మహేన్ద్రాశనికల్పేన సూతస్య విచరిష్యతః। స తేన బాణాశనినా తలశబ్దానునాదినా
ఇంద్రుని వజ్రాయుధంలా, రథసారధి తిరుగుతూ ఉండగా, ఆ బాణం వజ్రంలా గట్టిగా మోగుతూ దూసుకెళ్లింది.
లాఘవాద్ రాఘవః శ్రీమాన్ శిరః కాయాదపాహరత్। స యన్తరి మహాతేజా హతే మన్దోదరీసుతః
రాఘవుడు తన చాతుర్యంతో, మహిమతో ఆ సారధి తలని శరీరం నుంచి వేరు చేశాడు. ఆ మహాతేజస్వి, మందోదరి కుమారుడు అక్కడే పడిపోయాడు.
స్వయం సారథ్యమకరోత్ పునశ్చ ధనురస్పృశత్। తదద్భుతమభూత్ తత్ర సారథ్యం పశ్యతాం యుధి
ఆ తర్వాత అతడు తానే రథాన్ని నడిపి, మళ్లీ తన విల్లు తాకాడు. యుద్ధం చూస్తున్నవారికి అతని రథసారధ్యం ఆశ్చర్యంగా కనిపించింది.
హయేషు వ్యగ్రహస్తం తం వివ్యాధ నిశితైః శరైః। ధనుష్యథ పునర్వ్యగ్రం హయేషు ముముచే శరాన్
అతడు గుర్రాలను పట్టుకుంటూ ఉండగా, సౌమిత్రి పదునైన బాణాలతో అతడిని గాయపరిచాడు. తర్వాత అతడు మళ్లీ విల్లు పట్టుకున్నప్పుడు గుర్రాలపై బాణాలు వదిలాడు.
ఛిద్రేషు తేషు బాణౌఘైర్విచరన్తమభీతవత్। అర్దయామాస సమరే సౌమిత్రిః శీఘ్రకృత్తమః
చిన్న చిన్న ఖాళీల్లో అతడు నిర్భయంగా తిరుగుతుండగా, సౌమిత్రి యుద్ధంలో బాణవర్షంతో అతడిని ఇబ్బంది పెట్టాడు.
నిహతం సారథిం దృష్ట్వా సమరే రావణాత్మజః। ప్రజహౌ సమరోద్ధర్షం విషణ్ణః స బభూవ హ
యుద్ధంలో తన సారధి చనిపోయినదాన్ని చూసి, రావణుని కుమారుడు యుద్ధానికి ఉత్సాహం కోల్పోయి, మిగిలినవాడు నిరాశతో నిలిచిపోయాడు.
విషణ్ణవదనం దృష్ట్వా రాక్షసం హరియూథపాః। తతః పరమసంహృష్టా లక్ష్మణం చాభ్యపూజయన్
ఆ రాక్షసుని ముఖం ముదురు పడినట్టు చూసి, వానర సేనాధిపతులు ఎంతో ఆనందంతో లక్ష్మణుని గౌరవించారు.
తతః ప్రమాథీ రభసః శరభో గన్ధమాదనః। అమృష్యమాణాశ్చత్వారశ్చక్రుర్వేగం హరీశ్వరాః
అప్పుడే ప్రమాథి, రభస, శరభ, గంధమాదనుడు — ఈ నలుగురు వానరాధిపతులు, ఆగ్రహంతో తాళలేక, వేగంగా ముందుకు దూసుకొచ్చారు.
తే చాస్య హయముఖ్యేషు తూర్ణముత్పత్య వానరాః। చతుర్షు సుమహావీర్యా నిపేతుర్భీమవిక్రమాః
వారు నలుగురు మహా బలవంతులు, భయంకరమైన వీరులు, వెంటనే ముందున్న నలుగు గుర్రాల మీదకి ఎగిరి, వారిపై పడిపోయారు.
తేషామధిష్ఠితానాం తైర్వానరైః పర్వతోపమైః। ముఖేభ్యో రుధిరం వ్యక్తం హయానాం సమవర్తత
ఆ కొండలా ఉన్న వానరులు గుర్రాల మీద కూర్చున్నప్పుడు, ఆ గుర్రాల నోళ్ల నుంచి రక్తం స్పష్టంగా కారింది.
