ఏవముక్తో మహాతేజా మనస్వీ రావణాత్మజః। అబ్రవీత్ పరుషం వాక్యం తత్ర దృష్ట్వా విభీషణమ్
అలా అడిగినపుడు, ధైర్యవంతుడైన రావణుని కుమారుడు, అక్కడ విభీషణుణ్ణి చూసి కఠినంగా ఇలా అన్నాడు.
ఇహ త్వం జాతసంవృద్ధః సాక్షాత్ భ్రాతా పితుర్మమ। కథం ద్రుహ్యసి పుత్రస్య పితృవ్యో మమ రాక్షస
ఇక్కడే పుట్టి పెరిగిన నీవు, నాన్నకు సోదరుడవు. మరి నాయనమ్మకు మామయ్యవైన నువ్వు, రాక్షసుడా, ఎలా నన్ను, నీ సోదరుని కుమారుడిని ద్రోహించగలవు?
న జ్ఞాతిత్వం న సౌహార్దం న జాతిస్తవ దుర్మతే। ప్రమాణం న చ సౌదర్యం న ధర్మో ధర్మదూషణ
నీకు బంధుత్వం లేదు, స్నేహం లేదు, మంచి వంశం కూడా లేదు దుర్మతి! నీకు అందం లేదు, నీతిని కూడా నాశనం చేశావు.
శోచ్యస్త్వమసి దుర్బుద్ధే నిన్దనీయశ్చ సాధుభిః। యస్త్వం స్వజనముత్సృజ్య పరభృత్యత్వమాగతః
నీవు దుర్బుద్ధివంతుడివి, నీలాంటి వారిని మంచివారు తిట్టతారు. ఎందుకంటే నీవు నీ వాళ్లను వదిలిపెట్టి పరాయివాడివైపోయావు.
నైతచ్ఛిథిలయా బుద్ధ్యా త్వం వేత్సి మహదన్తరమ్। క్వ చ స్వజనసంవాసః క్వ చ నీచ పరాశ్రయః
నీ బుద్ధి బలహీనంగా ఉండి, ఎంత పెద్ద తేడా ఉందో నీవు గ్రహించలేవు. ఒకవైపు తనవాళ్ల మధ్య జీవించడం, ఇంకొకవైపు పరాయివాళ్లపై ఆధారపడటం ఎంత తక్కువదో!
గుణవాన్ వా పరజనః స్వజనో నిర్గుణోఽపి వా। నిర్గుణః స్వజనః శ్రేయాన్ యః పరః పర ఏవ సః
వేరేవాడు మంచి గుణాలున్నవాడైనా, తనవాడు గుణాలు లేనివాడైనా, గుణాలు లేని తనవాడే మేలైనవాడు; వేరేవాడు ఎప్పటికీ వేరేవాడే.
యః స్వపక్షం పరిత్యజ్య పరపక్షం నిషేవతే। స స్వపక్షే క్షయం యాతే పశ్చాత్ తైరేవ హన్యతే
తనవాళ్లను వదిలిపెట్టి పరాయివాళ్లవద్దకు వెళ్లినవాడు, తనవాళ్లు నశించిన తర్వాత, చివరికి ఆ పరాయివాళ్ల చేతిలోనే చనిపోతాడు.
నిరనుక్రోశతా చేయం యాదృశీ తే నిశాచర। స్వజనేన త్వయా శక్యం పౌరుషం రావణానుజ
నీకు ఎంతటి దయలేనితనం ఉందో చూడు, నిశాచరా! రావణుని తమ్ముడా, నీ వంశంలో నీ ధైర్యాన్ని చూపించవచ్చు కదా!
ఇత్యుక్తో భ్రాతృపుత్రేణ ప్రత్యువాచ విభీషణః। అజానన్నివ మచ్ఛీలం కిం రాక్షస వికత్థసే
అలా అన్న తన అన్నయ్య కుమారునికి విభీషణుడు ఇలా సమాధానమిచ్చాడు: 'రాక్షసా! నా స్వభావం నీకు తెలియనట్టు ఎందుకు గొప్పగా మాట్లాడుతున్నావు?'
రాక్షసేన్ద్రసుతాసాధో పారుష్యం త్యజ గౌరవాత్। కులే యద్యప్యహం జాతో రక్షసాం క్రూరకర్మణామ్। గుణో యః ప్రథమో నౄణాం తన్మే శీలమరాక్షసమ్
రాక్షసరాజు కుమారుడా, గౌరవం కోసం కఠినంగా మాట్లాడటం మానుకో. నేను క్రూరమైన రాక్షసుల వంశంలో పుట్టినా, మానవులకు ప్రధానమైన మంచి గుణమే నా స్వభావం, రాక్షసులది కాదు.
