సుదీర్ఘకాలం తౌ వీరావన్యోన్యం నిశితైః శరైః। తతక్షతుర్మహాత్మానౌ రణకర్మవిశారదౌ। బభూవతుశ్చాత్మజయే యత్తౌ భీమపరాక్రమౌ
చాలా కాలం పాటు ఆ ఇద్దరు మహాత్ములు, యుద్ధ నైపుణ్యంలో నిపుణులు, ఒకరినొకరు పదునైన బాణాలతో కొడుతూ, విజయానికి శ్రమించారు.
తౌ శరౌఘైస్తథాకీర్ణౌ నికృత్తకవచధ్వజౌ। సృజన్తౌ రుధిరం చోష్ణం జలం ప్రస్రవణావివ
బాణాల వర్షంతో కప్పబడి, కవచాలు, ధ్వజాలు కోసిపోవగా, ఇద్దరూ వేడిగా రక్తాన్ని ప్రవహింపజేస్తూ రెండు ఊటల్లా కనిపించారు.
శరవర్షం తతో ఘోరం ముఞ్చతోర్భీమనిఃస్వనమ్। సాసారయోరివాకాశే నీలయోః కాలమేఘయోః
అప్పుడు వారు భయంకరమైన శబ్దంతో బాణవర్షాన్ని వదిలిపెడుతూ, ఆకాశంలో రెండు నల్ల మేఘాలు వర్షం కురిపించునట్లు కనిపించారు.
తయోరథ మహాన్ కాలో వ్యతీయాద్ యుధ్యమానయోః। న చ తౌ యుద్ధవైముఖ్యం క్లమం చాప్యుపజగ్మతుః
ఆ ఇద్దరూ యుద్ధం చేస్తూ, గొప్ప సమయం గడిచినా, ఎవరూ వెనక్కి తగిలారు గాని, అలసటకు లోనయ్యారు గాని కాలేదు.
అస్త్రాణ్యస్త్రవిదాం శ్రేష్ఠౌ దర్శయన్తౌ పునః పునః। శరానుచ్చావచాకారానన్తరిక్షే బబన్ధతుః
ఆయుధ విద్యలో అగ్రగణ్యులైన ఇద్దరూ, తరచూ తమ అస్త్రాలను ప్రదర్శిస్తూ, ఆకాశంలో అనేక రూపాల బాణాలను అల్లుకున్నారు.
వ్యపేతదోషమస్యన్తౌ లఘు చిత్రం చ సుష్ఠు చ। ఉభౌ తు తుములం ఘోరం చక్రతుర్నరరాక్షసౌ
దోషములు లేకుండా, తేలికగా చలించుతూ, ఆ మనిషి, రాక్షసుడు ఇద్దరూ, భయంకరంగా, గొప్ప నైపుణ్యంతో అద్భుతమైన యుద్ధాన్ని ప్రదర్శించారు.
తయోః పృథక్ పృథగ్ భీమః శుశ్రువే తలనిస్వనః। స కమ్పం జనయామాస నిర్ఘాత ఇవ దారుణః
వారి నుండి వేరుగా వేరుగా భయంకరమైన తాళి శబ్దం వినిపించింది. అది ఉక్కిరిబిక్కిరి చేసే మేఘగర్జనలాంటిది.
తయోః స భ్రాజతే శబ్దస్తథా సమరమత్తయోః। సుఘోరయోర్నిష్టనతోర్గగనే మేఘయోరివ
ఆ ఇద్దరూ యుద్ధ మత్తులో పరస్పరం గర్జిస్తూ, వారి శబ్దం ఆకాశంలో రెండు భయంకరమైన మేఘాల మోగుదలలా ప్రతిధ్వనించింది.
సువర్ణపుంఖైర్నారాచైర్బలవన్తౌ కృతవ్రణౌ। ప్రసుస్రువాతే రుధిరం కీర్తిమన్తౌ జయే ధృతౌ
బంగారు పుంఖాలతో ఉన్న బాణాల వల్ల గాయపడి, విజయానికి పట్టుదలతో ఉన్న ఆ ఇద్దరు మహావీరులు రక్తాన్ని ప్రవహింపజేశారు.
తే గాత్రయోర్నిపతితా రుక్మపుంఖాః శరా యుధి। అసృగ్దిగ్ధా వినిష్పేతుర్వివిశుర్ధరణీతలమ్
ఆ బంగారు పుంఖాల బాణాలు యుద్ధంలో వారి శరీరాలపై పడిపడి, రక్తంతో తడిసి, భూమిలోకి చొరబడిపోయాయి.
