యుద్ధే హతో మహారాజ లక్ష్మణేన తవాత్మజః। విభీషణసహాయేన మిషతాం నో మహాద్యుతిః
మహారాజా! నీ కుమారుడు, విభీషణుని సహాయంతో, లక్ష్మణునిచేత యుద్ధంలో మా కళ్లముందే హతుడయ్యాడు.
శూరః శూరేణ సంగమ్య సంయుగేష్వపరాజితః। లక్ష్మణేన హతః శూరః పుత్రస్తే విబుధేన్ద్రజిత్
పరాక్రమశాలి అయిన నీ కుమారుడు, యుద్ధంలో ఎవరికీ ఓడని వాడు, పరాక్రమవంతుడైన లక్ష్మణునితో పోరాడి అతని చేతిలో పడిపోయాడు, ఓ దేవతలను జయించినవాడా!
గతః స పరమాఁల్లోకాన్ శరైః సంతర్ప్య లక్ష్మణమ్। స తం ప్రతిభయం శ్రుత్వా వధం పుత్రస్య దారుణమ్
లక్ష్మణుడు బాణాలతో తృప్తిపరిచిన నీ కుమారుడు పరమ లోకాలకెళ్లాడు. కుమారుని భయంకరమైన మరణవార్త విని అతడు భయంతో నిండిపోయాడు.
ఘోరమిన్ద్రజితః సంఖ్యే కశ్మలం ప్రావిశన్మహత్। ఉపలభ్య చిరాత్ సంజ్ఞాం రాజా రాక్షసపుంగవః
ఇంద్రజిత్ ఘోరంగా యుద్ధంలో గాయపరచగా, రాక్షసరాజు మహాప్రమాదంలో పడ్డాడు. చాలా సేపటి తర్వాత అతడు మళ్లీ చైతన్యం పొందాడు.
పుత్రశోకాకులో దీనో విలలాపాకులేన్ద్రియః। హా రాక్షసచమూముఖ్య మమ వత్స మహాబల
కుమారుని మృతితో దుఃఖంతో మునిగిపోయి, ఇంద్రియాలు కలవరపడి, దయనీయంగా విలపిస్తూ — 'ఓ రాక్షస సేనాధిపతి, నా బిడ్డా, మహాబలుడా!' అని అరవసాగాడు.
జిత్వేన్ద్రం కథమద్య త్వం లక్ష్మణస్య వశం గతః। నను త్వమిషుభిః క్రుద్ధో భిన్ద్యాః కాలాన్తకావపి
ఇంద్రుని జయించిన నువ్వు ఈ రోజు లక్ష్మణుని చేతిలో ఎలా పడిపోయావు? కోపంతో నీవు కాలుడిని, యముడిని కూడా బాణాలతో ఛిద్రం చేసేవాడివే కదా!
మన్దరస్యాపి శృఙ్గాణి కిం పునర్లక్ష్మణం యుధి। అద్య వైవస్వతో రాజా భూయో బహుమతో మమ
మందర పర్వతపు శిఖరాలను కూడా నువ్వు ఛిద్రం చేయగలవు. యుద్ధంలో లక్ష్మణుని ఏమిటి? ఈ రోజు వైవస్వతుడు మళ్లీ నాకు గౌరవప్రదుడయ్యాడు.
యేనాద్య త్వం మహాబాహో సంయుక్తః కాలధర్మణా। ఏష పన్థాః సుయోధానాం సర్వామరగణేష్వపి। యః కృతే హన్యతే భర్తుః స పుమాన్ స్వర్గమృచ్ఛతి
ఓ మహాబాహువా! నిన్ను మరణ ధర్మంతో కలిపినవాడు ఎవరో, ఇదే ధీరులందరికీ మార్గం. అమరులలోనైనా, యజమాని కోసం పోరాడి మరణించినవాడు స్వర్గాన్ని పొందుతాడు.
అద్య దేవగణాః సర్వే లోకపాలా మహర్షయః। హతమిన్ద్రజితం శ్రుత్వా సుఖం స్వప్స్యన్తి నిర్భయాః
ఈ రోజు దేవతలు, లోకపాలకులు, మహర్షులు అందరూ — ఇంద్రజిత్ హతుడయ్యాడని విని భయములేక సుఖంగా నిద్రపోతారు.
అద్య లోకాస్త్రయః కృత్స్నా పృథివీ చ సకాననా। ఏకేనేన్ద్రజితా హీనా శూన్యేవ ప్రతిభాతి మే
ఈ రోజు మూడు లోకాలు మొత్తం, అరణ్యాలతో కూడిన భూమి కూడా, ఒక్క ఇంద్రజిత్ లేకపోవడంతో నాకు ఖాళీగా కనిపిస్తున్నాయి.
