అద్య నైర్ఋతకన్యానాం శ్రోష్యామ్యన్తఃపురే రవమ్। కరేణుసఙ్ఘస్య యథా నినాదం గిరిగహ్వరే
ఈ రోజు లోపల ఉన్న అంతఃపురంలో నైరృతికన్యలు ఎలాగో, కొండ గుహలో ఏనుగుల గుంపు అరుపుల్లా వారి విలాపం వినిపిస్తుంది.
యౌవరాజ్యం చ లఙ్కాం చ రక్షాంసి చ పరంతప। మాతరం మాం చ భార్యాశ్చ క్వ గతోఽసి విహాయ నః
యువరాజ్యం, లంక, రాక్షసులు, నీ తల్లి, నేనూ, నీ భార్యలు — మమ్మల్ని వదిలేసి నువ్వు ఎక్కడికి వెళ్లిపోయావు?
మమ నామ త్వయా వీర గతస్య యమసాదనమ్। ప్రేతకార్యాణి కార్యాణి విపరీతే హి వర్తసే
ఓ వీరా! నువ్వు యమలోకానికి వెళ్లిపోయినందున, నీకు పితృకర్మలు చేయాల్సిన పరిస్థితి వచ్చింది. నిజంగా, నువ్వు విచిత్రమైన స్థితిలో ఉన్నావు.
స త్వం జీవతి సుగ్రీవే లక్ష్మణే చ సరాఘవే। మమ శల్యమనుద్ధృత్య క్వ గతోఽసి విహాయ నః
సుగ్రీవుడు, లక్ష్మణుడు, రాముడు ఇంకా బతికే ఉన్నప్పుడు, నా మనసులోని బాధను తీర్చకుండా మమ్మల్ని వదిలేసి నువ్వు ఎక్కడికి వెళ్లిపోయావు?
ఏవమాదివిలాపార్తం రావణం రాక్షసాధిపమ్। ఆవివేశ మహాన్ కోపః పుత్రవ్యసనసమ్భవః
ఇలా రాక్షసాధిపతి రావణుడు దుఃఖంతో విలపిస్తూ ఉండగా, తన కుమారుని మరణంతో పుట్టిన మహా కోపం అతనిలో ఉప్పొంగింది.
ప్రకృత్యా కోపనం హ్యేనం పుత్రస్య పునరాధయః। దీప్తం సందీపయామాసుర్ఘర్మేఽర్కమివ రశ్మయః
మూలంగా కోపముతో ఉండే అతనిలో, కుమారుని మరణం మరింత కోపాన్ని రాజేసింది. అది వేసవిలో ఎండను కిరణాలు మరింత వేడిగా చేసేలా అయింది.
లలాటే భ్రుకుటీభిశ్చ సంగతాభిర్వ్యరోచత। యుగాన్తే సహ నక్రైస్తు మహోర్మిభిరివోదధిః
భ్రుకుటులు లలాటంపై చేరి, అతడు యుగాంతంలో మహా అలలతో, మొసళ్ళతో ఉప్పొంగే సముద్రంలా ప్రకాశించాడు.
కోపాద్ విజృమ్భమాణస్య వక్త్రాద్ వ్యక్తమివ జ్వలన్। ఉత్పపాత సధూమాగ్నిర్వృత్రస్య వదనాదివ
కోపంతో ఉప్పొంగుతున్న అతని ముఖం నుండి, పొగతో కలిసిన అగ్ని వెలువడుతున్నట్లు కనిపించింది. అది వృత్రాసురుని నోటి నుండి వచ్చే అగ్నిలా ఉండింది.
స పుత్రవధసంతప్తః శూరః క్రోధవశం గతః। సమీక్ష్య రావణో బుద్ధ్యా వైదేహ్యా రోచయద్ వధమ్
కుమారుని మరణ బాధతో తపిస్తున్న ఆ వీరుడు, కోపానికి లోనై, రావణుడు తన మనసులో వచ్ఛించి, వైదేహిని చంపాలని నిర్ణయించుకున్నాడు.
తస్య ప్రకృత్యా రక్తే చ రక్తే క్రోధాగ్నినాపి చ। రావణస్య మహాఘోరే దీప్తే నేత్రే బభూవతుః
స్వభావంగా క్రూరుడైన రావణుడి కన్నులు కోపాగ్నితో ఎర్రబడిపోయి, భయంకరంగా మండిపడ్డాయి.
