తతః శరశతేనైవ సుప్రయుక్తేన వీర్యవాన్। క్రోధాద్ ద్విగుణసంరబ్ధో నిర్బిభేద విభీషణమ్
అనంతరం, కోపంతో రెట్టింపు ఉత్సాహంతో, శతబాణాలతో విభీషణుడిని గాయపరిచాడు.
తద్ దృష్ట్వేన్ద్రజితా కర్మ కృతం రామానుజస్తదా। అచిన్తయిత్వా ప్రహసన్నైతత్ కించిదితి బ్రువన్
ఇంద్రజిత్ చేసిన ఆ కార్యాన్ని రాముని తమ్ముడు చూసి, దానిని పట్టించుకోకుండా నవ్వుతూ ఇలా అన్నాడు.
ముమోచ చ శరాన్ ఘోరాన్ సంగృహ్య నరపుంగవః। అభీతవదనః క్రుద్ధో రావణిం లక్ష్మణో యుధి
ఆ మనుషులలో శ్రేష్ఠుడైన లక్ష్మణుడు, భయంలేని ముఖంతో, కోపంతో రావణుని కుమారునిపై భయంకరమైన బాణాలను యుద్ధంలో వదిలాడు.
నైవం రణగతాః శూరాః ప్రహరన్తి నిశాచర। లఘవశ్చాల్పవీర్యాశ్చ శరా హీమే సుఖాస్తవ
యుద్ధరంగంలోకి వచ్చిన వీరులు ఇలా దాడి చేయరు, నిశాచరా! నీ బాణాలు తేలికగా, బలహీనంగా ఉన్నాయి. ఇవి నాకు సులభంగా ఎదుర్కోవచ్చు.
నైవం శూరాస్తు యుధ్యన్తే సమరే యుద్ధకాఙ్క్షిణః। ఇత్యేవం తం బ్రువన్ ధన్వీ శరైరభివవర్ష హ
నిజమైన వీరులు యుద్ధానికి ఇష్టపడి నీవు చేస్తున్నట్టు యుద్ధం చేయరు అని అతడిని పలుకుతూ, ఆ ధనుర్ధారి తనపై బాణాల వర్షం కురిపించాడు.
తస్య బాణైః సువిధ్వస్తం కవచం కాఞ్చనం మహత్। వ్యశీర్యత రథోపస్థే తారాజాలమివామ్బరాత్
ఆ బాణాలతో అతని గొప్ప బంగారు కవచం పూర్తిగా విరిగిపడి, రథపు నేలపై ఆకాశంలో నక్షత్రాల వలె చిందరపాటుగా పడిపోయింది.
విధూతవర్మా నారాచైర్బభూవ స కృతవ్రణః। ఇన్ద్రజిత్ సమరే వీరః ప్రత్యూషే భానుమానివ
కవచాన్ని వదిలేసి, బాణాలతో గాయపడి, వీరుడు ఇంద్రజిత్ యుద్ధంలో ఉదయపు సూర్యుడిలా వెలిగిపోతూ నిలిచాడు.
తతః శరసహస్రేణ సంక్రుద్ధో రావణాత్మజః। బిభేద సమరే వీరో లక్ష్మణం భీమవిక్రమః
అప్పుడతడు కోపంతో రావణుని కుమారుడు, భయంకరమైన పరాక్రమంతో లక్ష్మణుడిని యుద్ధంలో వెయ్యి బాణాలతో గాయపరిచాడు.
వ్యశీర్యత మహద్దివ్యం కవచం లక్ష్మణస్య తు। కృతప్రతికృతాన్యోన్యం బభూవతురరిందమౌ
లక్ష్మణుని గొప్ప దివ్య కవచం విరిగిపోయింది. ఇద్దరూ పరస్పరం గాయాలు చేసుకుంటూ, శత్రువులను జయించే వీరులుగా నిలిచారు.
అభీక్ష్ణం నిఃశ్వసన్తౌ తౌ యుధ్యేతాం తుములం యుధి। శరసంకృత్తసర్వాఙ్గౌ సర్వతో రుధిరోక్షితౌ
ఇద్దరూ గట్టిగా ఊపిరాడుతూ, బాణాలతో శరీరమంతా కోసిపోగా, రక్తంతో కప్పబడి, యుద్ధంలో భయంకరంగా పోరాడారు.