అద్య నైర్ఋతకన్యానాం శ్రోష్యామ్యన్తఃపురే రవమ్। కరేణుసఙ్ఘస్య యథా నినాదం గిరిగహ్వరే
ఈ రోజు లోపల ఉన్న అంతఃపురంలో నైరృతికన్యలు ఎలాగో, కొండ గుహలో ఏనుగుల గుంపు అరుపుల్లా వారి విలాపం వినిపిస్తుంది.
యౌవరాజ్యం చ లఙ్కాం చ రక్షాంసి చ పరంతప। మాతరం మాం చ భార్యాశ్చ క్వ గతోఽసి విహాయ నః
యువరాజ్యం, లంక, రాక్షసులు, నీ తల్లి, నేనూ, నీ భార్యలు — మమ్మల్ని వదిలేసి నువ్వు ఎక్కడికి వెళ్లిపోయావు?
మమ నామ త్వయా వీర గతస్య యమసాదనమ్। ప్రేతకార్యాణి కార్యాణి విపరీతే హి వర్తసే
ఓ వీరా! నువ్వు యమలోకానికి వెళ్లిపోయినందున, నీకు పితృకర్మలు చేయాల్సిన పరిస్థితి వచ్చింది. నిజంగా, నువ్వు విచిత్రమైన స్థితిలో ఉన్నావు.
స త్వం జీవతి సుగ్రీవే లక్ష్మణే చ సరాఘవే। మమ శల్యమనుద్ధృత్య క్వ గతోఽసి విహాయ నః
సుగ్రీవుడు, లక్ష్మణుడు, రాముడు ఇంకా బతికే ఉన్నప్పుడు, నా మనసులోని బాధను తీర్చకుండా మమ్మల్ని వదిలేసి నువ్వు ఎక్కడికి వెళ్లిపోయావు?
ఏవమాదివిలాపార్తం రావణం రాక్షసాధిపమ్। ఆవివేశ మహాన్ కోపః పుత్రవ్యసనసమ్భవః
ఇలా రాక్షసాధిపతి రావణుడు దుఃఖంతో విలపిస్తూ ఉండగా, తన కుమారుని మరణంతో పుట్టిన మహా కోపం అతనిలో ఉప్పొంగింది.
ప్రకృత్యా కోపనం హ్యేనం పుత్రస్య పునరాధయః। దీప్తం సందీపయామాసుర్ఘర్మేఽర్కమివ రశ్మయః
మూలంగా కోపముతో ఉండే అతనిలో, కుమారుని మరణం మరింత కోపాన్ని రాజేసింది. అది వేసవిలో ఎండను కిరణాలు మరింత వేడిగా చేసేలా అయింది.
లలాటే భ్రుకుటీభిశ్చ సంగతాభిర్వ్యరోచత। యుగాన్తే సహ నక్రైస్తు మహోర్మిభిరివోదధిః
భ్రుకుటులు లలాటంపై చేరి, అతడు యుగాంతంలో మహా అలలతో, మొసళ్ళతో ఉప్పొంగే సముద్రంలా ప్రకాశించాడు.
కోపాద్ విజృమ్భమాణస్య వక్త్రాద్ వ్యక్తమివ జ్వలన్। ఉత్పపాత సధూమాగ్నిర్వృత్రస్య వదనాదివ
కోపంతో ఉప్పొంగుతున్న అతని ముఖం నుండి, పొగతో కలిసిన అగ్ని వెలువడుతున్నట్లు కనిపించింది. అది వృత్రాసురుని నోటి నుండి వచ్చే అగ్నిలా ఉండింది.
స పుత్రవధసంతప్తః శూరః క్రోధవశం గతః। సమీక్ష్య రావణో బుద్ధ్యా వైదేహ్యా రోచయద్ వధమ్
కుమారుని మరణ బాధతో తపిస్తున్న ఆ వీరుడు, కోపానికి లోనై, రావణుడు తన మనసులో వచ్ఛించి, వైదేహిని చంపాలని నిర్ణయించుకున్నాడు.
తస్య ప్రకృత్యా రక్తే చ రక్తే క్రోధాగ్నినాపి చ। రావణస్య మహాఘోరే దీప్తే నేత్రే బభూవతుః
స్వభావంగా క్రూరుడైన రావణుడి కన్నులు కోపాగ్నితో ఎర్రబడిపోయి, భయంకరంగా మండిపడ్డాయి.
