దురావారం దుర్విషహం రాక్షసానాం భయావహమ్। ఆశీవిషవిషప్రఖ్యం దేవసంఘైః సమర్చితమ్
ఆ బాణం రాక్షసులకు భయంకరమైనది, ఆపలేని, భరించలేని, పాము విషానికి సమానమైనది, దేవతలందరితో పూజించబడినది.
యేన శక్రో మహాతేజా దానవానజయత్ ప్రభుః। పురా దేవాసురే యుద్ధే వీర్యవాన్ హరివాహనః
అదే బాణంతో మహాతేజస్వి ఇంద్రుడు, దేవాసుర సంగ్రామంలో, తన గజవాహనంపై దానవులను ఓడించాడు.
అథైన్ద్రమస్త్రం సౌమిత్రిః సంయుగేష్వపరాజితమ్। శరశ్రేష్ఠం ధనుశ్రేష్ఠే వికర్షన్నిదమబ్రవీత్
తర్వాత సౌమిత్రి, యుద్ధంలో ఓడించలేని, శ్రేష్టమైన బాణాన్ని శ్రేష్టమైన విల్లుపై ఎక్కించి, ఇంద్రాస్త్రాన్ని సిద్ధం చేసి ఇలా అన్నాడు.
లక్ష్మీవాఁల్లక్ష్మణో వాక్యమర్థసాధకమాత్మనః। ధర్మాత్మా సత్యసంధశ్చ రామో దాశరథిర్యది। పౌరుషే చాప్రతిద్వన్ద్వస్తదైనం జహి రావణిమ్
ధర్మమూ, సత్యమూ కలిగిన దశరథుని కుమారుడు రాముడు, పరాక్రమంలో సమానుడు లేని వాడై ఉంటే, ఓ బాణమా! రావణుని కుమారుడిని సంహరించు.
ఇత్యుక్త్వా బాణమాకర్ణం వికృష్య తమజిహ్మగమ్। లక్ష్మణః సమరే వీరః ససర్జేన్ద్రజితం ప్రతి। ఐన్ద్రాస్త్రేణ సమాయుజ్య లక్ష్మణః పరవీరహా
ఇలా చెప్పి, లక్ష్మణుడు నేరుగా వెళ్ళే బాణాన్ని చెవివరకు లాగి, ఇంద్రాస్త్రాన్ని కలిపి, శత్రు వీరులను సంహరించే లక్ష్మణుడు, యుద్ధంలో ఇంద్రజిత్పై విడిచాడు.
తచ్ఛిరః సశిరస్త్రాణం శ్రీమజ్జ్వలితకుణ్డలమ్। ప్రమథ్యేన్ద్రజితః కాయాత్ పాతయామాస భూతలే
ఆ బాణం, కవచంతో, మెరిసే కుండలాలతో కూడిన ఇంద్రజిత్ తలని శరీరం నుండి వేరు చేసి భూమిపై పడేసింది.
తద్ రాక్షసతనూజస్య భిన్నస్కన్ధం శిరో మహత్। తపనీయనిభం భూమౌ దదృశే రుధిరోక్షితమ్
రాక్షసుని కుమారుడి గొప్ప తల, భుజం విరిగిపోయి, బంగారంలా మెరిసుతూ, రక్తంతో తడిసినవిధంగా భూమిపై కనిపించింది.
హతః స నిపపాతాథ ధరణ్యాం రావణాత్మజః। కవచీ సశిరస్త్రాణో విప్రవిద్ధశరాసనః
అలా రావణుని కుమారుడు, కవచంతో, తల కవచంతో, విల్లు బాణాలు పక్కన వేసి, యుద్ధభూమిలో పడిపోయాడు.
చుక్రుశుస్తే తతః సర్వే వానరాః సవిభీషణాః। హృష్యన్తే నిహతే తస్మిన్ దేవా వృత్రవధే యథా
అప్పుడు వానరులు అందరూ విభీషణుడితో కలిసి ఆనందంగా అరవడం మొదలుపెట్టారు; దేవతలు వృత్రాసురుని వధలో ఎలా ఆనందించారో అలా సంతోషించారు.
అథాన్తరిక్షే దేవానామృషీణాం చ మహాత్మనామ్। జజ్ఞేఽథ జయసంనాదో గన్ధర్వాప్సరసామపి
తర్వాత ఆకాశంలో దేవతలు, మహర్షులు, గంధర్వులు, అప్సరసలు కూడా విజయధ్వని చేశారు.
