తతః స జామ్బవన్తం చ హనూమన్తం చ వీర్యవాన్। సంనిపత్య మహాతేజాస్తాంశ్చ సర్వాన్ వనౌకసః
అనంతరం మహాతేజస్సుతో ఉన్న లక్ష్మణుడు జాంబవంతుడు, హనుమంతుడు మరియు అందరు వనవాసులతో కలిసాడు.
ఆజగామ తతః శీఘ్రం యత్ర సుగ్రీవరాఘవౌ। విభీషణమవష్టభ్య హనూమన్తం చ లక్ష్మణః
తర్వాత లక్ష్మణుడు విభీషణుడు, హనుమంతుడిని తోడుగా తీసుకొని, సుగ్రీవుడు, రాఘవుడు ఉన్న చోటికి త్వరగా వెళ్లాడు.
తతో రామమభిక్రమ్య సౌమిత్రిరభివాద్య చ। తస్థౌ భ్రాతృసమీపస్థః శక్రస్యేన్ద్రానుజో యథా
ఆ తరువాత సౌమిత్రి రాముని దగ్గరకు వెళ్లి, నమస్కరించి, తన అన్నయ్య పక్కన నిలబడ్డాడు. అది ఇంద్రుని తమ్ముడు, ఇంద్రుని పక్కన నిలబడినట్టు ఉండింది.
నిష్టనన్నివ చాగత్య రాఘవాయ మహాత్మనే। ఆచచక్షే తదా వీరో ఘోరమిన్ద్రజితో వధమ్
మహాత్ముడు రాఘవుని ఎదుటకు వచ్చి, బాధతో ఊపిరి పీల్చుకుంటూ, ఆ వీరుడు భయంకరమైన ఇంద్రజిత్ వధను వివరించాడు.
రావణేస్తు శిరశ్ఛిన్నం లక్ష్మణేన మహాత్మనా। న్యవేదయత రామాయ తదా హృష్టో విభీషణః
విభీషణుడు ఆనందంతో, గొప్ప మనసున్న లక్ష్మణుడు రావణుని కుమారుడి తలను నరికాడని రామునికి తెలిపాడు.
శ్రుత్వైవ తు మహావీర్యో లక్ష్మణేనేన్ద్రజిద్వధమ్। ప్రహర్షమతులం లేభే వాక్యం చేదమువాచ హ
మహాశక్తివంతుడైన లక్ష్మణుడు ఇంద్రజిత్తును సంహరించాడని విని, రాముడు అపారమైన ఆనందాన్ని పొందాడు. వెంటనే ఇలా అన్నాడు.
సాధు లక్ష్మణ తుష్టోఽస్మి కర్మ చాసుకరం కృతమ్। రావణేర్హి వినాశేన జితమిత్యుపధారయ
లక్ష్మణా! చాలా బాగా చేసావు. నేను సంతోషించాను. చాలా కష్టమైన పని నీవు సాధించావు. రావణుని కుమారుడు నశించడంతో, విజయాన్ని సాధించినట్టే.
స తం శిరస్యుపాఘ్రాయ లక్ష్మణం కీర్తివర్ధనమ్। లజ్జమానం బలాత్ స్నేహాదఙ్కమారోప్య వీర్యవాన్
ఆ సమయంలో, రాముడు ప్రేమతో, తన కీర్తిని పెంచిన, సిగ్గుపడుతున్న లక్ష్మణుడిని దగ్గరకు తీసుకుని, అతని తలని ముద్దాడి, తన మడిలో కూర్చోబెట్టాడు.
ఉపవేశ్య తముత్సఙ్గే పరిష్వజ్యావపీడితమ్। భ్రాతరం లక్ష్మణం స్నిగ్ధం పునః పునరుదైక్షత
తన మడిలో కూర్చోబెట్టి, అలసిపోయిన లక్ష్మణుడిని ఆలింగనం చేసి, మళ్లీ మళ్లీ ప్రేమతో తన సోదరుణ్ణి చూసాడు.
శల్యసమ్పీడితం శస్తం నిఃశ్వసన్తం తు లక్ష్మణమ్। రామస్తు దుఃఖసంతప్తం తం తు నిఃశ్వాసపీడితమ్
బాణాలతో గాయపడి, ఊపిరి పీలుస్తున్న లక్ష్మణుణ్ణి చూసి, రాముడు దుఃఖంతో బాధపడి, అతని శ్వాస బాధను గమనించాడు.
