నిదర్శయస్వాత్మబలం సముద్యతం కురుష్వ సర్వాయుధసాయకవ్యయమ్। న లక్ష్మణస్యైత్య హి బాణగోచరం త్వమద్య జీవన్ సబలో గమిష్యసి
నీ బలాన్ని పూర్తిగా ప్రదర్శించు. నీ వద్ద ఉన్న ఆయుధాలు, బాణాలు అన్నీ వినియోగించు. ఎందుకంటే ఈ రోజు నువ్వు లక్ష్మణుని బాణాల పరిధిలోకి వచ్చాక, నీ సైన్యంతో కలిసి బతికి బయటపడలేవు.
thumb|అష్టాశీతితమః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే యుద్ధకాణ్డే అష్టాశీతితమః సర్గః ॥౬-
ఇప్పుడు వాల్మీకి రామాయణంలోని యుద్ధకాండలో ఎనభై ఎనిమిదవ సర్గను వినండి.
విభీషణవచః శ్రుత్వా రావణిః క్రోధమూర్చ్ఛితః। అబ్రవీత్ పరుషం వాక్యం క్రోధేనాభ్యుత్పపాత చ
విభీషణుని మాటలు విని, రావణుని కుమారుడు కోపంతో మునిగిపోయి, కఠినంగా మాట్లాడి, ఆగ్రహంతో పైకి లేచాడు.
ఉద్యతాయుధనిస్త్రింశో రథే సుసమలంకృతే। కాలాశ్వయుక్తే మహతి స్థితః కాలాన్తకోపమః
కత్తి చేత పట్టుకుని, అద్భుతంగా అలంకరించబడిన రథంలో, మృత్యువుతో సమానమైన గుర్రాలు జోడించబడిన గొప్ప రథంలో నిలబడి, కాలాంతకుడిలా కనిపించాడు.
మహాప్రమాణముద్యమ్య విపులం వేగవద్ దృఢమ్। ధనుర్భీమబలో భీమం శరాంశ్చామిత్రనాశనాన్
బలవంతుడైన అతడు, వేగంగా, గట్టిగా ఉన్న గొప్ప విల్లు ఎత్తి, శత్రువులను సంహరించేందుకు భయంకరమైన బాణాలను తీసుకున్నాడు.
తం దదర్శ మహేష్వాసో రథస్థః సమలంకృతః। అలంకృతమమిత్రఘ్నో రావణస్యాత్మజో బలీ
రథంలో నిలబడి, అలంకరించబడిన గొప్ప విల్లు ధారకుడు, శత్రువులను సంహరించే రావణుని బలవంతుడైన కుమారుడిని చూశాడు.
హనూమత్పృష్ఠమారూఢముదయస్థరవిప్రభమ్। ఉవాచైనం సుసంరబ్ధః సౌమిత్రిం సవిభీషణమ్
హనుమంతుని వెనుక కూర్చుని, ఉదయస్తరవి ప్రకాశంలా మెరిసిపోతూ, ఆగ్రహంతో సౌమిత్రిని, విభీషణునితో కలిసి ఉద్దేశించి మాట్లాడాడు.
తాంశ్చ వానరశార్దూలాన్ పశ్యధ్వం మే పరాక్రమమ్। అద్య మత్కార్ముకోత్సృష్టం శరవర్షం దురాసదమ్
వానరులలో శ్రేష్ఠులైన మీరు చూడండి, ఈ రోజు నా ధైర్యాన్ని. నా విల్లు నుండి విడిచే బాణవర్షాన్ని ఎదుర్కోవడం ఎవరికీ సాధ్యం కాదు.
ముక్తవర్షమివాకాశే ధారయిష్యథ సంయుగే। అద్య వో మామకా బాణా మహాకార్ముకనిఃసృతాః। విధమిష్యన్తి గాత్రాణి తూలరాశిమివానలః
యుద్ధంలో ఆకాశంలో వర్షాన్ని మోయగలిగినట్లే, ఈ రోజు నా గొప్ప విల్లు నుండి వచ్చిన బాణాలు మీ శరీరాలను నిప్పు పత్తిపూదిని కాల్చినట్లు తాకుతాయి.
తీక్ష్ణసాయకనిర్భిన్నాన్ శూలశక్త్యృష్టితోమరైః। అద్య వో గమయిష్యామి సర్వానేవ యమక్షయమ్
ఈ రోజు నేను మీ అందరినీ పదునైన బాణాలు, శూలాలు, శక్తులు, తోమరాలతో గాయపరిచి, యమలోకానికి పంపిస్తాను.
