక్షస సైన్యంలోకి ప్రవేశించి బాణాల వర్షం కురిపించాడు.
ప్రవిష్టం తు తదా రామం మేఘాః సూర్యమివామ్బరే। నాధిజగ్ముర్మహాఘోరా నిర్దహన్తం శరాగ్నినా
రాముడు లోపలికి వెళ్లినప్పుడు, భయంకరమైన రాక్షసులు ఆయనను చేరలేకపోయారు. ఆకాశంలో ఎండను మేఘాలు చేరలేని విధంగా ఆయన బాణాగ్నితో కాలుస్తుండగా వారు దగ్గరకి రాలేకపోయారు.
కృతాన్యేవ సుఘోరాణి రామేణ రజనీచరాః। రణే రామస్య దదృశుః కర్మాణ్యసుకరాణి తే
రాత్రిపూట సంచరించే రాక్షసులు యుద్ధంలో రాముడు చేసిన భయంకరమైన, చేయడం కష్టమైన కార్యాలను చూశారు.
చాలయన్తం మహాసైన్యం విధమన్తం మహారథాన్। దదృశుస్తే న వై రామం వాతం వనగతం యథా
ఆయన గొప్ప సైన్యాన్ని కదిలిస్తూ, మహా యోధులను చెదరగొడుతుండగా, వారు రాముని చూడలేకపోయారు. అడవిలో గాలి కనిపించనట్టు ఆయన కనిపించలేదు.
ఛిన్నం భిన్నం శరైర్దగ్ధం ప్రభగ్నం శస్త్రపీడితమ్। బలం రామేణ దదృశుర్న రామం శీఘ్రకారిణమ్
వారు తమ సైన్యాన్ని బాణాలతో కోసినదాన్ని, పగిలినదాన్ని, కాల్చినదాన్ని, ఆయుధాలతో ధ్వంసమైనదాన్ని చూశారు. కానీ వేగంగా పనిచేసే రాముని మాత్రం చూడలేకపోయారు.