స సారథిమువాచేదం యాహి యత్రైష వానరః। క్షయమేవ హి నః కుర్యాద్ రాక్షసానాముపేక్షితః
అతడు తన రథసారథిని చూచి, 'ఆ వానరు ఉన్న చోటికి వెళ్లు. అతన్ని అడ్డుకోకపోతే మన రాక్షసులకు నాశనం తప్పదు' అని అన్నాడు.
ఇత్యుక్తః సారథిస్తేన యయౌ యత్ర స మారుతిః। వహన్ పరమదుర్ధర్షం స్థితమిన్ద్రజితం రథే
అలా చెప్పగానే, ఆ రథసారథి, గెలవడం అసాధ్యమైన ఇంద్రజిత్ను రథంలో తీసుకుని, హనుమంతుడు ఉన్న చోటికి వెళ్లాడు.
సోఽభ్యుపేత్య శరాన్ ఖడ్గాన్ పట్టిశాంశ్చ పరశ్వధాన్। అభ్యవర్షత దుర్ధర్షః కపిమూర్ధని రాక్షసః
తర్వాత ఆ భయంకరమైన రాక్షసుడు దగ్గరకు వచ్చి, హనుమంతుని తలపై బాణాలు, కత్తులు, పటిషాలు, గొడ్డళ్లను వర్షంలా కురిపించాడు.
తాని శస్త్రాణి ఘోరాణి ప్రతిగృహ్య స మారుతిః। రోషేణ మహతావిష్టో వాక్యం చేదమువాచ హ
ఆ భయంకరమైన ఆయుధాలను హనుమంతుడు పట్టుకుని, గొప్ప కోపంతో ఈ మాటలు అన్నాడు.
యుధ్యస్వ యది శూరోఽసి రావణాత్మజ దుర్మతే। వాయుపుత్రం సమాసాద్య న జీవన్ ప్రతియాస్యసి
రావణాసురుని కుమారుడా, నీకు ధైర్యం ఉంటే యుద్ధానికి రా. నీకు చెడు ఆలోచనలు ఉంటే గానీ, వాయుపుత్రుడిని ఎదుర్కొన్న తర్వాత నీవు బతికిపోతావని ఆశించకు.
బాహుభ్యాం సమ్ప్రయుధ్యస్వ యది మే ద్వన్ద్వమాహవే। వేగం సహస్వ దుర్బుద్ధే తతస్త్వం రక్షసాం వరః
నాకు ఒంటరిగా పోరాడాలనుకుంటే, చేతులతోనే యుద్ధం చేయి. నా వేగాన్ని తట్టుకోగలిగితే, అప్పుడే నీవు రాక్షసుల్లో శ్రేష్ఠుడవని చెప్పుకో.
హనూమన్తం జిఘాంసన్తం సముద్యతశరాసనమ్। రావణాత్మజమాచష్టే లక్ష్మణాయ విభీషణః
హనుమంతుడిని చంపాలని ధనుస్సుతో సిద్ధంగా ఉన్న రావణుని కుమారుడిని చూసి, విభీషణుడు లక్ష్మణునితో ఇలా అన్నాడు.
యః స వాసవనిర్జేతా రావణస్యాత్మసమ్భవః। స ఏష రథమాస్థాయ హనూమన్తం జిఘాంసతి
ఇంద్రుడిని ఓడించిన రావణుని తనయుడు, ఇప్పుడు తన రథంపై నిలబడి హనుమంతుడిని సంహరించేందుకు వస్తున్నాడు.
తమప్రతిమసంస్థానైః శరైః శత్రునివారణైః। జీవితాన్తకరైర్ఘోరైః సౌమిత్రే రావణిం జహి
సౌమిత్రీ, నీవు శత్రువులను తిప్పికొట్టే, ప్రాణాంతకమైన భయంకరమైన బాణాలతో రావణుని కుమారుడిని సంహరించు.
ఇత్యేవముక్తస్తు తదా మహాత్మా విభీషణేనారివిభీషణేన। దదర్శ తం పర్వతసంనికాశం రథస్థితం భీమబలం దురాసదమ్
అలా మహాత్ముడు, శత్రువులకు భయంకరుడైన విభీషణుడు చెప్పిన వెంటనే, లక్ష్మణుడు ఆ పర్వతం లాంటి, బలవంతుడైన, రథంపై నిలబడి అందరికీ భయంకరుడైన యోధుడిని చూశాడు.
thumb|సప్తాశీతితమః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే యుద్ధకాణ్డే సప్తాశీతితమః సర్గః ॥౬-
శ్రీమద్వాల్మీకి రామాయణంలో యుద్ధకాండలో ఎనభై ఏడవ సర్గను వినండి.