సృజతః శరవర్షాణి క్షిప్రహస్తస్య సంయుగే। జీమూతస్యేవ నదతః కః స్థాస్యతి మమాగ్రతః
యుద్ధంలో వేగంగా చేతులు కదిలిస్తూ బాణవర్షం కురిపిస్తున్నప్పుడు, గర్జించే మేఘానికి ఎదురు నిలబడినట్లు, నా ఎదుట ఎవరు నిలబడగలరు?
రాత్రియుద్ధే తదా పూర్వం వజ్రాశనిసమైః శరైః। శాయితౌ తౌ మయా భూయో విసంజ్ఞౌ సపురఃసరౌ
అప్పటి రాత్రి యుద్ధంలో, వజ్రం, మెరుపులాంటి బాణాలతో, ఆ ఇద్దరు నాయకులను వారి అనుచరులతో కలిసి నేను అపస్మార స్థితిలో పడగొట్టాను.
స్మృతిర్న తేఽస్తి వా మన్యే వ్యక్తం యాతో యమక్షయమ్। ఆశీవిషసమం క్రుద్ధం యన్మాం యోద్ధుముపస్థితః
నీకు జ్ఞాపకం లేదు అనిపిస్తోంది. నువ్వు యమలోకానికి వెళ్లినట్టే. ఎందుకంటే విషసర్పంలా కోపంతో ఉన్న నన్ను యుద్ధానికి ఎదుర్కొనడానికి వచ్చావు.
తచ్ఛ్రుత్వా రాక్షసేన్ద్రస్య గర్జితం రాఘవస్తదా। అభీతవదనః క్రుద్ధో రావణిం వాక్యమబ్రవీత్
రాక్షసుల రాజు గర్జన విని, రాఘవుడు భయములేని ముఖంతో, కోపంతో రావణుని కుమారునితో ఇలా అన్నాడు.
ఉక్తశ్చ దుర్గమః పారః కార్యాణాం రాక్షస త్వయా। కార్యాణాం కర్మణా పారం యో గచ్ఛతి స బుద్ధిమాన్
రాక్షసా! నీవు పనుల చివరదిశకు చేరడం చాలా కష్టమని అన్నావు. కానీ పనులను కార్యంతో పూర్తిచేసేవాడే నిజంగా తెలివైనవాడు.
స త్వమర్థస్య హీనార్థో దురవాపస్య కేనచిత్। వాచా వ్యాహృత్య జానీషే కృతార్థోఽస్మీతి దుర్మతే
నీవు నిజమైన సంపద లేక, సాధించలేని దానిని సాధించినట్టు మాటలతో ఊహించుకుంటున్నావు, ఓ మూర్ఖుడా!
అన్తర్ధానగతేనాజౌ యత్త్వయా చరితస్తదా। తస్కరాచరితో మార్గో నైష వీరనిషేవితః
యుద్ధంలో కనిపించకుండా పోయిన నీ ప్రవర్తన దొంగల మార్గం, అది వీరులు అనుసరించే మార్గం కాదు.
యథా బాణపథం ప్రాప్య స్థితోఽస్మి తవ రాక్షస। దర్శయస్వాద్య తత్తేజో వాచా త్వం కిం వికత్థసే
రాక్షసా! ఇప్పుడు నేను నీ బాణాల పరిధిలో నిలబడి ఉన్నాను. ఈ రోజు నీ శౌర్యాన్ని చూపించు. మాటలతో ఎందుకు గొప్పగా చెప్పుకుంటున్నావు?
ఏవముక్తో ధనుర్భీమం పరామృశ్య మహాబలః। ససర్జ నిశితాన్ బాణానిన్ద్రజిత్ సమితింజయః
ఇలా అనగానే, మహాబలుడు ఇంద్రజిత్ భయంకరమైన తన విల్లు గట్టిగా పట్టుకుని, యుద్ధంలో విజయం సాధించినవాడిగా, పదునైన బాణాలను వదిలాడు.
తేన సృష్టా మహావేగాః శరాః సర్పవిషోపమాః। సమ్ప్రాప్య లక్ష్మణం పేతుః శ్వసన్త ఇవ పన్నగాః
ఆ బాణాలు, పాముల విషం లాంటి వేగంతో ప్రయాణించి, లక్ష్మణుని వద్దకు చేరి, శ్వాసిస్తున్న పాముల్లా అతని మీద పడ్డాయి.