అన్యే సునిశితైః శస్త్రైరాకాశే సంజఘట్టిరే। బభఞ్జుశ్చిచ్ఛిదుశ్చైవ తయోర్బాణాః సహస్రశః
ఇంకా కొన్ని పదునైన ఆయుధాలు ఆకాశంలో ఢీకొని, వారి బాణాల వేల సంఖ్యలు విరిగి, చీలిపోగా, కొన్నింటిని కోసేశారు.
స బభూవ రణో ఘోరస్తయోర్బాణమయశ్చయః। అగ్నిభ్యామివ దీప్తాభ్యాం సత్రే కుశమయశ్చయః
ఆ ఇద్దరి మధ్య బాణాల గుట్టలు పేరుకుపోయి, ఆ యుద్ధం భయంకరంగా మారింది. అది రెండు అగ్నుల మధ్య యజ్ఞంలో కుశ గడ్డి గుట్టలా కనిపించింది.
తయోః కృతవ్రణౌ దేహౌ శుశుభాతే మహాత్మనోః। సుపుష్పావివ నిష్పత్రౌ వనే కింశుకశాల్మలీ
ఆ ఇద్దరు మహాత్ముల శరీరాలు గాయాలతో మెరుస్తూ, అడవిలో ఆకులు రాలినప్పటికీ పుష్పాలతో అలంకరించబడిన కింశుక, శాల్మలి చెట్లలా కనిపించాయి.
చక్రతుస్తుములం ఘోరం సంనిపాతం ముహుర్ముహుః। ఇన్ద్రజిల్లక్ష్మణశ్చైవ పరస్పరజయైషిణౌ
ఇంద్రజిత్, లక్ష్మణులు ఇద్దరూ ఒకరిని మరొకరు ఓడించాలనే తపనతో, మళ్లీ మళ్లీ భయంకరమైన యుద్ధంలో తలపడుతూ ఉన్నారు.
లక్ష్మణో రావణిం యుద్ధే రావణిశ్చాపి లక్ష్మణమ్। అన్యోన్యం తావభిఘ్నన్తౌ న శ్రమం ప్రతిపద్యతామ్
యుద్ధంలో లక్ష్మణుడు రావణిని కొట్టాడు, రావణి కూడా లక్ష్మణుడిని గాయపరిచాడు. ఇద్దరూ పరస్పరం దాడి చేసుకుంటూ, అలసట ఏమాత్రం అనుభవించలేదు.
బాణజాలైః శరీరస్థైరవగాఢైస్తరస్వినౌ। శుశుభాతే మహావీర్యౌ ప్రరూఢావివ పర్వతౌ
బాణాల వర్షంతో శరీరాలు గాయపడి కప్పబడిన ఆ ఇద్దరు పరాక్రమవంతులు, లతలు పెరిగిన రెండు కొండల్లా మెరిసిపోతున్నారు.
తయో రుధిరసిక్తాని సంవృతాని శరైర్భృశమ్। బభ్రాజుః సర్వగాత్రాణి జ్వలన్త ఇవ పావకాః
రక్తంతో తడిసి, బాణాలతో కప్పబడిన వారి అవయవాలు అన్నీ, మండుతున్న అగ్నిలా ప్రకాశించాయి.
తయోరథ మహాన్ కాలో వ్యతీయాద్ యుధ్యమానయోః। న చ తౌ యుద్ధవైముఖ్యం శ్రమం చాప్యభిజగ్మతుః
ఆ ఇద్దరూ యుద్ధం చేస్తూ ఎంతో కాలం గడిపారు. అయినా వారిద్దరూ యుద్ధాన్ని వదలక, అలసట కూడా అనుభవించలేదు.
అథ సమరపరిశ్రమం నిహన్తుం సమరముఖేష్వజితస్య లక్ష్మణస్య। ప్రియహితముపపాదయన్ మహాత్మా సమరముపేత్య విభీషణోఽవతస్థే
అప్పుడు, యుద్ధంలో ఓడిపోని లక్ష్మణుడి అలసటను తొలగించేందుకు, ప్రియమైనవాడి మేలుకోసం మహాత్ముడు విభీషణుడు యుద్ధరంగంలోకి వచ్చి నిలబడ్డాడు.
thumb|ఏకోననవతితమః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే యుద్ధకాణ్డే ఏకోననవతితమః సర్గః ॥౬-
శ్రీమద్వాల్మీకి రామాయణంలో యుద్ధకాండలో తొంభై ఒకటి వ సర్గను వినండి.