మూర్ధ్ని చైనముపాఘ్రాయ భూయః సంస్పృశ్య చ త్వరన్। ఉవాచ లక్ష్మణం వాక్యమాశ్వాస్య పురుషర్షభః
రాముడు, మానవులలో శ్రేష్ఠుడు, త్వరగా లక్ష్మణుని తల ముద్దాడి, మళ్లీ అతన్ని తాకి, ఓదార్చుతూ ఇలా అన్నాడు.
కృతం పరమకల్యాణం కర్మ దుష్కరకర్మణా। అద్య మన్యే హతే పుత్రే రావణం నిహతం యుధి
నీవు చాలా శుభమైన, కష్టమైన పనిని చేశావు. ఇప్పుడు శత్రువు కుమారుడు చనిపోవడంతో, యుద్ధంలో రావణుడు కూడా నశించినట్టే అనిపిస్తోంది.
అద్యాహం విజయీ శత్రౌ హతే తస్మిన్ దురాత్మని। రావణస్య నృశంసస్య దిష్ట్యా వీర త్వయా రణే
ఈ రోజు నేను శత్రువుపై విజయం సాధించాను. ఆ దుష్టుడైన రావణుని కుమారుడిని నీవు యుద్ధంలో సంహరించావు, వీరా! అదృష్టవశాత్తూ ఇది జరిగింది.
ఛిన్నో హి దక్షిణో బాహుః స హి తస్య వ్యపాశ్రయః। విభీషణహనూమద్భ్యాం కృతం కర్మ మహద్ రణే
అతని ప్రధాన బలం అయిన కుడి చేయి నరికబడింది. విభీషణుడు, హనుమంతుడు కలిసి యుద్ధంలో గొప్ప కార్యాన్ని చేశారు.
అహోరాత్రైస్త్రిభిర్వీరః కథంచిద్ వినిపాతితః। నిరమిత్రః కృతోఽస్మ్యద్య నిర్యాస్యతి హి రావణః
మూడు రాత్రిళ్ళు, పగళ్ళు పోరాడి, ఆ వీరుడు ఎట్టకేలకు పడిపోయాడు. ఇప్పుడు నాకు శత్రువులెవరూ లేరు; రావణుడు తప్పక నశిస్తాడు.
బలవ్యూహేన మహతా నిర్యాస్యతి హి రావణః। బలవ్యూహేన మహతా శ్రుత్వా పుత్రం నిపాతితమ్
తన కుమారుడు చనిపోయాడని విని, రావణుడు గొప్ప సైన్యంతో, పెద్ద యుద్ధవ్యూహంతో బయటికొస్తాడు.
తం పుత్రవధసంతప్తం నిర్యాన్తం రాక్షసాధిపమ్। బలేనావృత్య మహతా నిహనిష్యామి దుర్జయమ్
తన కుమారుని మరణంతో బాధపడుతూ, యుద్ధానికి వస్తున్న ఆ రాక్షసాధిపతిని, నేను గొప్ప సైన్యంతో చుట్టుముట్టి, దుర్జయుడైన అతన్ని సంహరిస్తాను.
త్వయా లక్ష్మణ నాథేన సీతా చ పృథివీ చ మే। న దుష్ప్రాపా హతే తస్మిన్ శక్రజేతరి చాహవే
లక్ష్మణా! నీవు నాకు రక్షకుడివిగా ఉన్నప్పుడు, రావణుడు చనిపోతే, సీతను గానీ, భూమిని గానీ పొందడం నాకు అసాధ్యం కాదు.
స తం భ్రాతరమాశ్వాస్య పరిష్వజ్య చ రాఘవః। రామః సుషేణం ముదితః సమాభాష్యేదమబ్రవీత్
ఆ తరువాత రాముడు తన సోదరుణ్ణి ఓదార్చి, ఆలింగనం చేసి, ఆనందంతో సుషేణుని ఇలా అన్నాడు.
విశల్యోఽయం మహాప్రాజ్ఞ సౌమిత్రిర్మిత్రవత్సలః। యథా భవతి సుస్వస్థస్తథా త్వం సముపాచర
ఈ సౌమిత్రి, మిత్రులకు ప్రియమైనవాడు, ఇప్పుడు బాణాలు తొలగించబడి ఉన్నాడు. అతను పూర్తిగా ఆరోగ్యంగా మారేలా నీవు చూసుకో.