సుదీర్ఘకాలం తౌ వీరావన్యోన్యం నిశితైః శరైః। తతక్షతుర్మహాత్మానౌ రణకర్మవిశారదౌ। బభూవతుశ్చాత్మజయే యత్తౌ భీమపరాక్రమౌ
చాలా కాలం పాటు ఆ ఇద్దరు మహాత్ములు, యుద్ధ నైపుణ్యంలో నిపుణులు, ఒకరినొకరు పదునైన బాణాలతో కొడుతూ, విజయానికి శ్రమించారు.
తౌ శరౌఘైస్తథాకీర్ణౌ నికృత్తకవచధ్వజౌ। సృజన్తౌ రుధిరం చోష్ణం జలం ప్రస్రవణావివ
బాణాల వర్షంతో కప్పబడి, కవచాలు, ధ్వజాలు కోసిపోవగా, ఇద్దరూ వేడిగా రక్తాన్ని ప్రవహింపజేస్తూ రెండు ఊటల్లా కనిపించారు.
శరవర్షం తతో ఘోరం ముఞ్చతోర్భీమనిఃస్వనమ్। సాసారయోరివాకాశే నీలయోః కాలమేఘయోః
అప్పుడు వారు భయంకరమైన శబ్దంతో బాణవర్షాన్ని వదిలిపెడుతూ, ఆకాశంలో రెండు నల్ల మేఘాలు వర్షం కురిపించునట్లు కనిపించారు.
తయోరథ మహాన్ కాలో వ్యతీయాద్ యుధ్యమానయోః। న చ తౌ యుద్ధవైముఖ్యం క్లమం చాప్యుపజగ్మతుః
ఆ ఇద్దరూ యుద్ధం చేస్తూ, గొప్ప సమయం గడిచినా, ఎవరూ వెనక్కి తగిలారు గాని, అలసటకు లోనయ్యారు గాని కాలేదు.
అస్త్రాణ్యస్త్రవిదాం శ్రేష్ఠౌ దర్శయన్తౌ పునః పునః। శరానుచ్చావచాకారానన్తరిక్షే బబన్ధతుః
ఆయుధ విద్యలో అగ్రగణ్యులైన ఇద్దరూ, తరచూ తమ అస్త్రాలను ప్రదర్శిస్తూ, ఆకాశంలో అనేక రూపాల బాణాలను అల్లుకున్నారు.
వ్యపేతదోషమస్యన్తౌ లఘు చిత్రం చ సుష్ఠు చ। ఉభౌ తు తుములం ఘోరం చక్రతుర్నరరాక్షసౌ
దోషములు లేకుండా, తేలికగా చలించుతూ, ఆ మనిషి, రాక్షసుడు ఇద్దరూ, భయంకరంగా, గొప్ప నైపుణ్యంతో అద్భుతమైన యుద్ధాన్ని ప్రదర్శించారు.
తయోః పృథక్ పృథగ్ భీమః శుశ్రువే తలనిస్వనః। స కమ్పం జనయామాస నిర్ఘాత ఇవ దారుణః
వారి నుండి వేరుగా వేరుగా భయంకరమైన తాళి శబ్దం వినిపించింది. అది ఉక్కిరిబిక్కిరి చేసే మేఘగర్జనలాంటిది.
తయోః స భ్రాజతే శబ్దస్తథా సమరమత్తయోః। సుఘోరయోర్నిష్టనతోర్గగనే మేఘయోరివ
ఆ ఇద్దరూ యుద్ధ మత్తులో పరస్పరం గర్జిస్తూ, వారి శబ్దం ఆకాశంలో రెండు భయంకరమైన మేఘాల మోగుదలలా ప్రతిధ్వనించింది.
సువర్ణపుంఖైర్నారాచైర్బలవన్తౌ కృతవ్రణౌ। ప్రసుస్రువాతే రుధిరం కీర్తిమన్తౌ జయే ధృతౌ
బంగారు పుంఖాలతో ఉన్న బాణాల వల్ల గాయపడి, విజయానికి పట్టుదలతో ఉన్న ఆ ఇద్దరు మహావీరులు రక్తాన్ని ప్రవహింపజేశారు.
తే గాత్రయోర్నిపతితా రుక్మపుంఖాః శరా యుధి। అసృగ్దిగ్ధా వినిష్పేతుర్వివిశుర్ధరణీతలమ్
ఆ బంగారు పుంఖాల బాణాలు యుద్ధంలో వారి శరీరాలపై పడిపడి, రక్తంతో తడిసి, భూమిలోకి చొరబడిపోయాయి.