పతితం సమభిజ్ఞాయ రాక్షసీ సా మహాచమూః। వధ్యమానా దిశో భేజే హరిభిర్జితకాశిభిః
తమ గొప్ప సేన పడిపోయిందని గ్రహించిన రాక్షస స్త్రీలు, వానరులు తమ గర్వాన్ని తుంచినందుకు భయంతో అన్ని దిశలకు పారిపోయారు.
వానరైర్వధ్యమానాస్తే శస్త్రాణ్యుత్సృజ్య రాక్షసాః। లఙ్కామభిముఖాః సస్రుర్భ్రష్టసంజ్ఞాః ప్రధావితాః
వానరులు వారిని కొడుతుండగా, రాక్షసులు ఆయుధాలు వదిలేసి, సంభ్రమంతో లంకవైపు పరుగెత్తారు.
దుద్రువుర్బహుధా భీతా రాక్షసాః శతశో దిశః। త్యక్త్వా ప్రహరణాన్ సర్వే పట్టిశాసిపరశ్వధాన్
వందలాది భయపడిన రాక్షసులు, తమ ఆయుధాలు — కత్తులు, గొడ్డళ్లూ, స్తంభాలు — వదిలేసి అన్ని దిశలకు పారిపోయారు.
కేచిల్లఙ్కాం పరిత్రస్తాః ప్రవిష్టా వానరార్దితాః। సముద్రే పతితాః కేచిత్ కేచిత్ పర్వతమాశ్రితాః
కొంతమంది భయంతో వానరుల చేత బాధపడుతూ లంకలోకి ప్రవేశించారు; మరికొందరు సముద్రంలోకి దూకారు, ఇంకొందరు కొండలపై ఆశ్రయం పొందారు.
హతమిన్ద్రజితం దృష్ట్వా శయానం చ రణక్షితౌ। రాక్షసానాం సహస్రేషు న కశ్చిత్ ప్రత్యదృశ్యత
ఇంద్రజిత్ చనిపోయి యుద్ధభూమిలో పడివున్నాడని చూసి, వేలాది రాక్షసుల్లో ఒక్కరిని కూడా అక్కడ చూడలేకపోయారు.
యథాస్తం గత ఆదిత్యే నావతిష్ఠన్తి రశ్మయః। తథా తస్మిన్ నిపతితే రాక్షసాస్తే గతా దిశః
సూర్యుడు అస్తమించినప్పుడు కిరణాలు మిగలని విధంగా, అతను పడిపోయిన వెంటనే రాక్షసులు అన్ని దిశలకు పారిపోయారు.
శాన్తరశ్మిరివాదిత్యో నిర్వాణ ఇవ పావకః। బభూవ స మహాబాహుర్వ్యపాస్తగతజీవితః
ఆ మహాబాహువు ప్రాణం విడిచిన తరువాత, అతడు మిగిలిన కిరణాలు లేని సూర్యుడిలా, ఆరిపోయిన అగ్నిలా అయ్యాడు.
ప్రశాన్తపీడాబహులో వినష్టారిః ప్రహర్షవాన్। బభూవ లోకః పతితే రాక్షసేన్ద్రసుతే తదా
ఆ రాక్షసేంద్రుని కుమారుడు పడిపోయినప్పుడు, ప్రపంచం బాధలు తొలగిపోయి, శత్రువు నశించడంతో ఆనందంతో నిండిపోయింది.
హర్షం చ శక్రో భగవాన్ సహ సర్వైర్మహర్షిభిః। జగామ నిహతే తస్మిన్ రాక్షసే పాపకర్మణి
ఆ పాపకర్మ చేసిన రాక్షసుడు చనిపోయినప్పుడు, భగవంతుడు శక్రుడు మహర్షులతో కలిసి హర్షంతో ఉల్లాసించాడు.
ఆకాశే చాపి దేవానాం శుశ్రువే దున్దుభిస్వనః। నృత్యద్భిరప్సరోభిశ్చ గన్ధర్వైశ్చ మహాత్మభిః
ఆకాశంలో దేవతల మధ్య డుండుభి మేళం వినిపించగా, అప్సరసలు నాట్యం చేయగా, మహాత్ములు అయిన గంధర్వులు కూడా పాల్గొన్నారు.
