పతితం సమభిజ్ఞాయ రాక్షసీ సా మహాచమూః। వధ్యమానా దిశో భేజే హరిభిర్జితకాశిభిః
తమ గొప్ప సేన పడిపోయిందని గ్రహించిన రాక్షస స్త్రీలు, వానరులు తమ గర్వాన్ని తుంచినందుకు భయంతో అన్ని దిశలకు పారిపోయారు.
వానరైర్వధ్యమానాస్తే శస్త్రాణ్యుత్సృజ్య రాక్షసాః। లఙ్కామభిముఖాః సస్రుర్భ్రష్టసంజ్ఞాః ప్రధావితాః
వానరులు వారిని కొడుతుండగా, రాక్షసులు ఆయుధాలు వదిలేసి, సంభ్రమంతో లంకవైపు పరుగెత్తారు.
దుద్రువుర్బహుధా భీతా రాక్షసాః శతశో దిశః। త్యక్త్వా ప్రహరణాన్ సర్వే పట్టిశాసిపరశ్వధాన్
వందలాది భయపడిన రాక్షసులు, తమ ఆయుధాలు — కత్తులు, గొడ్డళ్లూ, స్తంభాలు — వదిలేసి అన్ని దిశలకు పారిపోయారు.
కేచిల్లఙ్కాం పరిత్రస్తాః ప్రవిష్టా వానరార్దితాః। సముద్రే పతితాః కేచిత్ కేచిత్ పర్వతమాశ్రితాః
కొంతమంది భయంతో వానరుల చేత బాధపడుతూ లంకలోకి ప్రవేశించారు; మరికొందరు సముద్రంలోకి దూకారు, ఇంకొందరు కొండలపై ఆశ్రయం పొందారు.
హతమిన్ద్రజితం దృష్ట్వా శయానం చ రణక్షితౌ। రాక్షసానాం సహస్రేషు న కశ్చిత్ ప్రత్యదృశ్యత
ఇంద్రజిత్ చనిపోయి యుద్ధభూమిలో పడివున్నాడని చూసి, వేలాది రాక్షసుల్లో ఒక్కరిని కూడా అక్కడ చూడలేకపోయారు.
యథాస్తం గత ఆదిత్యే నావతిష్ఠన్తి రశ్మయః। తథా తస్మిన్ నిపతితే రాక్షసాస్తే గతా దిశః
సూర్యుడు అస్తమించినప్పుడు కిరణాలు మిగలని విధంగా, అతను పడిపోయిన వెంటనే రాక్షసులు అన్ని దిశలకు పారిపోయారు.
శాన్తరశ్మిరివాదిత్యో నిర్వాణ ఇవ పావకః। బభూవ స మహాబాహుర్వ్యపాస్తగతజీవితః
ఆ మహాబాహువు ప్రాణం విడిచిన తరువాత, అతడు మిగిలిన కిరణాలు లేని సూర్యుడిలా, ఆరిపోయిన అగ్నిలా అయ్యాడు.
ప్రశాన్తపీడాబహులో వినష్టారిః ప్రహర్షవాన్। బభూవ లోకః పతితే రాక్షసేన్ద్రసుతే తదా
ఆ రాక్షసేంద్రుని కుమారుడు పడిపోయినప్పుడు, ప్రపంచం బాధలు తొలగిపోయి, శత్రువు నశించడంతో ఆనందంతో నిండిపోయింది.
హర్షం చ శక్రో భగవాన్ సహ సర్వైర్మహర్షిభిః। జగామ నిహతే తస్మిన్ రాక్షసే పాపకర్మణి
ఆ పాపకర్మ చేసిన రాక్షసుడు చనిపోయినప్పుడు, భగవంతుడు శక్రుడు మహర్షులతో కలిసి హర్షంతో ఉల్లాసించాడు.
ఆకాశే చాపి దేవానాం శుశ్రువే దున్దుభిస్వనః। నృత్యద్భిరప్సరోభిశ్చ గన్ధర్వైశ్చ మహాత్మభిః
ఆకాశంలో దేవతల మధ్య డుండుభి మేళం వినిపించగా, అప్సరసలు నాట్యం చేయగా, మహాత్ములు అయిన గంధర్వులు కూడా పాల్గొన్నారు.