విశల్యః క్రియతాం క్షిప్రం సౌమిత్రిః సవిభీషణః। ఋక్షవానరసైన్యానాం శూరాణాం ద్రుమయోధినామ్
సౌమిత్రి, విభీషణుడు, అలాగే చెట్లతో యుద్ధం చేసే రిక్ష, వానర సైన్యంలో ఉన్న వీరులందరినీ త్వరగా బాణాలు తొలగించి, ఆరోగ్యంగా చేయాలి.
యే చాప్యన్యేఽత్ర యుధ్యన్తి సశల్యా వ్రణినస్తథా। తేఽపి సర్వే ప్రయత్నేన క్రియన్తే సుఖినస్త్వయా
ఇక్కడ యుద్ధంలో గాయపడి, బాణాలతో బాధపడుతున్న ఇతరులందరినీ కూడా, నీవు శ్రద్ధతో ఆరోగ్యంగా చేయాలి.
ఏవముక్తః స రామేణ మహాత్మా హరియూథపః। లక్ష్మణాయ దదౌ నస్తః సుషేణః పరమౌషధమ్
రాముడు ఇలా అడిగిన వెంటనే, మహాత్ముడైన వానరసేనాధిపతి సుషేణుడు, అత్యుత్తమమైన ఔషధాన్ని లక్ష్మణునికి అందించాడు.
స తస్య గన్ధమాఘ్రాయ విశల్యః సమపద్యత। తదా నిర్వేదనశ్చైవ సంరూఢవ్రణ ఏవ చ
ఆ ఔషధపు వాసన పీల్చగానే అతడు బాణాల బాధ నుండి విముక్తుడై, నొప్పి పోయి, గాయాలు పూర్తిగా మానిపోయాయి.
విభీషణముఖానాం చ సుహృదాం రాఘవాజ్ఞయా। సర్వవానరముఖ్యానాం చికిత్సామకరోత్ తదా
ఆ సమయంలో రాఘవుని ఆజ్ఞతో, విభీషణుడు మరియు అతని మిత్రులతో పాటు అన్ని వానర ప్రధానులను సుషేణుడు చికిత్స చేశాడు.
తతః ప్రకృతిమాపన్నో హృతశల్యో గతక్లమః। సౌమిత్రిర్ముముదే తత్ర క్షణేన విగతజ్వరః
బాణాలు తొలగిపోయి, అలసట పోయి, సహజ స్థితికి వచ్చిన సౌమిత్రి అక్కడ క్షణాల్లో జ్వరం లేక ఆనందంగా ఉల్లాసించాడు.
తదైవ రామః ప్లవగాధిపస్తథా విభీషణశ్చర్క్షపతిశ్చ వీర్యవాన్। అవేక్ష్య సౌమిత్రిమరోగముత్థితం ముదా ససైన్యాః సుచిరం జహర్షిరే
అప్పుడు రాముడు, వానరాధిపతి, పరాక్రమశాలి విభీషణుడు, రిక్షరాజు, సౌమిత్రిని ఆరోగ్యంగా లేచి నిలబడినట్టు చూసి తమ సైన్యాలతో కలిసి చాలా కాలం ఆనందించారు.
అపూజయత్ కర్మ స లక్ష్మణస్య సుదుష్కరం దాశరథిర్మహాత్మా। బభూవ హృష్టో యుధి వానరేన్ద్రో నిశమ్య తం శక్రజితం నిపాతితమ్
దశరథుని మహాత్ముడైన కుమారుడు లక్ష్మణుడు చేసిన దుర్లభమైన కార్యాన్ని ఘనంగా సత్కరించాడు. వానరేంద్రుడు యుద్ధంలో ఇంద్రజిత్ పడిపోయాడని విని ఎంతో సంతోషించాడు.
thumb|ద్వినవతితమః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే యుద్ధకాణ్డే ద్వినవతితమః సర్గః ॥౬-
శ్రీమద్వాల్మీకి రామాయణంలో యుద్ధకాండలో తొంభై రెండవ సర్గను వినండి.
తతః పౌలస్త్యసచివాః శ్రుత్వా చేన్ద్రజితో వధమ్। ఆచచక్షురభిజ్ఞాయ దశగ్రీవాయ సత్వరాః
తర్వాత, ఇంద్రజిత్ మరణాన్ని తెలుసుకున్న పౌలస్త్యుల మంత్రులు, వెంటనే దశముఖుడికి ఆ వార్తను తెలియజేశారు.