ఏవముక్త్వా తు సౌమిత్రిం జాతహర్షో విభీషణః। ధనుష్పాణిం తమాదాయ త్వరమాణో జగామ సః
ఇలా సౌమిత్రిని ఉల్లాసంగా పలికిన విభీషణుడు, తన ధనుస్సును తీసుకుని త్వరగా బయలుదేరాడు.
అవిదూరం తతో గత్వా ప్రవిశ్య తు మహద్ వనమ్। అదర్శయత తత్కర్మ లక్ష్మణాయ విభీషణః
కొంత దూరం వెళ్లి, విభీషణుడు ఒక గొప్ప అడవిలోకి ప్రవేశించి, అక్కడ జరిగిన విషయాన్ని లక్ష్మణునికి చూపించాడు.
నీలజీమూతసంకాశం న్యగ్రోధం భీమదర్శనమ్। తేజస్వీ రావణభ్రాతా లక్ష్మణాయ న్యవేదయత్
వర్షమేఘంలా నలుపుగా, భయంకరంగా కనిపించే వటవృక్షాన్ని, రావణుని తమ్ముడు అయిన తేజోవంతుడు లక్ష్మణునికి చూపించాడు.
ఇహోపహారం భూతానాం బలవాన్ రావణాత్మజః। ఉపహృత్య తతః పశ్చాత్ సంగ్రామమభివర్తతే
ఇక్కడ రావణుని బలవంతుడైన కుమారుడు భూతాలకు బలి ఇచ్చి, ఆ తరువాత యుద్ధానికి వస్తున్నాడు.
అదృశ్యః సర్వభూతానాం తతో భవతి రాక్షసః। నిహన్తి సమరే శత్రూన్ బధ్నాతి చ శరోత్తమైః
అప్పుడతడు అందరికీ కనబడకుండా పోయి, యుద్ధంలో శత్రువులను సంహరిస్తూ, ఉత్తమమైన బాణాలతో వారిని బంధిస్తాడు.
తమప్రవిష్టం న్యగ్రోధం బలినం రావణాత్మజమ్। విధ్వంసయ శరైర్దీప్తైః సరథం సాశ్వసారథిమ్
ఆ వటవృక్షంలోకి ప్రవేశించిన బలవంతుడైన రావణుని కుమారుడిని, అతని రథం, గుర్రాలు, రథసారథితో సహా, దీప్తిమంతమైన బాణాలతో నాశనం చేయి.
తథేత్యుక్త్వా మహాతేజాః సౌమిత్రిర్మిత్రనన్దనః। బభూవావస్థితస్తత్ర చిత్రం విస్ఫారయన్ ధనుః
అలాగే అని చెప్పి, మిత్రులకు ఆనందాన్ని ఇచ్చే తేజోవంతుడైన సౌమిత్రి అక్కడ ధైర్యంగా నిలబడి, తన ధనుస్సును అద్భుతంగా ఎక్కించాడు.
స రథేనాగ్నివర్ణేన బలవాన్ రావణాత్మజః। ఇన్ద్రజిత్ కవచీ ఖడ్గీ సధ్వజః ప్రత్యదృశ్యత
అప్పుడు రావణుని బలవంతుడైన కుమారుడు, కవచంతో, ఖడ్గంతో, పతాకతో, అగ్నిలా ప్రకాశించే తన రథంపై కనిపించాడు.
తమువాచ మహాతేజాః పౌలస్త్యమపరాజితమ్। సమాహ్వయే త్వాం సమరే సమ్యగ్ యుద్ధం ప్రయచ్ఛ మే
తేజోవంతుడైన లక్ష్మణుడు, ఓ పాలస్త్య వంశజుడా, నీవు ఓడించలేనివాడవు. నీవు నన్ను యుద్ధానికి ఆహ్వానించావు, నాతో న్యాయంగా యుద్ధం చేయు.
ఏవముక్తో మహాతేజా మనస్వీ రావణాత్మజః। అబ్రవీత్ పరుషం వాక్యం తత్ర దృష్ట్వా విభీషణమ్
అలా అడిగినపుడు, ధైర్యవంతుడైన రావణుని కుమారుడు, అక్కడ విభీషణుణ్ణి చూసి కఠినంగా ఇలా అన్నాడు.