వవర్షుః పుష్పవర్షాణి తదద్భుతమివాభవత్। ప్రశశామ హతే తస్మిన్ రాక్షసే క్రూరకర్మణి
అప్పుడు వారు పుష్పవర్షాన్ని కురిపించారు, అది అద్భుతంగా అనిపించింది. ఆ క్రూరమైన రాక్షసుడు చనిపోవడంతో ప్రశాంతత నెలకొంది.
శుద్ధా ఆపో నభశ్చైవ జహృషుర్దేవదానవాః। ఆజగ్ముః పతితే తస్మిన్ సర్వలోకభయావహే
పవిత్రమైన నీళ్ళు, ఆకాశం, దేవతలు, దానవులు — అందరూ కూడా, అన్ని లోకాలకు భయం కలిగించిన వాడు పడిపోవడంతో ఆనందించారు.
ఊచుశ్చ సహితాస్తుష్టా దేవగన్ధర్వదానవాః। విజ్వరాః శాన్తకలుషా బ్రాహ్మణా విచరన్త్వితి
సంతృప్తితో ఉన్న దేవతలు, గంధర్వులు, దానవులు కలసి, బాధలు పోయి, కలుషం తొలగిపోయినవారు ఇలా అన్నారు: 'బ్రాహ్మణులు స్వేచ్ఛగా సంచరించండి.'
తతోఽభ్యనన్దన్ సంహృష్టాః సమరే హరియూథపాః। తమప్రతిబలం దృష్ట్వా హతం నైర్ఋతపుఙ్గవమ్
ఆ సమరంలో ఎదురులేని నైరృతుల నాయకుడు చనిపోయిన దృశ్యాన్ని చూసి, వానరసేనాధిపతులు ఆనందంతో హర్షం వ్యక్తం చేశారు.
క్ష్వేడన్తశ్చ ప్లవన్తశ్చ గర్జన్తశ్చ ప్లవంగమాః। లబ్ధలక్షా రఘుసుతం పరివార్యోపతస్థిరే
వానరులు కేకలు వేస్తూ, ఎగిరిపడుతూ, గర్జిస్తూ, తమ లక్ష్యాన్ని సాధించిన తరువాత రఘుపుత్రుడిని చుట్టుముట్టి అతని దగ్గరకు వచ్చారు.
లాఙ్గూలాని ప్రవిధ్యన్తః స్ఫోటయన్తశ్చ వానరాః। లక్ష్మణో జయతీత్యేవ వాక్యం విశ్రావయంస్తదా
వానరులు తమ తోకలు ఊపుతూ, వాటిని కొడుతూ, 'లక్ష్మణుడు విజయం సాధించాడు!' అని గట్టిగా ప్రకటించారు.
అన్యోన్యం చ సమాశ్లిష్య హరయో హృష్టమానసాః। చక్రురుచ్చావచగుణా రాఘవాశ్రయసత్కథాః
వానరులు పరస్పరం ఆలింగనం చేసుకుంటూ, హృదయపూర్వకంగా ఆనందంతో రాఘవుని గొప్పదనాన్ని, అతని చిన్నా పెద్ద సత్కథలను చెప్పుకుంటూ సంతోషించారు.
తదసుకరమథాభివీక్ష్య హృష్టాః ప్రియసుహృదో యుధి లక్ష్మణస్య కర్మ। పరమముపలభన్మనఃప్రహర్షం వినిహతమిన్ద్రరిపుం నిశమ్య దేవాః
ఆ కష్టమైన కార్యాన్ని పూర్తిచేసిన లక్ష్మణుని ప్రియ స్నేహితులు యుద్ధంలో ఆనందించారు. ఇంద్రజిత్ పడిపోయాడని విని దేవతలు హృదయపూర్వక పరమానందాన్ని పొందారు.
thumb|ఏకనవతితమః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే యుద్ధకాణ్డే ఏకనవతితమః సర్గః ॥౬-
శ్రీమద్వాల్మీకి రామాయణంలోని యుద్ధకాండలో తొంభై ఒకటవ సర్గను వినండి.
రుధిరక్లిన్నగాత్రస్తు లక్ష్మణః శుభలక్షణః। బభూవ హృష్టస్తం హత్వా శత్రుజేతారమాహవే
రక్తంతో తడిసిన శరీరంతో, శుభలక్షణాలతో ఉన్న లక్ష్మణుడు, యుద్ధంలో శత్రువులను జయించినవాడిని సంహరించిన తరువాత ఆనందంతో నిండిపోయాడు.
