అన్యే సునిశితైః శస్త్రైరాకాశే సంజఘట్టిరే। బభఞ్జుశ్చిచ్ఛిదుశ్చైవ తయోర్బాణాః సహస్రశః
ఇంకా కొన్ని పదునైన ఆయుధాలు ఆకాశంలో ఢీకొని, వారి బాణాల వేల సంఖ్యలు విరిగి, చీలిపోగా, కొన్నింటిని కోసేశారు.
స బభూవ రణో ఘోరస్తయోర్బాణమయశ్చయః। అగ్నిభ్యామివ దీప్తాభ్యాం సత్రే కుశమయశ్చయః
ఆ ఇద్దరి మధ్య బాణాల గుట్టలు పేరుకుపోయి, ఆ యుద్ధం భయంకరంగా మారింది. అది రెండు అగ్నుల మధ్య యజ్ఞంలో కుశ గడ్డి గుట్టలా కనిపించింది.
తయోః కృతవ్రణౌ దేహౌ శుశుభాతే మహాత్మనోః। సుపుష్పావివ నిష్పత్రౌ వనే కింశుకశాల్మలీ
ఆ ఇద్దరు మహాత్ముల శరీరాలు గాయాలతో మెరుస్తూ, అడవిలో ఆకులు రాలినప్పటికీ పుష్పాలతో అలంకరించబడిన కింశుక, శాల్మలి చెట్లలా కనిపించాయి.
చక్రతుస్తుములం ఘోరం సంనిపాతం ముహుర్ముహుః। ఇన్ద్రజిల్లక్ష్మణశ్చైవ పరస్పరజయైషిణౌ
ఇంద్రజిత్, లక్ష్మణులు ఇద్దరూ ఒకరిని మరొకరు ఓడించాలనే తపనతో, మళ్లీ మళ్లీ భయంకరమైన యుద్ధంలో తలపడుతూ ఉన్నారు.
లక్ష్మణో రావణిం యుద్ధే రావణిశ్చాపి లక్ష్మణమ్। అన్యోన్యం తావభిఘ్నన్తౌ న శ్రమం ప్రతిపద్యతామ్
యుద్ధంలో లక్ష్మణుడు రావణిని కొట్టాడు, రావణి కూడా లక్ష్మణుడిని గాయపరిచాడు. ఇద్దరూ పరస్పరం దాడి చేసుకుంటూ, అలసట ఏమాత్రం అనుభవించలేదు.
బాణజాలైః శరీరస్థైరవగాఢైస్తరస్వినౌ। శుశుభాతే మహావీర్యౌ ప్రరూఢావివ పర్వతౌ
బాణాల వర్షంతో శరీరాలు గాయపడి కప్పబడిన ఆ ఇద్దరు పరాక్రమవంతులు, లతలు పెరిగిన రెండు కొండల్లా మెరిసిపోతున్నారు.
తయో రుధిరసిక్తాని సంవృతాని శరైర్భృశమ్। బభ్రాజుః సర్వగాత్రాణి జ్వలన్త ఇవ పావకాః
రక్తంతో తడిసి, బాణాలతో కప్పబడిన వారి అవయవాలు అన్నీ, మండుతున్న అగ్నిలా ప్రకాశించాయి.
తయోరథ మహాన్ కాలో వ్యతీయాద్ యుధ్యమానయోః। న చ తౌ యుద్ధవైముఖ్యం శ్రమం చాప్యభిజగ్మతుః
ఆ ఇద్దరూ యుద్ధం చేస్తూ ఎంతో కాలం గడిపారు. అయినా వారిద్దరూ యుద్ధాన్ని వదలక, అలసట కూడా అనుభవించలేదు.
అథ సమరపరిశ్రమం నిహన్తుం సమరముఖేష్వజితస్య లక్ష్మణస్య। ప్రియహితముపపాదయన్ మహాత్మా సమరముపేత్య విభీషణోఽవతస్థే
అప్పుడు, యుద్ధంలో ఓడిపోని లక్ష్మణుడి అలసటను తొలగించేందుకు, ప్రియమైనవాడి మేలుకోసం మహాత్ముడు విభీషణుడు యుద్ధరంగంలోకి వచ్చి నిలబడ్డాడు.
thumb|ఏకోననవతితమః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే యుద్ధకాణ్డే ఏకోననవతితమః సర్గః ॥౬-
శ్రీమద్వాల్మీకి రామాయణంలో యుద్ధకాండలో తొంభై ఒకటి వ సర్గను వినండి.
