స గత్వా దూరమధ్వానం సౌమిత్రిర్మిత్రనన్దనః। రాక్షసేన్ద్రబలం దూరాదపశ్యద్ వ్యూహమాశ్రితమ్
సౌమిత్రి, స్నేహితులకు ఆనందదాయకుడు, చాలా దూరం ప్రయాణించి, దూరంగా రాక్షసాధిపతి సైన్యాన్ని యుద్ధానికి సిద్ధంగా నిలబడి ఉన్నదిగా చూశాడు.
స సమ్ప్రాప్య ధనుష్పాణిర్మాయాయోగమరిందమః। తస్థౌ బ్రహ్మవిధానేన విజేతుం రఘునన్దనః
అక్కడికి చేరిన రఘునందనుడు, ధనుస్సు చేతబట్టి, శత్రువులను జయించేందుకు బ్రహ్మ నియమాన్ని పాటిస్తూ నిలబడి ఉన్నాడు.
విభీషణేన సహితో రాజపుత్రః ప్రతాపవాన్। అఙ్గదేన చ వీరేణ తథానిలసుతేన చ
విభీషణుడు, ధైర్యవంతుడైన అంగదుడు, వాయుపుత్రుడు వీరుడితో కలిసి రాజపుత్రుడు అక్కడ నిలబడిపోయాడు.
వివిధమమలశస్త్రభాస్వరం తద్ ధ్వజగహనం గహనం మహారథైశ్చ। ప్రతిభయతమమప్రమేయవేగం తిమిరమివ ద్విషతాం బలం వివేశ
పతాకలతో నిండిన, ప్రవేశించలేని, నిర్మల ఆయుధాలతో మెరిసే, మహారథులతో కూడిన, భయంకరమైన, అపరిమిత వేగంతో ఉన్న ఆ శత్రు సైన్యంలో, శత్రువులకు చీకటి లాగ, లక్ష్మణుడు ప్రవేశించాడు.
thumb|షడశీతితమః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే యుద్ధకాణ్డే షడశీతితమః సర్గః ॥౬-
శ్రీమద్వాల్మీకి రామాయణంలో యుద్ధకాండలో ఎనభై ఆరవ సర్గ చదవబడుతోంది.
అథ తస్యామవస్థాయాం లక్ష్మణం రావణానుజః। పరేషామహితం వాక్యమర్థసాధకమబ్రవీత్
ఆ సమయంలో రావణుని తమ్ముడు లక్ష్మణునికి శత్రువులకు హితమైన, ప్రయోజనకరమైన మాటలు చెప్పాడు.
యదేతద్ రాక్షసానీకం మేఘశ్యామం విలోక్యతే। ఏతదాయోధ్యతాం శీఘ్రం కపిభిశ్చ శిలాయుధైః
ఈ మేఘాలా నలుపు రంగులో ఉన్న రాక్షస సైన్యాన్ని చూడు; వానరులు రాళ్ల ఆయుధాలతో వెంటనే దానిపై దాడి చేయాలి.
తస్యానీకస్య మహతో భేదనే యత లక్ష్మణ। రాక్షసేన్ద్రసుతోఽప్యత్ర భిన్నే దృశ్యో భవిష్యతి
ఈ గొప్ప సైన్యాన్ని నువ్వు ఛేదించినపుడు, లక్ష్మణా, రాక్షసాధిపతి కుమారుడు కూడా ఈ సైన్యంలో కనిపిస్తాడు.
స త్వమిన్ద్రాశనిప్రఖ్యైః శరైరవకిరన్ పరాన్। అభిద్రవాశు యావద్ వై నైతత్ కర్మ సమాప్యతే
కాబట్టి, నీవు ఇంద్రుని ఉక్కిరిబిక్కిరి చేసే మెరుపులవంటి బాణాలతో శత్రువులపై వర్షంలా వదిలి, ఈ కార్యం ఆలస్యం కాకముందే వేగంగా ముందుకు దూసుకెళ్ళు.
జహి వీర దురాత్మానం మాయాపరమధార్మికమ్। రావణిం క్రూరకర్మాణం సర్వలోకభయావహమ్
వీరా, దుష్టుడు, మాయావాది, అధర్మపరుడు, రావణుని కుమారుడు, క్రూరకర్మలు చేసే వాడు, అన్ని లోకాలకూ భయంకరుడు అయిన వాడిని సంహరించు.