తతః స జామ్బవన్తం చ హనూమన్తం చ వీర్యవాన్। సంనిపత్య మహాతేజాస్తాంశ్చ సర్వాన్ వనౌకసః
అనంతరం మహాతేజస్సుతో ఉన్న లక్ష్మణుడు జాంబవంతుడు, హనుమంతుడు మరియు అందరు వనవాసులతో కలిసాడు.
ఆజగామ తతః శీఘ్రం యత్ర సుగ్రీవరాఘవౌ। విభీషణమవష్టభ్య హనూమన్తం చ లక్ష్మణః
తర్వాత లక్ష్మణుడు విభీషణుడు, హనుమంతుడిని తోడుగా తీసుకొని, సుగ్రీవుడు, రాఘవుడు ఉన్న చోటికి త్వరగా వెళ్లాడు.
తతో రామమభిక్రమ్య సౌమిత్రిరభివాద్య చ। తస్థౌ భ్రాతృసమీపస్థః శక్రస్యేన్ద్రానుజో యథా
ఆ తరువాత సౌమిత్రి రాముని దగ్గరకు వెళ్లి, నమస్కరించి, తన అన్నయ్య పక్కన నిలబడ్డాడు. అది ఇంద్రుని తమ్ముడు, ఇంద్రుని పక్కన నిలబడినట్టు ఉండింది.
నిష్టనన్నివ చాగత్య రాఘవాయ మహాత్మనే। ఆచచక్షే తదా వీరో ఘోరమిన్ద్రజితో వధమ్
మహాత్ముడు రాఘవుని ఎదుటకు వచ్చి, బాధతో ఊపిరి పీల్చుకుంటూ, ఆ వీరుడు భయంకరమైన ఇంద్రజిత్ వధను వివరించాడు.
రావణేస్తు శిరశ్ఛిన్నం లక్ష్మణేన మహాత్మనా। న్యవేదయత రామాయ తదా హృష్టో విభీషణః
విభీషణుడు ఆనందంతో, గొప్ప మనసున్న లక్ష్మణుడు రావణుని కుమారుడి తలను నరికాడని రామునికి తెలిపాడు.
శ్రుత్వైవ తు మహావీర్యో లక్ష్మణేనేన్ద్రజిద్వధమ్। ప్రహర్షమతులం లేభే వాక్యం చేదమువాచ హ
మహాశక్తివంతుడైన లక్ష్మణుడు ఇంద్రజిత్తును సంహరించాడని విని, రాముడు అపారమైన ఆనందాన్ని పొందాడు. వెంటనే ఇలా అన్నాడు.
సాధు లక్ష్మణ తుష్టోఽస్మి కర్మ చాసుకరం కృతమ్। రావణేర్హి వినాశేన జితమిత్యుపధారయ
లక్ష్మణా! చాలా బాగా చేసావు. నేను సంతోషించాను. చాలా కష్టమైన పని నీవు సాధించావు. రావణుని కుమారుడు నశించడంతో, విజయాన్ని సాధించినట్టే.
స తం శిరస్యుపాఘ్రాయ లక్ష్మణం కీర్తివర్ధనమ్। లజ్జమానం బలాత్ స్నేహాదఙ్కమారోప్య వీర్యవాన్
ఆ సమయంలో, రాముడు ప్రేమతో, తన కీర్తిని పెంచిన, సిగ్గుపడుతున్న లక్ష్మణుడిని దగ్గరకు తీసుకుని, అతని తలని ముద్దాడి, తన మడిలో కూర్చోబెట్టాడు.
ఉపవేశ్య తముత్సఙ్గే పరిష్వజ్యావపీడితమ్। భ్రాతరం లక్ష్మణం స్నిగ్ధం పునః పునరుదైక్షత
తన మడిలో కూర్చోబెట్టి, అలసిపోయిన లక్ష్మణుడిని ఆలింగనం చేసి, మళ్లీ మళ్లీ ప్రేమతో తన సోదరుణ్ణి చూసాడు.
శల్యసమ్పీడితం శస్తం నిఃశ్వసన్తం తు లక్ష్మణమ్। రామస్తు దుఃఖసంతప్తం తం తు నిఃశ్వాసపీడితమ్
బాణాలతో గాయపడి, ఊపిరి పీలుస్తున్న లక్ష్మణుణ్ణి చూసి, రాముడు దుఃఖంతో బాధపడి, అతని శ్వాస బాధను గమనించాడు.