యత్ తదాభిప్రసన్నేన సశరం కార్ముకం మహత్। దేవాసురవిమర్దేషు మమ దత్తం స్వయంభువా
దేవతలు-అసురుల యుద్ధాల్లో, సృష్టికర్త స్వయంగా సంతోషించి నాకు ఇచ్చిన ఆ గొప్ప విల్లు, బాణాలు—
అద్య తూర్యశతైర్భీమం ధనురుత్థాప్యతాం మమ। రామలక్ష్మణయోరేవ వధాయ పరమాహవే
ఈ రోజు వందలాది యుద్ధడప్పులతో నా భయంకరమైన విల్లు పైకి లేవనీయాలి; ఈ మహాయుద్ధంలో రాముడు, లక్ష్మణులను సంహరించడానికి.
స పుత్రవధసంతప్తః క్రూరః క్రోధవశం గతః। సమీక్ష్య రావణో బుద్ధ్యా సీతాం హన్తుం వ్యవస్యత
కుమారుని మరణంతో బాధపడుతూ, క్రూరంగా కోపంతో మునిగిపోయిన రావణుడు, తన మనస్సులో ఆలోచించి, సీతను చంపాలని నిర్ణయించుకున్నాడు.
ప్రత్యవేక్ష్య తు తామ్రాక్షః సుఘోరో ఘోరదర్శనః। దీనో దీనస్వరాన్ సర్వాంస్తానువాచ నిశాచరాన్
ఆ సమయంలో, ఎర్రకళ్లతో, భయంకరమైన రూపంతో, దుఃఖంతో ఉన్న రావణుడు, దుఃఖభరితమైన స్వరంతో అందరు రాక్షసులను ఉద్దేశించి ఇలా అన్నాడు.
మాయయా మమ వత్సేన వఞ్చనార్థం వనౌకసామ్। కించిదేవ హతం తత్ర సీతేయమితి దర్శితమ్
నా మాయతో, అరణ్యవాసులను మోసం చేయడానికే అక్కడ కొంతమంది మాత్రమే చనిపోయారు; అది సీత అని చూపించాను.
తదిదం తథ్యమేవాహం కరిష్యే ప్రియమాత్మనః। వైదేహీం నాశయిష్యామి క్షత్రబన్ధుమనువ్రతామ్
ఇప్పుడు నిజంగా నా మనసుకు నచ్చినదాన్ని చేస్తాను; క్షత్రియ భర్తకు అంకితమైన వైదేహిని నేను నాశనం చేస్తాను.
ఇత్యేవముక్త్వా సచివాన్ ఖడ్గమాశు పరామృశత్। ఉద్ధృత్య గుణసమ్పన్నం విమలామ్బరవర్చసమ్
ఇలా తన మంత్రులకు చెప్పి, రావణుడు వెంటనే తన గొప్ప ఖడ్గాన్ని, నిర్మలమైన, ప్రకాశించే కత్తిని పట్టుకున్నాడు.
నిష్పపాత స వేగేన సభార్యః సచివైర్వృతః। రావణః పుత్రశోకేన భృశమాకులచేతనః
తన కుమారుని మరణ దుఃఖంతో మనసు బాగా కలవరపడి, భార్య, మంత్రులతో కూడి రావణుడు వేగంగా దిగివచ్చాడు.
సంక్రుద్ధః ఖడ్గమాదాయ సహసా యత్ర మైథిలీ। వ్రజన్తం రాక్షసం ప్రేక్ష్య సింహనాదం విచుక్రుశుః
కోపంతో, ఖడ్గాన్ని చేతిలో పట్టుకుని, వెంటనే మైథిలిని ఉన్న చోటికి రావణుడు వెళ్లాడు; ఆ రాక్షసుడు వస్తున్నాడని చూసి, వారు సింహగర్జనలతో అరవసాగారు.
ఊచుశ్చాన్యోన్యమాలిఙ్గ్య సంక్రుద్ధం ప్రేక్ష్య రాక్షసమ్। అద్యైనం తావుభౌ దృష్ట్వా భ్రాతరౌ ప్రవ్యథిష్యతః
ఆ రాక్షసుడు కోపంతో వస్తున్నాడని చూసి, వారు ఒకరినొకరు ఆలింగనం చేసుకుంటూ ఇలా అన్నారు: 'ఈ రోజు ఆ ఇద్దరు సోదరులను చూసి ఇతడు భయపడతాడు.'