న రమే దారుణేనాహం న చాధర్మేణ వై రమే। భ్రాత్రా విషమశీలోఽపి కథం భ్రాతా నిరస్యతే
నాకు క్రూరతలో ఆనందం లేదు, అధర్మంలో కూడా లేదు. నా అన్నయ్య స్వభావం వేరైనా, అన్నయ్యను ఎలా వదిలేయగలం?
ధర్మాత్ ప్రచ్యుతశీలం హి పురుషం పాపనిశ్చయమ్। త్యక్త్వా సుఖమవాప్నోతి హస్తాదాశీవిషం యథా
ధర్మాన్ని వదిలి, పాపంలో మునిగిపోయిన మనిషిని వదిలేస్తే సుఖం కలుగుతుంది — చేతిలో ఉన్న విషపాము వదిలేసినట్టు.
పరస్వహరణే యుక్తం పరదారాభిమర్శకమ్। త్యాజ్యమాహుర్దురాత్మానం వేశ్మ ప్రజ్వలితం యథా
ఇతరుల సంపదను దోచే వాడు, ఇతరుల భార్యలను ఆశించే వాడు, ఇలాంటి దుష్టుడిని మండుతున్న ఇల్లు వదిలినట్టు వదిలేయాలని చెబుతారు.
పరస్వానాం చ హరణం పరదారాభిమర్శనమ్। సుహృదామతిశఙ్కా చ త్రయో దోషాః క్షయావహాః
ఇతరుల దానాన్ని దోచడం, పరస్త్రీపై కన్నేయడం, స్నేహితులపై అనుమానం — ఈ మూడు దోషాలు నాశనానికి దారి తీస్తాయి.
మహర్షీణాం వధో ఘోరః సర్వదేవైశ్చ విగ్రహః। అభిమానశ్చ రోషశ్చ వైరిత్వం ప్రతికూలతా
మహర్షులను హత్య చేయడం, దేవతలందరితో శత్రుత్వం, గర్వం, కోపం, శత్రుత్వ భావం, విరోధత — ఇవన్నీ ఘోరమైన దోషాలు.
ఏతే దోషా మమ భ్రాతుర్జీవితైశ్వర్యనాశనాః। గుణాన్ ప్రచ్ఛాదయామాసుః పర్వతానివ తోయదాః
ఈ దోషాల వల్ల నా అన్నయ్య జీవితం, ఐశ్వర్యం నాశమయ్యాయి. ఇవి అతని మంచి లక్షణాలను మేఘాలు కొండలను కప్పినట్టు దాచేశాయి.
దోషైరేతైః పరిత్యక్తో మయా భ్రాతా పితా తవ। నేయమస్తి పురీ లఙ్కా న చ త్వం న చ తే పితా
ఈ దోషాల వల్లనే నేను నీ తండ్రైన అన్నయ్యను వదిలేశాను. ఇప్పుడు ఈ లంకా నగరం, నువ్వు, నీ తండ్రి — ఇవేవీ మిగిలిపోలేదు.
అతిమానశ్చ బాలశ్చ దుర్వినీతశ్చ రాక్షస। బద్ధస్త్వం కాలపాశేన బ్రూహి మాం యద్ యదిచ్ఛసి
నీకు అధికమైన గర్వం, బాలిష్టత, మంచి అలవాట్లు లేవు రాక్షసా! కాలపాశంలో బంధించబడి ఉన్నావు, నాకేమైనా చెప్పాలనుకుంటే చెప్పు.
అద్యేహ వ్యసనం ప్రాప్తం యన్మాం పరుషముక్తవాన్। ప్రవేష్టుం న త్వయా శక్యం న్యగ్రోధం రాక్షసాధమ
ఈరోజు నీవు దుఃఖాన్ని పొందావు, ఎందుకంటే నన్ను కఠినంగా మాట్లాడావు. నీవు ఇక న్యగ్రోధ వృక్షంలోకి ప్రవేశించలేవు, రాక్షసాధమా!
ధర్షయిత్వా చ కాకుత్స్థం న శక్యం జీవితుం త్వయా। యుధ్యస్వ నరదేవేన లక్ష్మణేన రణే సహ। హతస్త్వం దేవతాకార్యం కరిష్యసి యమక్షయమ్
కాకుత్థ్సను అవమానపరిచిన తర్వాత నీవు బ్రతకలేవు. యుద్ధంలో లక్ష్మణుడితో పోరాడు. నీవు చనిపోయిన తర్వాత దేవతల పని నెరవేరుతుంది, నీవు యమలోకానికి చేరుకుంటావు.