యుధ్యమానౌ తతో దృష్ట్వా ప్రసక్తౌ నరరాక్షసౌ। ప్రభిన్నావివ మాతఙ్గౌ పరస్పరజయైషిణౌ
ఆ మనిషి, రాక్షసుడు ఇద్దరూ పరస్పర విజయం కోసం ఆగకుండా యుద్ధం చేస్తూ, మత్తెక్కిన రెండు ఏనుగుల్లా పోరాడుతూ ఉన్నారని చూశారు.
తయోర్యుద్ధం ద్రష్టుకామో వరచాపధరో బలీ। శూరః స రావణభ్రాతా తస్థౌ సంగ్రామమూర్ధని
వారి యుద్ధాన్ని చూడాలని ఆశతో, గొప్ప విల్లు పట్టుకున్న ధైర్యవంతుడు రావణుడి సోదరుడు యుద్ధరంగం ముందున నిలిచాడు.
తతో విస్ఫారయామాస మహద్ ధనురవస్థితః। ఉత్ససర్జ చ తీక్ష్ణాగ్రాన్ రాక్షసేషు మహాశరాన్
తర్వాత అతడు నిలబడి, తన గొప్ప విల్లును ఎక్కబెట్టి, పదునైన గొప్ప బాణాలను రాక్షసులపై వదిలాడు.
తే శరాః శిఖిసంస్పర్శా నిపతన్తః సమాహితాః। రాక్షసాన్ ద్రావయామాసుర్వజ్రాణీవ మహాగిరీన్
ఆ బాణాలు నెమలి పిచుకల్లా పదునుగా, కచ్చితంగా పడుతూ, రాక్షసులను పరిగెత్తించాయి. అవి మహా పర్వతాలను చీల్చే వజ్రాయుధాల్లా ఉన్నాయి.
విభీషణస్యానుచరాస్తేఽపి శూలాసిపట్టిశైః। చిచ్ఛిదుః సమరే వీరాన్ రాక్షసాన్ రాక్షసోత్తమాః
విభీషణుని అనుచరులు కూడా యుద్ధంలో కత్తులు, గద్దలు, కటారిలతో రాక్షసులను ధైర్యంగా కొట్టి పడగొట్టారు.
రాక్షసైస్తైః పరివృతః స తదా తు విభీషణః। బభౌ మధ్యే ప్రధృష్టానాం కలభానామివ ద్విపః
ఆ సమయంలో, ఆ రాక్షసులతో చుట్టుముట్టబడి ఉన్న విభీషణుడు, ధైర్యవంతులైన యువ ఏనుగుల మధ్యలో ఉన్న గొప్ప ఏనుగులా ప్రకాశించాడు.
తతః సంచోదమానో వై హరీన్ రక్షోవధప్రియాన్। ఉవాచ వచనం కాలే కాలజ్ఞో రక్షసాం వరః
తర్వాత, రాక్షసులను సంహరించడంలో ఆనందించే వానరులను ఉత్తేజపరిచిన విభీషణుడు, సమయాన్ని తెలిసినవాడు, రాక్షసులలో శ్రేష్ఠుడు, వారికి ఇలా అన్నాడు.
ఏకోఽయం రాక్షసేన్ద్రస్య పరాయణమవస్థితః। ఏతచ్ఛేషం బలం తస్య కిం తిష్ఠత హరీశ్వరాః
ఇప్పుడు ఈ ఒక్కడే రాక్షసరాజు ఆశ్రయం. ఇతడే అతని సేనలో మిగిలినవాడు. వానరాధిపతులారా! ఇంకెందుకు ఆలస్యం చేస్తున్నారు?
అస్మింశ్చ నిహతే పాపే రాక్షసే రణమూర్ధని। రావణం వర్జయిత్వా తు శేషమస్య బలం హతమ్
ఈ దుష్ట రాక్షసుడు యుద్ధరంగంలో పడితే, రావణుడిని తప్ప మిగతా అతని సేన అంతా నశించిపోతుంది.
ప్రహస్తో నిహతో వీరో నికుమ్భశ్చ మహాబలః। కుమ్భకర్ణశ్చ కుమ్భశ్చ ధూమ్రాక్షశ్చ నిశాచరః
ప్రముఖ వీరుడు ప్రహస్తుడు చనిపోయాడు, మహాబలుడు నికుంభుడు కూడా. కుంభకర్ణుడు, కుంభుడు, ధూమ్రాక్షుడు అనే నిశాచరుడు కూడా హతమయ్యారు.