లోకపాలా హి చత్వారః క్రుద్ధేనానేన నిర్జితాః। బహవః శత్రవశ్చాన్యే సంయుగేష్వభిపాతితాః
లోకపాలులు నలుగురిని కూడా ఇతడు కోపంతో ఓడించాడు; యుద్ధాల్లో మరెందరో శత్రువులను కూడా ఇతడు సంహరించాడు.
త్రిషు లోకేషు రత్నాని భుఙ్క్తే ఆహృత్య రావణః। విక్రమే చ బలే చైవ నాస్త్యస్య సదృశో భువి
రావణుడు మూడు లోకాల రత్నాలను దోచుకుని అనుభవిస్తున్నాడు; పరాక్రమంలో, బలంలో ఇతడికి భూమిపై సమానుడు లేడు.
తేషాం సంజల్పమానానామశోకవనికాం గతామ్। అభిదుద్రావ వైదేహీం రావణః క్రోధమూర్చ్ఛితః
వారు ఇలా మాట్లాడుకుంటుండగా, కోపంతో మునిగిపోయిన రావణుడు, అశోకవనంలో ఉన్న వైదేహి వైపు పరుగెత్తాడు.
వార్యమాణః సుసంక్రుద్ధః సుహృద్భిర్హితబుద్ధిభిః। అభ్యధావత సంక్రుద్ధః ఖే గ్రహో రోహిణీమివ
స్నేహితులు ఎంత అడ్డుకున్నా, అతడు తీవ్రమైన కోపంతో, ఆకాశంలో గ్రహం రోహిణిని పట్టుకునేలా, ముందుకు దూసుకెళ్లాడు.
మైథిలీ రక్ష్యమాణా తు రాక్షసీభిరనిన్దితా। దదర్శ రాక్షసం క్రుద్ధం నిస్త్రింశవరధారిణమ్
నిందలేని మైథిలిని, రాక్షసి స్త్రీలు కాపాడుతుండగా, ఆమె ఆగ్రహంతో ఉన్న, మెరిసే ఖడ్గాన్ని పట్టుకున్న రాక్షసుడిని చూసింది.
తం నిశమ్య సనిస్త్రింశం వ్యథితా జనకాత్మజా। నివార్యమాణం బహుశః సుహృద్భిరనివర్తినమ్
ఖడ్గం శబ్దం విని, జనకుని కుమార్తె భయంతో వణికిపోయింది; స్నేహితులు ఎన్నిసార్లు అడ్డుకున్నా, అతడు వెనక్కి తిరగలేదు.
సీతా దుఃఖసమావిష్టా విలపన్తీదమబ్రవీత్। యథాయం మామభిక్రుద్ధః సమభిద్రవతి స్వయమ్
సీతా తీవ్రమైన దుఃఖంతో మునిగిపోయి, ఏడుస్తూ ఇలా చెప్పింది: 'ఈవాడు కోపంతో నన్ను ఎదురుగా పరుగెత్తుకుంటూ వస్తున్నాడు.'
వధిష్యతి సనాథాం మామనాథామివ దుర్మతిః। బహుశశ్చోదయామాస భర్తారం మామనువ్రతామ్
ఈ దుష్టుడు నాకు రక్షకుడు ఉన్నా, నేను ఒంటరివానినట్టు నన్ను చంపబోతున్నాడు. నేను భర్తకు ఎంతసార్లు చెప్పినా, ఆయన మాట వినలేదు.
భార్యా మమ భవస్వేతి ప్రత్యాఖ్యాతో ధ్రువం మయా। సోఽయం మామనుపస్థానే వ్యక్తం నైరాశ్యమాగతః
'నా భార్యవై ఉండి పో' అని చెప్పినప్పుడు నేను నిరాకరించానేమో. అందుకే ఇప్పుడు నా భర్త లేని సమయంలో ఈవాడు ఆశలు కోల్పోయాడు.
క్రోధమోహసమావిష్టో వ్యక్తం మాం హన్తుముద్యతః। అథవా తౌ నరవ్యాఘ్రౌ భ్రాతరౌ రామలక్ష్మణౌ
కోపంతో, మాయతో మునిగిపోయిన ఈవాడు నన్ను చంపాలని తలపెట్టాడు. లేకపోతే ఆ ఇద్దరు మానవ సింహులు, రాముడు లక్ష్మణుడు—
మన్నిమిత్తమనార్యేణ సమరేఽద్య నిపాతితౌ। భైరవో హి మహాన్ నాదో రాక్షసానాం శ్రుతో మయా
నా వల్ల ఈ నీచుడు యుద్ధంలో వాళ్లిద్దరినీ చంపేశాడేమో. ఎందుకంటే రాక్షసుల నుంచి భయంకరమైన గొప్ప శబ్దం నేను విన్నాను.