నిదర్శయస్వాత్మబలం సముద్యతం కురుష్వ సర్వాయుధసాయకవ్యయమ్। న లక్ష్మణస్యైత్య హి బాణగోచరం త్వమద్య జీవన్ సబలో గమిష్యసి
నీ బలాన్ని పూర్తిగా ప్రదర్శించు. నీ వద్ద ఉన్న ఆయుధాలు, బాణాలు అన్నీ వినియోగించు. ఎందుకంటే ఈ రోజు నువ్వు లక్ష్మణుని బాణాల పరిధిలోకి వచ్చాక, నీ సైన్యంతో కలిసి బతికి బయటపడలేవు.
thumb|అష్టాశీతితమః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే యుద్ధకాణ్డే అష్టాశీతితమః సర్గః ॥౬-
ఇప్పుడు వాల్మీకి రామాయణంలోని యుద్ధకాండలో ఎనభై ఎనిమిదవ సర్గను వినండి.
విభీషణవచః శ్రుత్వా రావణిః క్రోధమూర్చ్ఛితః। అబ్రవీత్ పరుషం వాక్యం క్రోధేనాభ్యుత్పపాత చ
విభీషణుని మాటలు విని, రావణుని కుమారుడు కోపంతో మునిగిపోయి, కఠినంగా మాట్లాడి, ఆగ్రహంతో పైకి లేచాడు.
ఉద్యతాయుధనిస్త్రింశో రథే సుసమలంకృతే। కాలాశ్వయుక్తే మహతి స్థితః కాలాన్తకోపమః
కత్తి చేత పట్టుకుని, అద్భుతంగా అలంకరించబడిన రథంలో, మృత్యువుతో సమానమైన గుర్రాలు జోడించబడిన గొప్ప రథంలో నిలబడి, కాలాంతకుడిలా కనిపించాడు.
మహాప్రమాణముద్యమ్య విపులం వేగవద్ దృఢమ్। ధనుర్భీమబలో భీమం శరాంశ్చామిత్రనాశనాన్
బలవంతుడైన అతడు, వేగంగా, గట్టిగా ఉన్న గొప్ప విల్లు ఎత్తి, శత్రువులను సంహరించేందుకు భయంకరమైన బాణాలను తీసుకున్నాడు.
తం దదర్శ మహేష్వాసో రథస్థః సమలంకృతః। అలంకృతమమిత్రఘ్నో రావణస్యాత్మజో బలీ
రథంలో నిలబడి, అలంకరించబడిన గొప్ప విల్లు ధారకుడు, శత్రువులను సంహరించే రావణుని బలవంతుడైన కుమారుడిని చూశాడు.
హనూమత్పృష్ఠమారూఢముదయస్థరవిప్రభమ్। ఉవాచైనం సుసంరబ్ధః సౌమిత్రిం సవిభీషణమ్
హనుమంతుని వెనుక కూర్చుని, ఉదయస్తరవి ప్రకాశంలా మెరిసిపోతూ, ఆగ్రహంతో సౌమిత్రిని, విభీషణునితో కలిసి ఉద్దేశించి మాట్లాడాడు.
తాంశ్చ వానరశార్దూలాన్ పశ్యధ్వం మే పరాక్రమమ్। అద్య మత్కార్ముకోత్సృష్టం శరవర్షం దురాసదమ్
వానరులలో శ్రేష్ఠులైన మీరు చూడండి, ఈ రోజు నా ధైర్యాన్ని. నా విల్లు నుండి విడిచే బాణవర్షాన్ని ఎదుర్కోవడం ఎవరికీ సాధ్యం కాదు.
ముక్తవర్షమివాకాశే ధారయిష్యథ సంయుగే। అద్య వో మామకా బాణా మహాకార్ముకనిఃసృతాః। విధమిష్యన్తి గాత్రాణి తూలరాశిమివానలః
యుద్ధంలో ఆకాశంలో వర్షాన్ని మోయగలిగినట్లే, ఈ రోజు నా గొప్ప విల్లు నుండి వచ్చిన బాణాలు మీ శరీరాలను నిప్పు పత్తిపూదిని కాల్చినట్లు తాకుతాయి.
తీక్ష్ణసాయకనిర్భిన్నాన్ శూలశక్త్యృష్టితోమరైః। అద్య వో గమయిష్యామి సర్వానేవ యమక్షయమ్
ఈ రోజు నేను మీ అందరినీ పదునైన బాణాలు, శూలాలు, శక్తులు, తోమరాలతో గాయపరిచి, యమలోకానికి పంపిస్తాను.