తే హయా మథితా భగ్నా వ్యసవో ధరణీం గతాః। తే నిహత్య హయాంస్తస్య ప్రమథ్య చ మహారథమ్। పునరుత్పత్య వేగేన తస్థుర్లక్ష్మణపార్శ్వతః
ఆ గుర్రాలు నలిగిపోయి, విరిగిపోయి, ప్రాణాలు విడిచిపెట్టి నేలపై పడ్డాయి. గుర్రాలను చంపి, ఆ మహారథాన్ని ధ్వంసం చేసి, వెంటనే వేగంగా ఎగిరి లక్ష్మణుని పక్కన నిలిచారు.
స హతాశ్వాదవప్లుత్య రథాన్మథితసారథిః। శరవర్షేణ సౌమిత్రిమభ్యధావత రావణిః
ఆయన గుర్రాలు చనిపోవడం, రథసారథి నశించిపోవడంతో, రాక్షసుని కుమారుడు రథం నుంచి దూకి, బాణవర్షం కురిపిస్తూ సౌమిత్రిని దాడి చేశాడు.
తతో మహేన్ద్రప్రతిమః స లక్ష్మణః పదాతినం తం నిహతైర్హయోత్తమైః। సృజన్తమాజౌ నిశితాన్ శరోత్తమాన్ భృశం తదా బాణగణైర్వ్యదారయత్
అప్పుడు ఇంద్రుడికి సమానమైన లక్ష్మణుడు, ఉత్తమమైన గుర్రాలు చనిపోవడంతో, బలంగా బాణాల వర్షంతో, యుద్ధంలో బాణాలు వదులుతున్న ఆ పాదాటిని ఛిద్రం చేశాడు.
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయే ఆదికావ్యే యుద్ధకాణ్డే ఏకోననవతితమః సర్గః
ఇలా శ్రీమద్వాల్మీకి రామాయణంలో యుద్ధకాండలో తొంభై ఒకటి వ సర్గ ముగిసింది.
thumb|నవతితమః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే యుద్ధకాణ్డే నవతితమః సర్గః ॥౬-
శ్రీమద్వాల్మీకి రామాయణ యుద్ధకాండలో తొంభవ సర్గను వినండి.
స హతాశ్వో మహాతేజా భూమౌ తిష్ఠన్ నిశాచరః। ఇన్ద్రజిత్ పరమక్రుద్ధః సమ్ప్రజజ్వాల తేజసా
ఆయన గుర్రాలు చనిపోవడంతో, భూమిపై నిలబడి, మహా తేజస్సుతో కూడిన రాత్రివేళ సంచరించే ఇంద్రజిత్, పరాక్రమంతో మండిపడ్డాడు.
తౌ ధన్వినౌ జిఘాంసన్తావన్యోన్యమిషుభిర్భృశమ్। విజయేనాభినిష్క్రాన్తౌ వనే గజవృషావివ
ఆ ఇద్దరు విలువేత్తలు ఒకరిని ఒకరు చంపాలని తపించి, బలంగా బాణాలతో యుద్ధం చేస్తూ, అరణ్యంలో రెండు ఏనుగుల వలె విజయానికి ముందుకు వచ్చారు.
నిబర్హయన్తశ్చాన్యోన్యం తే రాక్షసవనౌకసః। భర్తారం న జహుర్యుద్ధే సమ్పతన్తస్తతస్తతః
ఆ రాక్షస అరణ్యవాసులు ఒకరినొకరు అడ్డుకుంటూ, యుద్ధంలో తమ అధిపతిని వదలకుండా, మళ్లీ మళ్లీ దూసుకొచ్చారు.
తతస్తాన్ రాక్షసాన్ సర్వాన్ హర్షయన్ రావణాత్మజః। స్తున్వానో హర్షమాణశ్చ ఇదం వచనమబ్రవీత్
అప్పుడు రావణుని కుమారుడు, అందరు రాక్షసులను సంతోషపెట్టుతూ, వారిని పొగిడుతూ, ఆనందంగా ఇలా అన్నాడు.
తమసా బహులేనేమాః సంసక్తాః సర్వతో దిశః। నేహ విజ్ఞాయతే స్వో వా పరో వా రాక్షసోత్తమాః
ఈ దిక్కులన్నీ గాఢమైన చీకటిలో మునిగిపోయాయి. ఇక్కడ మనవాడా, శత్రువా అని ఎవ్వరినీ గుర్తించలేము, ఓ ఉత్తమ రాక్షసులారా!