ఇహ త్వం జాతసంవృద్ధః సాక్షాత్ భ్రాతా పితుర్మమ। కథం ద్రుహ్యసి పుత్రస్య పితృవ్యో మమ రాక్షస
ఇక్కడే పుట్టి పెరిగిన నీవు, నాన్నకు సోదరుడవు. మరి నాయనమ్మకు మామయ్యవైన నువ్వు, రాక్షసుడా, ఎలా నన్ను, నీ సోదరుని కుమారుడిని ద్రోహించగలవు?
న జ్ఞాతిత్వం న సౌహార్దం న జాతిస్తవ దుర్మతే। ప్రమాణం న చ సౌదర్యం న ధర్మో ధర్మదూషణ
నీకు బంధుత్వం లేదు, స్నేహం లేదు, మంచి వంశం కూడా లేదు దుర్మతి! నీకు అందం లేదు, నీతిని కూడా నాశనం చేశావు.
శోచ్యస్త్వమసి దుర్బుద్ధే నిన్దనీయశ్చ సాధుభిః। యస్త్వం స్వజనముత్సృజ్య పరభృత్యత్వమాగతః
నీవు దుర్బుద్ధివంతుడివి, నీలాంటి వారిని మంచివారు తిట్టతారు. ఎందుకంటే నీవు నీ వాళ్లను వదిలిపెట్టి పరాయివాడివైపోయావు.
నైతచ్ఛిథిలయా బుద్ధ్యా త్వం వేత్సి మహదన్తరమ్। క్వ చ స్వజనసంవాసః క్వ చ నీచ పరాశ్రయః
నీ బుద్ధి బలహీనంగా ఉండి, ఎంత పెద్ద తేడా ఉందో నీవు గ్రహించలేవు. ఒకవైపు తనవాళ్ల మధ్య జీవించడం, ఇంకొకవైపు పరాయివాళ్లపై ఆధారపడటం ఎంత తక్కువదో!
గుణవాన్ వా పరజనః స్వజనో నిర్గుణోఽపి వా। నిర్గుణః స్వజనః శ్రేయాన్ యః పరః పర ఏవ సః
వేరేవాడు మంచి గుణాలున్నవాడైనా, తనవాడు గుణాలు లేనివాడైనా, గుణాలు లేని తనవాడే మేలైనవాడు; వేరేవాడు ఎప్పటికీ వేరేవాడే.
యః స్వపక్షం పరిత్యజ్య పరపక్షం నిషేవతే। స స్వపక్షే క్షయం యాతే పశ్చాత్ తైరేవ హన్యతే
తనవాళ్లను వదిలిపెట్టి పరాయివాళ్లవద్దకు వెళ్లినవాడు, తనవాళ్లు నశించిన తర్వాత, చివరికి ఆ పరాయివాళ్ల చేతిలోనే చనిపోతాడు.
నిరనుక్రోశతా చేయం యాదృశీ తే నిశాచర। స్వజనేన త్వయా శక్యం పౌరుషం రావణానుజ
నీకు ఎంతటి దయలేనితనం ఉందో చూడు, నిశాచరా! రావణుని తమ్ముడా, నీ వంశంలో నీ ధైర్యాన్ని చూపించవచ్చు కదా!
ఇత్యుక్తో భ్రాతృపుత్రేణ ప్రత్యువాచ విభీషణః। అజానన్నివ మచ్ఛీలం కిం రాక్షస వికత్థసే
అలా అన్న తన అన్నయ్య కుమారునికి విభీషణుడు ఇలా సమాధానమిచ్చాడు: 'రాక్షసా! నా స్వభావం నీకు తెలియనట్టు ఎందుకు గొప్పగా మాట్లాడుతున్నావు?'
రాక్షసేన్ద్రసుతాసాధో పారుష్యం త్యజ గౌరవాత్। కులే యద్యప్యహం జాతో రక్షసాం క్రూరకర్మణామ్। గుణో యః ప్రథమో నౄణాం తన్మే శీలమరాక్షసమ్
రాక్షసరాజు కుమారుడా, గౌరవం కోసం కఠినంగా మాట్లాడటం మానుకో. నేను క్రూరమైన రాక్షసుల వంశంలో పుట్టినా, మానవులకు ప్రధానమైన మంచి గుణమే నా స్వభావం, రాక్షసులది కాదు.