విభీషణవచః శ్రుత్వా లక్ష్మణః శుభలక్షణః। వవర్ష శరవర్షేణ రాక్షసేన్ద్రసుతం ప్రతి
విభీషణుని మాటలు విని, శుభలక్షణాలు కలిగిన లక్ష్మణుడు రాక్షసరాజు కుమారునిపై బాణవర్షాన్ని కురిపించాడు.
ఋక్షాః శాఖామృగాశ్చైవ ద్రుమప్రవరయోధినః। అభ్యధావన్త సహితాస్తదనీకమవస్థితమ్
రిక్షలు, వానరులు, చెట్లతో యుద్ధం చేయడంలో నిపుణులు, అందరూ కలసి ఆ సైన్యంపై దాడికి పరుగెత్తారు.
రాక్షసాశ్చ శితైర్బాణైరసిభిః శక్తితోమరైః। అభ్యవర్తన్త సమరే కపిసైన్యజిఘాంసవః
రాక్షసులు, వానర సైన్యాన్ని సంహరించాలనే ఉద్దేశంతో, పదునైన బాణాలు, ఖడ్గాలు, శక్తులు, తోమరాలతో యుద్ధానికి ముందుకు వచ్చారు.
స సమ్ప్రహారస్తుములః సంజజ్ఞే కపిరక్షసామ్। శబ్దేన మహతా లఙ్కాం నాదయన్ వై సమన్తతః
అప్పుడు వానరులు, రాక్షసుల మధ్య ఘోరమైన యుద్ధం ప్రారంభమై, ఆ గొప్ప శబ్దంతో లంకను చుట్టూ మారుమోగింది.
శస్త్రైశ్చ వివిధాకారైః శితైర్బాణైశ్చ పాదపైః। ఉద్యతైర్గిరిశృఙ్గైశ్చ ఘోరైరాకాశమావృతమ్
వివిధ రకాల ఆయుధాలు, పదునైన బాణాలు, చెట్లు, భయంకరమైన పర్వత శిఖరాలు లేచి, ఆకాశాన్ని కప్పేశాయి.
రాక్షసా వానరేన్ద్రేషు వికృతాననబాహవః। నివేశయన్తః శస్త్రాణి చక్రుస్తే సుమహద్భయమ్
వికృతమైన ముఖాలు, చేతులతో ఉన్న రాక్షసులు, వానరాధిపతులపై ఆయుధాలు విసిరి, పెద్ద భయాన్ని కలిగించారు.
తథైవ సకలైర్వృక్షైర్గిరిశృఙ్గైశ్చ వానరాః। అభిజఘ్నుర్నిజఘ్నుశ్చ సమరే సర్వరాక్షసాన్
అలాగే, వానరులు రకరకాల చెట్లు, కొండ శిఖరాలతో యుద్ధంలో రాక్షసులను గట్టిగా కొట్టారు, చితక్కొట్టారు.
ఋక్షవానరముఖ్యైశ్చ మహాకాయైర్మహాబలైః। రక్షసాం యుధ్యమానానాం మహద్భయమజాయత
బలమైన, గొప్ప శరీరాలు కలిగిన ఎద్దులూ వానరుల నాయకుల చేత రాక్షసులకు యుద్ధంలో గొప్ప భయం కలిగింది.
స్వమనీకం విషణ్ణం తు శ్రుత్వా శత్రుభిరర్దితమ్। ఉదతిష్ఠత దుర్ధర్షః స కర్మణ్యననుష్ఠితే
తన సైన్యం శత్రువుల చేత బాధపడుతూ నిరుత్సాహంగా ఉందని విని, ఆ దుర్జయుడు తన పని పూర్తికాకపోయినా లేచి నిలబడ్డాడు.
వృక్షాన్ధకారాన్నిర్గత్య జాతక్రోధః స రావణిః। ఆరురోహ రథం సజ్జం పూర్వయుక్తం సుసంయతమ్
చెట్ల చీకటి నుంచి కోపంతో రావణుడి కుమారుడు బయటికి వచ్చి, సిద్ధంగా ఉన్న, బాగా నియంత్రించిన తన రథంపై ఎక్కాడు.