బహూనామిహ హృష్టానాం తథా విక్రోశతాం ప్రియమ్। అహో ధిఙ్మన్నిమిత్తోఽయం వినాశో రాజపుత్రయోః
ఇక్కడ ఎంతో మంది ఆనందంతో అరుస్తూ ఉల్లాసంగా ఉన్నారు. అయ్యో, నా వల్లే ఆ రాజకుమారుల నాశనం జరిగింది.
అథవా పుత్రశోకేన అహత్వా రామలక్ష్మణౌ। విధమిష్యతి మాం రౌద్రో రాక్షసః పాపనిశ్చయః
లేదా తన కుమారుల మృతితో బాధపడి, రాముడు లక్ష్మణుణ్ణి చంపకుండానే, ఈ క్రూరమైన, పాపబుద్ధి రాక్షసుడు నన్ను చంపబోతున్నాడు.
హనూమతస్తు తద్ వాక్యం న కృతం క్షుద్రయా మయా। యద్యహం తస్య పృష్ఠేన తదాయాసమనిర్జితా
హనుమంతుడు చెప్పిన మాటను నేను, దురదృష్టవశాత్తు, పాటించలేదు. ఆయన వెనక ఎక్కి వచ్చుంటే, ఈ కష్టం నాకు రాకపోయేది.
నాద్యైవమనుశోచేయం భర్తురఙ్కగతా సతీ। మన్యే తు హృదయం తస్యాః కౌసల్యాయాః ఫలిష్యతి
ఇప్పుడు భర్త మడిలో కూర్చుని ఉండి, ఇలా ఏడవాల్సిన అవసరం ఉండేది కాదు. అయినా, కౌసల్యాదేవి హృదయం మాత్రం నిజంగా ఫలించబోతుంది.
ఏకపుత్రా యదా పుత్రం వినష్టం శ్రోష్యతే యుధి। సా హి జన్మ చ బాల్యం చ యౌవనం చ మహాత్మనః
ఒక్క కుమారుడున్న ఆమె, తన కుమారుడు యుద్ధంలో చనిపోయాడని విన్నప్పుడు, ఆ మహాత్ముడి జన్మ, బాల్యం, యవ్వనం అన్నీ ఏడుస్తూ గుర్తు చేసుకుంటుంది.
ధర్మకార్యాణి రూపం చ రుదతీ సంస్మరిష్యతి। నిరాశా నిహతే పుత్రే దత్త్వా శ్రాద్ధమచేతనా
ఆమె ఏడుస్తూ తన కుమారుని ధర్మకార్యాలు, రూపాన్ని గుర్తు చేసుకుంటుంది. కుమారుడు చనిపోవడంతో ఆశ కోల్పోయి, శ్రాద్ధం చేసి, చైతన్యం కోల్పోతుంది.
అగ్నిమావేక్ష్యతే నూనమపో వాపి ప్రవేక్ష్యతి। ధిగస్తు కుబ్జామసతీం మన్థరాం పాపనిశ్చయామ్
తప్పకుండా ఆమె అగ్నిలోకి దూకాలని, లేక నీటిలో మునగాలని చూస్తుంది. ఆ కుబ్జ, నమ్మకద్రోహి, పాపబుద్ధి మంతరను తిడతాను.
యన్నిమిత్తమిమం శోకం కౌసల్యా ప్రతిపత్స్యతే। ఇత్యేవం మైథిలీం దృష్ట్వా విలపన్తీం తపస్వినీమ్
ఎందుకో తెలుసా, కౌసల్యాదేవి ఈ దుఃఖాన్ని అనుభవించాల్సి వస్తోంది. ఇలా మైతిలీ, తపస్సుతో ఉన్న ఆమె, ఏడుస్తూ ఉండగా—
రోహిణీమివ చన్ద్రేణ బినా గ్రహవశం గతామ్। ఏతస్మిన్నన్తరే తస్య అమాత్యః శీలవాన్ శుచిః
చంద్రుడు లేని రోహిణిలా, గ్రహబాధకు లోనైనట్టుగా ఆమె కనిపించింది. ఆ సమయంలో అతని మంచి స్వభావమున్న, పవిత్రమైన మంత్రి—