ఘోరం ప్రకృత్యా రూపం తత్ తస్య క్రోధాగ్నిమూర్చ్ఛితమ్। బభూవ రూపం క్రుద్ధస్య రుద్రస్యేవ దురాసదమ్
అతని రూపం సహజంగా భయంకరంగా ఉండగా, ఇప్పుడు కోపాగ్ని కలిసిపోవడంతో, కోపంతో ఉన్న రుద్రుని రూపంలా అందరికి భయంకరంగా మారింది.
తస్య క్రుద్ధస్య నేత్రాభ్యాం ప్రాపతన్నశ్రుబిన్దవః। దీపాభ్యామివ దీప్తాభ్యాం సార్చిషః స్నేహబిన్దవః
కోపంతో ఉన్న రావణుడి రెండు కన్నుల నుంచి, మంటలతో మండుతున్న దీపాల నుంచి నూనెబిందువులు పడినట్లు, కన్నీటి బిందువులు జారిపడ్డాయి.
దన్తాన్ విదశతస్తస్య శ్రూయతే దశనస్వనః। యన్త్రస్యాకృష్యమాణస్య మథ్నతో దానవైరివ
అతడు పళ్లను బిగువుగా కొరుకుతున్నప్పుడు, అతని దంతాల గర్జన యంత్రాన్ని రాక్షసులు లాగుతూ ముదురు చేసే శబ్దంలా వినిపించింది.
కాలాగ్నిరివ సంక్రుద్ధో యాం యాం దిశమవైక్షత। తస్యాం తస్యాం భయత్రస్తా రాక్షసాః సంవిలిల్యిరే
ప్రళయాగ్నిలా కోపంతో మండిపోతూ, రావణుడు ఏ దిక్కు చూసినా, ఆ దిశలో ఉన్న రాక్షసులు భయంతో కరిగిపోయారు.
తమన్తకమివ క్రుద్ధం చరాచరచిఖాదిషుమ్। వీక్షమాణం దిశః సర్వా రాక్షసా నోపచక్రముః
అతడు యముడిలా కోపంతో అన్ని ప్రాణులను మింగేయాలని చూస్తూ, అన్ని దిక్కులా చూశాడు. అప్పుడు రాక్షసులు అతని దగ్గరకు రాలేకపోయారు.
తతః పరమసంక్రుద్ధో రావణో రాక్షసాధిపః। అబ్రవీద్ రక్షసాం మధ్యే సంస్తమ్భయిషురాహవే
తర్వాత, అత్యంత కోపంతో ఉన్న రాక్షసాధిపతి రావణుడు, యుద్ధంలో రాక్షసులను ధైర్యపరచాలని, వారి మధ్య మాట్లాడాడు.
మయా వర్షసహస్రాణి చరిత్వా పరమం తపః। తేషు తేష్వవకాశేషు స్వయంభూః పరితోషితః
నేను వేల సంవత్సరాలు ఘోరమైన తపస్సు చేసి, ప్రతి చోట స్వయంభువుడిని సంతోషపరిచాను.
తస్యైవ తపసో వ్యుష్ట్యా ప్రసాదాచ్చ స్వయంభువః। నాసురేభ్యో న దేవేభ్యో భయం మమ కదాచన
ఆ తపస్సు ఫలితంగా, స్వయంభువుని అనుగ్రహంతో, అసురులనుండి గానీ, దేవతలనుండి గానీ నాకు ఎప్పుడూ భయం లేదు.
కవచం బ్రహ్మదత్తం మే యదాదిత్యసమప్రభమ్। దేవాసురవిమర్దేషు న చ్ఛిన్నం వజ్రముష్టిభిః
బ్రహ్మదేవుడు నాకు ఇచ్చిన, సూర్యుడిలా ప్రకాశించే ఆ కవచాన్ని, దేవతలు-అసురుల యుద్ధాల్లో వజ్రాయుధాలు, గుద్దులు కూడా పగలగొట్టలేకపోయాయి.
తేన మామద్య సంయుక్తం రథస్థమిహ సంయుగే। ప్రతీయాత్ కోఽద్య మామాజౌ సాక్షాదపి పురందరః
ఈ రోజు నేను యుద్ధరథంపై ఆ కవచంతో సిద్ధంగా ఉన్నప్పుడు, నన్నెదుర్కొనగలవాడు ఎవరు? తానేనా ఇంద్రుడు అయినా నన్ను ఎదుర్కోలేడు.