ధృష్టం భవన్తో యుధ్యన్తు హరీణాం మోహనాయ వై। అహం తు రథమాస్థాయ ఆగమిష్యామి సంయుగే
మీరు ధైర్యంగా యుద్ధం చేయండి, వానరులను మోహింపజేయండి. నేను రథంపైకి ఎక్కి యుద్ధానికి వస్తాను.
తథా భవన్తః కుర్వన్తు యథేమే హి వనౌకసః। న యుధ్యేయుర్మహాత్మానః ప్రవిష్టే నగరం మయి
మీరు అలా చేయండి, ఎందుకంటే ఈ అరణ్యవాసి మహాత్ములు నేను నగరంలోకి వెళితే యుద్ధం చేయరు.
ఇత్యుక్త్వా రావణసుతో వఞ్చయిత్వా వనౌకసః। ప్రవివేశ పురీం లఙ్కాం రథహేతోరమిత్రహా
అని చెప్పి, రావణుని కుమారుడు అరణ్యవాసులను మోసం చేసి, శత్రువులను సంహరించేవాడు, రథం కోసం లంక నగరంలోకి ప్రవేశించాడు.
స రథం భూషయిత్వాథ రుచిరం హేమభూషితమ్। ప్రాసాసిశరసంయుక్తం యుక్తం పరమవాజిభిః
తర్వాత, అందంగా బంగారు అలంకరణలతో, కత్తులు బాణాలతో కూడిన, ఉత్తమమైన గుర్రాలతో జోడించిన రథాన్ని అలంకరించాడు.
అధిష్ఠితం హయజ్ఞేన సూతేనాప్తోపదేశినా। ఆరురోహ మహాతేజా రావణిః సమితింజయః
అశ్వమెధ యాగంలో నిపుణుడైన సారథి నడిపిస్తున్న రథాన్ని, యుద్ధంలో విజయం సాధించిన మహాతేజస్వి రావణి ఎక్కాడు.
స రాక్షసగణైర్ముఖ్యైర్వృతో మన్దోదరీసుతః। నిర్యయౌ నగరాద్ వీరః కృతాన్తబలచోదితః
మందోదరి కుమారుడు, రాక్షసుల ప్రధానులతో చుట్టుముట్టబడి, ధైర్యవంతుడిగా, విధి బలంతో ప్రేరేపితుడై నగరంనుండి బయలుదేరాడు.
సోఽభినిష్క్రమ్య నగరాదిన్ద్రజిత్ పరమౌజసా। అభ్యయాజ్జవనైరశ్వైర్లక్ష్మణం సవిభీషణమ్
అత్యంత శక్తిశాలి అయిన ఇంద్రజిత్, నగరాన్ని విడిచి, వేగంగా పరుగెత్తే గుర్రాలతో లక్ష్మణుడు, విభీషణుడి వద్దకు వచ్చాడు.
తతో రథస్థమాలోక్య సౌమిత్రీ రావణాత్మజమ్। వానరాశ్చ మహావీర్యా రాక్షసశ్చ విభీషణః
ఆ సమయంలో రథంపై నిలబడి ఉన్న రావణుని కుమారుణ్ణి చూసి, సౌమిత్రి, మహావీరులైన వానరులు, రాక్షసుడు విభీషణుడు ఆశ్చర్యపోయారు.
విస్మయం పరమం జగ్ముర్లాఘవాత్ తస్య ధీమతః। రావణిశ్చాపి సంక్రుద్ధో రణే వానరయూథపాన్
ఆ ధీరుడు చూపిన అపూర్వ వేగాన్ని చూసి అందరూ గొప్ప ఆశ్చర్యానికి లోనయ్యారు. యుద్ధంలో కోపంతో రావణి వానర సేనాధిపతులపై దాడి చేశాడు.
పాతయామాస బాణౌఘైః శతశోఽథ సహస్రశః। స మణ్డలీకృతధనూ రావణిః సమితింజయః
రావణి, యుద్ధంలో విజయం సాధించినవాడు, తన విల్లు తిప్పుతూ వందలాది, వేలాది బాణాలతో వానర నాయకులను కూల్చేశాడు.