ఘోరం ప్రకృత్యా రూపం తత్ తస్య క్రోధాగ్నిమూర్చ్ఛితమ్। బభూవ రూపం క్రుద్ధస్య రుద్రస్యేవ దురాసదమ్
అతని రూపం సహజంగా భయంకరంగా ఉండగా, ఇప్పుడు కోపాగ్ని కలిసిపోవడంతో, కోపంతో ఉన్న రుద్రుని రూపంలా అందరికి భయంకరంగా మారింది.
తస్య క్రుద్ధస్య నేత్రాభ్యాం ప్రాపతన్నశ్రుబిన్దవః। దీపాభ్యామివ దీప్తాభ్యాం సార్చిషః స్నేహబిన్దవః
కోపంతో ఉన్న రావణుడి రెండు కన్నుల నుంచి, మంటలతో మండుతున్న దీపాల నుంచి నూనెబిందువులు పడినట్లు, కన్నీటి బిందువులు జారిపడ్డాయి.
దన్తాన్ విదశతస్తస్య శ్రూయతే దశనస్వనః। యన్త్రస్యాకృష్యమాణస్య మథ్నతో దానవైరివ
అతడు పళ్లను బిగువుగా కొరుకుతున్నప్పుడు, అతని దంతాల గర్జన యంత్రాన్ని రాక్షసులు లాగుతూ ముదురు చేసే శబ్దంలా వినిపించింది.
కాలాగ్నిరివ సంక్రుద్ధో యాం యాం దిశమవైక్షత। తస్యాం తస్యాం భయత్రస్తా రాక్షసాః సంవిలిల్యిరే
ప్రళయాగ్నిలా కోపంతో మండిపోతూ, రావణుడు ఏ దిక్కు చూసినా, ఆ దిశలో ఉన్న రాక్షసులు భయంతో కరిగిపోయారు.
తమన్తకమివ క్రుద్ధం చరాచరచిఖాదిషుమ్। వీక్షమాణం దిశః సర్వా రాక్షసా నోపచక్రముః
అతడు యముడిలా కోపంతో అన్ని ప్రాణులను మింగేయాలని చూస్తూ, అన్ని దిక్కులా చూశాడు. అప్పుడు రాక్షసులు అతని దగ్గరకు రాలేకపోయారు.
తతః పరమసంక్రుద్ధో రావణో రాక్షసాధిపః। అబ్రవీద్ రక్షసాం మధ్యే సంస్తమ్భయిషురాహవే
తర్వాత, అత్యంత కోపంతో ఉన్న రాక్షసాధిపతి రావణుడు, యుద్ధంలో రాక్షసులను ధైర్యపరచాలని, వారి మధ్య మాట్లాడాడు.
మయా వర్షసహస్రాణి చరిత్వా పరమం తపః। తేషు తేష్వవకాశేషు స్వయంభూః పరితోషితః
నేను వేల సంవత్సరాలు ఘోరమైన తపస్సు చేసి, ప్రతి చోట స్వయంభువుడిని సంతోషపరిచాను.
తస్యైవ తపసో వ్యుష్ట్యా ప్రసాదాచ్చ స్వయంభువః। నాసురేభ్యో న దేవేభ్యో భయం మమ కదాచన
ఆ తపస్సు ఫలితంగా, స్వయంభువుని అనుగ్రహంతో, అసురులనుండి గానీ, దేవతలనుండి గానీ నాకు ఎప్పుడూ భయం లేదు.
కవచం బ్రహ్మదత్తం మే యదాదిత్యసమప్రభమ్। దేవాసురవిమర్దేషు న చ్ఛిన్నం వజ్రముష్టిభిః
బ్రహ్మదేవుడు నాకు ఇచ్చిన, సూర్యుడిలా ప్రకాశించే ఆ కవచాన్ని, దేవతలు-అసురుల యుద్ధాల్లో వజ్రాయుధాలు, గుద్దులు కూడా పగలగొట్టలేకపోయాయి.
తేన మామద్య సంయుక్తం రథస్థమిహ సంయుగే। ప్రతీయాత్ కోఽద్య మామాజౌ సాక్షాదపి పురందరః
ఈ రోజు నేను యుద్ధరథంపై ఆ కవచంతో సిద్ధంగా ఉన్నప్పుడు, నన్నెదుర్కొనగలవాడు ఎవరు? తానేనా ఇంద్రుడు అయినా నన్ను ఎదుర్కోలేడు.