యుధ్యమానౌ తతో దృష్ట్వా ప్రసక్తౌ నరరాక్షసౌ। ప్రభిన్నావివ మాతఙ్గౌ పరస్పరజయైషిణౌ
ఆ మనిషి, రాక్షసుడు ఇద్దరూ పరస్పర విజయం కోసం ఆగకుండా యుద్ధం చేస్తూ, మత్తెక్కిన రెండు ఏనుగుల్లా పోరాడుతూ ఉన్నారని చూశారు.
తయోర్యుద్ధం ద్రష్టుకామో వరచాపధరో బలీ। శూరః స రావణభ్రాతా తస్థౌ సంగ్రామమూర్ధని
వారి యుద్ధాన్ని చూడాలని ఆశతో, గొప్ప విల్లు పట్టుకున్న ధైర్యవంతుడు రావణుడి సోదరుడు యుద్ధరంగం ముందున నిలిచాడు.
తతో విస్ఫారయామాస మహద్ ధనురవస్థితః। ఉత్ససర్జ చ తీక్ష్ణాగ్రాన్ రాక్షసేషు మహాశరాన్
తర్వాత అతడు నిలబడి, తన గొప్ప విల్లును ఎక్కబెట్టి, పదునైన గొప్ప బాణాలను రాక్షసులపై వదిలాడు.
తే శరాః శిఖిసంస్పర్శా నిపతన్తః సమాహితాః। రాక్షసాన్ ద్రావయామాసుర్వజ్రాణీవ మహాగిరీన్
ఆ బాణాలు నెమలి పిచుకల్లా పదునుగా, కచ్చితంగా పడుతూ, రాక్షసులను పరిగెత్తించాయి. అవి మహా పర్వతాలను చీల్చే వజ్రాయుధాల్లా ఉన్నాయి.
విభీషణస్యానుచరాస్తేఽపి శూలాసిపట్టిశైః। చిచ్ఛిదుః సమరే వీరాన్ రాక్షసాన్ రాక్షసోత్తమాః
విభీషణుని అనుచరులు కూడా యుద్ధంలో కత్తులు, గద్దలు, కటారిలతో రాక్షసులను ధైర్యంగా కొట్టి పడగొట్టారు.
రాక్షసైస్తైః పరివృతః స తదా తు విభీషణః। బభౌ మధ్యే ప్రధృష్టానాం కలభానామివ ద్విపః
ఆ సమయంలో, ఆ రాక్షసులతో చుట్టుముట్టబడి ఉన్న విభీషణుడు, ధైర్యవంతులైన యువ ఏనుగుల మధ్యలో ఉన్న గొప్ప ఏనుగులా ప్రకాశించాడు.
తతః సంచోదమానో వై హరీన్ రక్షోవధప్రియాన్। ఉవాచ వచనం కాలే కాలజ్ఞో రక్షసాం వరః
తర్వాత, రాక్షసులను సంహరించడంలో ఆనందించే వానరులను ఉత్తేజపరిచిన విభీషణుడు, సమయాన్ని తెలిసినవాడు, రాక్షసులలో శ్రేష్ఠుడు, వారికి ఇలా అన్నాడు.
ఏకోఽయం రాక్షసేన్ద్రస్య పరాయణమవస్థితః। ఏతచ్ఛేషం బలం తస్య కిం తిష్ఠత హరీశ్వరాః
ఇప్పుడు ఈ ఒక్కడే రాక్షసరాజు ఆశ్రయం. ఇతడే అతని సేనలో మిగిలినవాడు. వానరాధిపతులారా! ఇంకెందుకు ఆలస్యం చేస్తున్నారు?
అస్మింశ్చ నిహతే పాపే రాక్షసే రణమూర్ధని। రావణం వర్జయిత్వా తు శేషమస్య బలం హతమ్
ఈ దుష్ట రాక్షసుడు యుద్ధరంగంలో పడితే, రావణుడిని తప్ప మిగతా అతని సేన అంతా నశించిపోతుంది.
ప్రహస్తో నిహతో వీరో నికుమ్భశ్చ మహాబలః। కుమ్భకర్ణశ్చ కుమ్భశ్చ ధూమ్రాక్షశ్చ నిశాచరః
ప్రముఖ వీరుడు ప్రహస్తుడు చనిపోయాడు, మహాబలుడు నికుంభుడు కూడా. కుంభకర్ణుడు, కుంభుడు, ధూమ్రాక్షుడు అనే నిశాచరుడు కూడా హతమయ్యారు.