అన్యే సునిశితైః శస్త్రైరాకాశే సంజఘట్టిరే। బభఞ్జుశ్చిచ్ఛిదుశ్చైవ తయోర్బాణాః సహస్రశః
ఇంకా కొన్ని పదునైన ఆయుధాలు ఆకాశంలో ఢీకొని, వారి బాణాల వేల సంఖ్యలు విరిగి, చీలిపోగా, కొన్నింటిని కోసేశారు.
స బభూవ రణో ఘోరస్తయోర్బాణమయశ్చయః। అగ్నిభ్యామివ దీప్తాభ్యాం సత్రే కుశమయశ్చయః
ఆ ఇద్దరి మధ్య బాణాల గుట్టలు పేరుకుపోయి, ఆ యుద్ధం భయంకరంగా మారింది. అది రెండు అగ్నుల మధ్య యజ్ఞంలో కుశ గడ్డి గుట్టలా కనిపించింది.
తయోః కృతవ్రణౌ దేహౌ శుశుభాతే మహాత్మనోః। సుపుష్పావివ నిష్పత్రౌ వనే కింశుకశాల్మలీ
ఆ ఇద్దరు మహాత్ముల శరీరాలు గాయాలతో మెరుస్తూ, అడవిలో ఆకులు రాలినప్పటికీ పుష్పాలతో అలంకరించబడిన కింశుక, శాల్మలి చెట్లలా కనిపించాయి.
చక్రతుస్తుములం ఘోరం సంనిపాతం ముహుర్ముహుః। ఇన్ద్రజిల్లక్ష్మణశ్చైవ పరస్పరజయైషిణౌ
ఇంద్రజిత్, లక్ష్మణులు ఇద్దరూ ఒకరిని మరొకరు ఓడించాలనే తపనతో, మళ్లీ మళ్లీ భయంకరమైన యుద్ధంలో తలపడుతూ ఉన్నారు.
లక్ష్మణో రావణిం యుద్ధే రావణిశ్చాపి లక్ష్మణమ్। అన్యోన్యం తావభిఘ్నన్తౌ న శ్రమం ప్రతిపద్యతామ్
యుద్ధంలో లక్ష్మణుడు రావణిని కొట్టాడు, రావణి కూడా లక్ష్మణుడిని గాయపరిచాడు. ఇద్దరూ పరస్పరం దాడి చేసుకుంటూ, అలసట ఏమాత్రం అనుభవించలేదు.
బాణజాలైః శరీరస్థైరవగాఢైస్తరస్వినౌ। శుశుభాతే మహావీర్యౌ ప్రరూఢావివ పర్వతౌ
బాణాల వర్షంతో శరీరాలు గాయపడి కప్పబడిన ఆ ఇద్దరు పరాక్రమవంతులు, లతలు పెరిగిన రెండు కొండల్లా మెరిసిపోతున్నారు.
తయో రుధిరసిక్తాని సంవృతాని శరైర్భృశమ్। బభ్రాజుః సర్వగాత్రాణి జ్వలన్త ఇవ పావకాః
రక్తంతో తడిసి, బాణాలతో కప్పబడిన వారి అవయవాలు అన్నీ, మండుతున్న అగ్నిలా ప్రకాశించాయి.
తయోరథ మహాన్ కాలో వ్యతీయాద్ యుధ్యమానయోః। న చ తౌ యుద్ధవైముఖ్యం శ్రమం చాప్యభిజగ్మతుః
ఆ ఇద్దరూ యుద్ధం చేస్తూ ఎంతో కాలం గడిపారు. అయినా వారిద్దరూ యుద్ధాన్ని వదలక, అలసట కూడా అనుభవించలేదు.
అథ సమరపరిశ్రమం నిహన్తుం సమరముఖేష్వజితస్య లక్ష్మణస్య। ప్రియహితముపపాదయన్ మహాత్మా సమరముపేత్య విభీషణోఽవతస్థే
అప్పుడు, యుద్ధంలో ఓడిపోని లక్ష్మణుడి అలసటను తొలగించేందుకు, ప్రియమైనవాడి మేలుకోసం మహాత్ముడు విభీషణుడు యుద్ధరంగంలోకి వచ్చి నిలబడ్డాడు.
thumb|ఏకోననవతితమః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే యుద్ధకాణ్డే ఏకోననవతితమః సర్గః ॥౬-
శ్రీమద్వాల్మీకి రామాయణంలో యుద్ధకాండలో తొంభై ఒకటి వ సర్గను వినండి.