వవర్షుః పుష్పవర్షాణి తదద్భుతమివాభవత్। ప్రశశామ హతే తస్మిన్ రాక్షసే క్రూరకర్మణి
అప్పుడు వారు పుష్పవర్షాన్ని కురిపించారు, అది అద్భుతంగా అనిపించింది. ఆ క్రూరమైన రాక్షసుడు చనిపోవడంతో ప్రశాంతత నెలకొంది.
శుద్ధా ఆపో నభశ్చైవ జహృషుర్దేవదానవాః। ఆజగ్ముః పతితే తస్మిన్ సర్వలోకభయావహే
పవిత్రమైన నీళ్ళు, ఆకాశం, దేవతలు, దానవులు — అందరూ కూడా, అన్ని లోకాలకు భయం కలిగించిన వాడు పడిపోవడంతో ఆనందించారు.
ఊచుశ్చ సహితాస్తుష్టా దేవగన్ధర్వదానవాః। విజ్వరాః శాన్తకలుషా బ్రాహ్మణా విచరన్త్వితి
సంతృప్తితో ఉన్న దేవతలు, గంధర్వులు, దానవులు కలసి, బాధలు పోయి, కలుషం తొలగిపోయినవారు ఇలా అన్నారు: 'బ్రాహ్మణులు స్వేచ్ఛగా సంచరించండి.'
తతోఽభ్యనన్దన్ సంహృష్టాః సమరే హరియూథపాః। తమప్రతిబలం దృష్ట్వా హతం నైర్ఋతపుఙ్గవమ్
ఆ సమరంలో ఎదురులేని నైరృతుల నాయకుడు చనిపోయిన దృశ్యాన్ని చూసి, వానరసేనాధిపతులు ఆనందంతో హర్షం వ్యక్తం చేశారు.
క్ష్వేడన్తశ్చ ప్లవన్తశ్చ గర్జన్తశ్చ ప్లవంగమాః। లబ్ధలక్షా రఘుసుతం పరివార్యోపతస్థిరే
వానరులు కేకలు వేస్తూ, ఎగిరిపడుతూ, గర్జిస్తూ, తమ లక్ష్యాన్ని సాధించిన తరువాత రఘుపుత్రుడిని చుట్టుముట్టి అతని దగ్గరకు వచ్చారు.
లాఙ్గూలాని ప్రవిధ్యన్తః స్ఫోటయన్తశ్చ వానరాః। లక్ష్మణో జయతీత్యేవ వాక్యం విశ్రావయంస్తదా
వానరులు తమ తోకలు ఊపుతూ, వాటిని కొడుతూ, 'లక్ష్మణుడు విజయం సాధించాడు!' అని గట్టిగా ప్రకటించారు.
అన్యోన్యం చ సమాశ్లిష్య హరయో హృష్టమానసాః। చక్రురుచ్చావచగుణా రాఘవాశ్రయసత్కథాః
వానరులు పరస్పరం ఆలింగనం చేసుకుంటూ, హృదయపూర్వకంగా ఆనందంతో రాఘవుని గొప్పదనాన్ని, అతని చిన్నా పెద్ద సత్కథలను చెప్పుకుంటూ సంతోషించారు.
తదసుకరమథాభివీక్ష్య హృష్టాః ప్రియసుహృదో యుధి లక్ష్మణస్య కర్మ। పరమముపలభన్మనఃప్రహర్షం వినిహతమిన్ద్రరిపుం నిశమ్య దేవాః
ఆ కష్టమైన కార్యాన్ని పూర్తిచేసిన లక్ష్మణుని ప్రియ స్నేహితులు యుద్ధంలో ఆనందించారు. ఇంద్రజిత్ పడిపోయాడని విని దేవతలు హృదయపూర్వక పరమానందాన్ని పొందారు.
thumb|ఏకనవతితమః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే యుద్ధకాణ్డే ఏకనవతితమః సర్గః ॥౬-
శ్రీమద్వాల్మీకి రామాయణంలోని యుద్ధకాండలో తొంభై ఒకటవ సర్గను వినండి.
రుధిరక్లిన్నగాత్రస్తు లక్ష్మణః శుభలక్షణః। బభూవ హృష్టస్తం హత్వా శత్రుజేతారమాహవే
రక్తంతో తడిసిన శరీరంతో, శుభలక్షణాలతో ఉన్న లక్ష్మణుడు, యుద్ధంలో శత్రువులను జయించినవాడిని సంహరించిన తరువాత ఆనందంతో నిండిపోయాడు.