జమ్బుమాలీ మహామాలీ తీక్ష్ణవేగోఽశనిప్రభః। సుప్తఘ్నో యజ్ఞకోపశ్చ వజ్రదంష్ట్రశ్చ రాక్షసః
జంబుమాలీ, మహామాలీ, ఉగ్రవేగంతో మిన్నెల్లా దూసుకెళ్లేవాడు; సుప్తఘ్నుడు, యజ్ఞకోపుడు, వజ్రదంష్ట్రుడు అనే రాక్షసులు కూడా ఉన్నారు.
సంహ్రాదీ వికటోఽరిఘ్నస్తపనో మన్ద ఏవ చ। ప్రఘాసః ప్రఘసశ్చైవ ప్రజఙ్ఘో జఙ్ఘ ఏవ చ
సంహ్రాదీ, వికటుడు, అరిఘ్నుడు, తపనుడు, మందుడు; ప్రఘాసుడు, ప్రఘసుడు, ప్రజఙ్ఘుడు, జఙ్ఘుడు కూడా ఉన్నారు.
అగ్నికేతుశ్చ దుర్ధర్షో రశ్మికేతుశ్చ వీర్యవాన్। విద్యుజ్జిహ్వో ద్విజిహ్వశ్చ సూర్యశత్రుశ్చ రాక్షసః
అగ్నికేతు, దుర్దర్శుడు, శక్తివంతుడైన రశ్మికేతు; విద్యుజ్జిహ్వ, ద్విజిహ్వ, సూర్యశత్రు అనే రాక్షసులు కూడా ఉన్నారు.
అకమ్పనః సుపార్శ్వశ్చ చక్రమాలీ చ రాక్షసః। కమ్పనః సత్త్వవన్తౌ తౌ దేవాన్తకనరాన్తకౌ
అకంపనుడు, సుపార్శ్వుడు, చక్రమాలీ అనే రాక్షసులు; అలాగే, కంపనుడు, ధైర్యవంతులైన దేవాంతకుడు, నరాంతకుడు కూడా ఉన్నారు.
ఏతాన్ నిహత్యాతిబలాన్ బహూన్ రాక్షససత్తమాన్। బాహుభ్యాం సాగరం తీర్త్వా లఙ్ఘ్యతాం గోష్పదం లఘు
ఈ మహాబలశాలులైన అనేక రాక్షసులను సంహరించి, మీ బాహువులతో సముద్రాన్ని తేలికగా, గొర్రె కాలి ముద్రలా దాటి వెళ్ళండి.
ఏతావదేవ శేషం వో జేతవ్యమితి వానరాః। హతాః సర్వే సమాగమ్య రాక్షసా బలదర్పితాః
వానరులారా! మీకు గెలవాల్సింది ఇదొక్కటే మిగిలింది; బలంతో గర్వించిన రాక్షసులు అందరూ వచ్చి, సంహరించబడ్డారు.
అయుక్తం నిధనం కర్తుం పుత్రస్య జనితుర్మమ। ఘృణామపాస్య రామార్థే నిహన్యాం భ్రాతురాత్మజమ్
నా అన్న కుమారుని మరణాన్ని తాను తానే కలిగించడం నాకు తగదు; అయినా, రాముని కోసం కనికరాన్ని వదిలి, అన్న కుమారుని సంహరించగలను.
హన్తుకామస్య మే బాష్పం చక్షుశ్చైవ నిరుధ్యతి। తమేవైష మహాబాహుర్లక్ష్మణః శమయిష్యతి
వాడిని హతముచేయాలనే కోరికతో నా కన్నీరు కంటిని ఆపేస్తోంది; అయితే, మహాబాహువు అయిన లక్ష్మణుడు వాడిని సంహరిస్తాడు.
వానరా ఘ్నత సమ్భూయ భృత్యానస్య సమీపగాన్। ఇతి తేనాతియశసా రాక్షసేనాభిచోదితాః
వానరులారా, మీరు కలిసి, అతని దగ్గర ఉన్న సేవకులపై దాడి చేయండి—అని ఆ మహాకీర్తిగల రాక్షసుని ఆజ్ఞతో వానరసేన ముందుకు దూసుకెళ్లింది.
వానరేన్ద్రా జహృషిరే లాఙ్గూలాని చ వివ్యధుః। తతస్తు కపిశార్దూలాః క్ష్వేడన్తశ్చ పునః పునః। ముముచుర్వివిధాన్ నాదాన్ మేఘాన్ దృష్ట్వేవ బర్హిణః
వానరాధిపతులు ఆనందంతో తమ తోకలను ఊపారు; ఆ తరువాత, వానరశార్దూలులు మళ్లీ మళ్లీ గర్జించి, మేఘాలు నెమళ్లను చూసినప్పుడు చేసే శబ్దాల్లా విభిన్న ధ్వనులు చేశారు.