స భీమకార్ముకశరః కృష్ణాఞ్జనచయోపమః। రక్తాస్యనయనో భీమో బభౌ మృత్యురివాన్తకః
భయంకరమైన విల్లు, బాణాలు, నల్ల మలమాసపు ముద్దలా ఉండి, ఎర్రటి నోరు, కళ్లతో ఆ భయంకరుడు మరణదేవుడిలా కనిపించాడు.
దృష్ట్వైవ తు రథస్థం తం పర్యవర్తత తద్ బలమ్। రక్షసాం భీమవేగానాం లక్ష్మణేన యుయుత్సతామ్
ఆయన రథంపై నిలబడి ఉన్నాడని చూడగానే, లక్ష్మణుడితో యుద్ధానికి ఉత్సాహంగా ఉన్న ఆ వేగవంతమైన రాక్షస సైన్యం వెనక్కు తిరిగింది.
తస్మింస్తు కాలే హనుమానరుజత్ స దురాసదమ్। ధరణీధరసంకాశో మహావృక్షమరిందమః
అప్పుడు శత్రువులను జయించే, కొండలా ఉన్న, దగ్గరకి రావడం కష్టమైన హనుమంతుడు ఒక పెద్ద చెట్టును పట్టుకున్నాడు.
స రాక్షసానాం తత్ సైన్యం కాలాగ్నిరివ నిర్దహన్। చకార బహుభిర్వృక్షైర్నిఃసంజ్ఞం యుధి వానరః
ఆ వానరుడు, ప్రళయాగ్ని లా, యుద్ధంలో అనేక చెట్లతో రాక్షస సైన్యాన్ని తగలబెట్టి, వారిని స్పృహ తప్పేలా చేశాడు.
విధ్వంసయన్తం తరసా దృష్ట్వైవ పవనాత్మజమ్। రాక్షసానాం సహస్రాణి హనూమన్తమవాకిరన్
వేగంగా ధ్వంసం చేస్తున్న వాయుపుత్రుడిని చూసి, వేలాది రాక్షసులు ఆయుధాలతో హనుమంతునిపై వర్షంలా కురిపించారు.
శితశూలధరాః శూలైరసిభిశ్చాసిపాణయః। శక్తిహస్తాశ్చ శక్తీభిః పట్టిశైః పట్టిశాయుధాః
పదునైన కత్తులు పట్టినవారు కత్తులతో, శూలాలు పట్టినవారు శూలాలతో, శక్తులు పట్టినవారు శక్తులతో, పటిషాయుధాలు ఉన్నవారు వాటితో దాడి చేశారు.
పరిఘైశ్చ గదాభిశ్చ కున్తైశ్చ శుభదర్శనైః। శతశశ్చ శతఘ్నీభిరాయసైరపి ముద్గరైః
ఇనుప గొడ్డళ్లతో, గదలతో, అందమైన కుంటులతో, వందలాది శతఘ్నులతో, ఇనుప ముసలలతో కూడా వారు దాడి చేశారు.
ఘోరైః పరశుభిశ్చైవ భిన్దిపాలైశ్చ రాక్షసాః। ముష్టిభిర్వజ్రకల్పైశ్చ తలైరశనిసంనిభైః
భయంకరమైన పరశువులతో, బిందిపాళాలతో, వజ్రంలాంటి ముష్టులతో, మెరుపులాంటి అరచేతులతో రాక్షసులు దాడి చేశారు.
అభిజఘ్నుః సమాసాద్య సమన్తాత్ పర్వతోపమమ్। తేషామపి చ సంక్రుద్ధశ్చకార కదనం మహత్
అతన్ని చుట్టుముట్టి, కొండలా ఉన్న వానరుని చుట్టూ రాక్షసులు గట్టిగా కొట్టారు. కానీ ఆ వానరుడు కోపంతో వారిలో గొప్ప హింస చేశాడు.
స దదర్శ కపిశ్రేష్ఠమచలోపమమిన్ద్రజిత్। సూదమానమసంత్రస్తమమిత్రాన్ పవనాత్మజమ్
ఇంద్రజిత్, శత్రువులను సంహరిస్తూ, కొండలా ఉన్న, భయపడని, ధైర్యంగా ఉన్న వానరులలో శ్రేష్ఠుడైన హనుమంతుని చూశాడు.