యత్ తదాభిప్రసన్నేన సశరం కార్ముకం మహత్। దేవాసురవిమర్దేషు మమ దత్తం స్వయంభువా
దేవతలు-అసురుల యుద్ధాల్లో, సృష్టికర్త స్వయంగా సంతోషించి నాకు ఇచ్చిన ఆ గొప్ప విల్లు, బాణాలు—
అద్య తూర్యశతైర్భీమం ధనురుత్థాప్యతాం మమ। రామలక్ష్మణయోరేవ వధాయ పరమాహవే
ఈ రోజు వందలాది యుద్ధడప్పులతో నా భయంకరమైన విల్లు పైకి లేవనీయాలి; ఈ మహాయుద్ధంలో రాముడు, లక్ష్మణులను సంహరించడానికి.
స పుత్రవధసంతప్తః క్రూరః క్రోధవశం గతః। సమీక్ష్య రావణో బుద్ధ్యా సీతాం హన్తుం వ్యవస్యత
కుమారుని మరణంతో బాధపడుతూ, క్రూరంగా కోపంతో మునిగిపోయిన రావణుడు, తన మనస్సులో ఆలోచించి, సీతను చంపాలని నిర్ణయించుకున్నాడు.
ప్రత్యవేక్ష్య తు తామ్రాక్షః సుఘోరో ఘోరదర్శనః। దీనో దీనస్వరాన్ సర్వాంస్తానువాచ నిశాచరాన్
ఆ సమయంలో, ఎర్రకళ్లతో, భయంకరమైన రూపంతో, దుఃఖంతో ఉన్న రావణుడు, దుఃఖభరితమైన స్వరంతో అందరు రాక్షసులను ఉద్దేశించి ఇలా అన్నాడు.
మాయయా మమ వత్సేన వఞ్చనార్థం వనౌకసామ్। కించిదేవ హతం తత్ర సీతేయమితి దర్శితమ్
నా మాయతో, అరణ్యవాసులను మోసం చేయడానికే అక్కడ కొంతమంది మాత్రమే చనిపోయారు; అది సీత అని చూపించాను.
తదిదం తథ్యమేవాహం కరిష్యే ప్రియమాత్మనః। వైదేహీం నాశయిష్యామి క్షత్రబన్ధుమనువ్రతామ్
ఇప్పుడు నిజంగా నా మనసుకు నచ్చినదాన్ని చేస్తాను; క్షత్రియ భర్తకు అంకితమైన వైదేహిని నేను నాశనం చేస్తాను.
ఇత్యేవముక్త్వా సచివాన్ ఖడ్గమాశు పరామృశత్। ఉద్ధృత్య గుణసమ్పన్నం విమలామ్బరవర్చసమ్
ఇలా తన మంత్రులకు చెప్పి, రావణుడు వెంటనే తన గొప్ప ఖడ్గాన్ని, నిర్మలమైన, ప్రకాశించే కత్తిని పట్టుకున్నాడు.
నిష్పపాత స వేగేన సభార్యః సచివైర్వృతః। రావణః పుత్రశోకేన భృశమాకులచేతనః
తన కుమారుని మరణ దుఃఖంతో మనసు బాగా కలవరపడి, భార్య, మంత్రులతో కూడి రావణుడు వేగంగా దిగివచ్చాడు.
సంక్రుద్ధః ఖడ్గమాదాయ సహసా యత్ర మైథిలీ। వ్రజన్తం రాక్షసం ప్రేక్ష్య సింహనాదం విచుక్రుశుః
కోపంతో, ఖడ్గాన్ని చేతిలో పట్టుకుని, వెంటనే మైథిలిని ఉన్న చోటికి రావణుడు వెళ్లాడు; ఆ రాక్షసుడు వస్తున్నాడని చూసి, వారు సింహగర్జనలతో అరవసాగారు.
ఊచుశ్చాన్యోన్యమాలిఙ్గ్య సంక్రుద్ధం ప్రేక్ష్య రాక్షసమ్। అద్యైనం తావుభౌ దృష్ట్వా భ్రాతరౌ ప్రవ్యథిష్యతః
ఆ రాక్షసుడు కోపంతో వస్తున్నాడని చూసి, వారు ఒకరినొకరు ఆలింగనం చేసుకుంటూ ఇలా అన్నారు: 'ఈ రోజు ఆ ఇద్దరు సోదరులను చూసి ఇతడు భయపడతాడు.'