శరైరతిమహావేగైర్వేగవాన్ రావణాత్మజః। సౌమిత్రిమిన్ద్రజిద్ యుద్ధే వివ్యాధ శుభలక్షణమ్
అతి వేగంగా వచ్చిన ఆ బాణాలతో రావణుని కుమారుడు ఇంద్రజిత్, యుద్ధంలో శుభలక్షణుడైన సౌమిత్రిని గాయపరిచాడు.
స శరైరతివిద్ధాఙ్గో రుధిరేణ సముక్షితః। శుశుభే లక్ష్మణః శ్రీమాన్ విధూమ ఇవ పావకః
ఆ బాణాలతో శరీరం గాయపడి, రక్తంతో తడిసిపోయిన శ్రీమంతుడు లక్ష్మణుడు, పొగ లేకుండా మండుతున్న అగ్నిలా ప్రకాశించాడు.
ఇన్ద్రజిత్ త్వాత్మనః కర్మ ప్రసమీక్ష్యాభిగమ్య చ। వినద్య సుమహానాదమిదం వచనమబ్రవీత్
ఇంద్రజిత్ తన చేసిన పనిని చూసి, దగ్గరికి వచ్చి, గొప్ప గర్జనతో ఈ మాటలు చెప్పాడు.
పత్రిణః శితధారాస్తే శరా మత్కార్ముకచ్యుతాః। ఆదాస్యన్తేఽద్య సౌమిత్రే జీవితం జీవితాన్తకాః
సౌమిత్రీ! నా విల్లు నుండి వచ్చిన ఈ ఈకలతో కూడిన పదునైన బాణాలు, నేడు నీ ప్రాణాన్ని తీసేస్తాయి. ఇవే ప్రాణాంతకాలు.
అద్య గోమాయుసఙ్ఘాశ్చ శ్యేనసఙ్ఘాశ్చ లక్ష్మణ। గృధ్రాశ్చ నిపతన్తు త్వాం గతాసుం నిహతం మయా
లక్ష్మణా! నేడు నిన్ను నేను చంపిన తర్వాత, నీవు ప్రాణాలు కోల్పోయిన శవంగా, నక్కల గుంపులు, గద్దల గుంపులు, గిద్దలు మీద పడతాయి.
క్షత్రబన్ధుం సదానార్యం రామః పరమదుర్మతిః। భక్తం భ్రాతరమద్యైవ త్వాం ద్రక్ష్యతి హతం మయా
నేడు రాముడు, అత్యంత దుర్మార్గుడు, క్షత్రియులకు కళంకమైన నిన్ను, తనకు భక్తుడైన తమ్ముడిని, నా చేత చంపబడి, మృతదేహంగా చూస్తాడు.
విస్రస్తకవచం భూమౌ వ్యపవిద్ధశరాసనమ్। హృతోత్తమాఙ్గం సౌమిత్రే త్వామద్య నిహతం మయా
సౌమిత్రీ! నేడు నేను నిన్ను చంపుతాను. నీ కవచం నేలపై పడిపోతుంది, నీ విల్లు పారేసి ఉంటుంది, నీ తలను నేను వేరు చేస్తాను.
ఇతి బ్రువాణం సంక్రుద్ధః పరుషం రావణాత్మజమ్। హేతుమద్ వాక్యమర్థజ్ఞో లక్ష్మణః ప్రత్యువాచ హ
అలా రాక్షసరాజు కుమారుడు కోపంతో కఠినంగా మాట్లాడగా, అర్థం తెలిసిన లక్ష్మణుడు, కారణంతో కూడిన మాటలతో ప్రత్యుత్తరం ఇచ్చాడు.
వాగ్బలం త్యజ దుర్బుద్ధే క్రూరకర్మన్ హి రాక్షస। అథ కస్మాద్ వదస్యేతత్ సమ్పాదయ సుకర్మణా
దుర్మతి రాక్షసా! మాటల మీద ఆధారం విడిచిపెట్టు. నీకు క్రూరమైన పనులు అలవాటు. అప్పుడు ఎందుకు ఇలా మాట్లాడుతున్నావు? మంచి పనితో చూపించు.
అకృత్వా కత్థసే కర్మ కిమర్థమిహ రాక్షస। కురు తత్ కర్మ యేనాహం శ్రద్ధేయం తవ కత్థనమ్
రాక్షసా! పని చేయకుండానే ఇక్కడ ఎందుకు గొప్పగా మాట్లాడుతున్నావు? నీ మాటలు నమ్మదగినవిగా ఉండాలంటే, ఆ పని చేసి చూపించు.