తదద్య విపులం వీర దుఃఖమిన్ద్రజితా కృతమ్। కర్మణా వ్యపనేష్యామి తస్మాదుత్తిష్ఠ రాఘవ
కాబట్టి, వీరా, ఇంద్రజిత్ చేసిన ఈ గొప్ప దుఃఖాన్ని నేను నేడు నా చేతులతో తొలగిస్తాను. అందుకే లేచి నిలబడు, రాఘవా.
ఉత్తిష్ఠ నరశార్దూల దీర్ఘబాహో ధృతవ్రత। కిమాత్మానం మహాత్మానమాత్మానం నావబుధ్యసే
నరశార్దూలా, దీర్ఘబాహువా, వ్రతంలో స్థిరుడా, లేచి నిలబడు! మహాత్ముడవైన నీవు నీ స్వరూపాన్ని గుర్తించకపోవడేమిటి?
అయమనఘ తవోదితః ప్రియార్థం జనకసుతానిధనం నిరీక్ష్య రుష్టః। సరథగజహయాం సరాక్షసేన్ద్రాం భృశమిషుభిర్వినిపాతయామి లఙ్కామ్
నిర్దోషుడా, నీ కోసం, జనకుని కుమార్తె మరణాన్ని చూసి కోపంతో, రథాలు, ఏనుగులు, కుదీరాలు, రాక్షసాధిపతులతో కూడిన లంకను బాణవర్షంతో నేలకొరుగుదును.
thumb|చతురశీతితమః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే యుద్ధకాణ్డే చతురశీతితమః సర్గః ॥౬-
శ్రీమద్వాల్మీకి రామాయణంలో యుద్ధకాండలో ఎనభై నాలుగవ సర్గను వినండి.
రామమాశ్వాసమానే తు లక్ష్మణే భ్రాతృవత్సలే। నిక్షిప్య గుల్మాన్ స్వస్థానే తత్రాగచ్ఛద్ విభీషణః
తమ్ముడు లక్ష్మణుడు అన్నయ్య రాముని ఓదార్చుతుండగా, విభీషణుడు తన సైన్యాన్ని సరిగ్గా కాపలాగా పెట్టి అక్కడికి వచ్చాడు.
నానాప్రహరణైర్వీరైశ్చతుర్భిరభిసంవృతః। నీలాఞ్జనచయాకారైర్మాతంగైరివ యూథపైః
విభీషణుడితో పాటు నాలుగు ధైర్యవంతులైన యోధులు, ఎన్నో ఆయుధాలతో, నీలిమను మబ్బుల్లా కనిపించే ఏనుగుల నాయకుల్లా ఉన్నారు.
సోఽభిగమ్య మహాత్మానం రాఘవం శోకలాలసమ్। వానరాంశ్చాపి దదృశే బాష్పపర్యాకులేక్షణాన్
అతడు గొప్ప మనసున్న రాఘవుని దగ్గరకు వచ్చి, దుఃఖంలో మునిగిపోయిన వానరులను కూడా కన్నీళ్లతో ఉన్నట్టు చూశాడు.
రాఘవం చ మహాత్మానమిక్ష్వాకుకులనన్దనమ్। దదర్శ మోహమాపన్నం లక్ష్మణస్యాఙ్కమాశ్రితమ్
ఇక్ష్వాకు వంశానికి ఆనందంగా ఉన్న గొప్ప మనసున్న రాఘవుడు, మోహంలో పడి, లక్ష్మణుని మోకాలిపై ఆనుకుని ఉన్నాడు అని విభీషణుడు చూశాడు.
వ్రీడితం శోకసంతప్తం దృష్ట్వా రామం విభీషణః। అన్తర్దుఃఖేన దీనాత్మా కిమేతదితి సోఽబ్రవీత్
రాముడు సిగ్గుతో, దుఃఖంతో బాధపడుతూ ఉండటం చూసి, విభీషణుడు తన హృదయంలో దుఃఖంతో, 'ఇది ఏమిటి?' అని అడిగాడు.
విభీషణముఖం దృష్ట్వా సుగ్రీవం తాంశ్చ వానరాన్। లక్ష్మణోవాచ మన్దార్థమిదం బాష్పపరిప్లుతః
విభీషణుడి ముఖాన్ని, సుగ్రీవుని, వానరులను చూసి, లక్ష్మణుడు కన్నీళ్లతో గొంతు కట్టుకుని, కష్టం మీద ఇలా అన్నాడు.
హతా ఇన్ద్రజితా సీతా ఇతి శ్రుత్వైవ రాఘవః। హనూమద్వచనాత్ సౌమ్య తతో మోహముపాశ్రితః
హనుమంతుడు 'సీతను ఇంద్రజిత్ చంపేశాడు' అని చెప్పిన వెంటనే, రాఘవుడు ఆ వార్త విని మూర్చిపోయాడు.
కథయన్తం తు సౌమిత్రిం సంనివార్య విభీషణః। పుష్కలార్థమిదం వాక్యం విసంజ్ఞం రామమబ్రవీత్
సౌమిత్రి మాట్లాడుతుండగా, విభీషణుడు అతన్ని ఆపి, అజ్ఞానంలో ఉన్న రామునికి ముఖ్యమైన మాటలు చెప్పాడు.
మనుజేన్ద్రార్తరూపేణ యదుక్తస్త్వం హనూమతా। తదయుక్తమహం మన్యే సాగరస్యేవ శోషణమ్
హనుమంతుడు బాధతో చెప్పిన మాటలు నాకు సరైనవి అనిపించడం లేదు; అది సముద్రాన్ని ఎండబెట్టడంలా అసాధ్యం.
అభిప్రాయం తు జానామి రావణస్య దురాత్మనః। సీతాం ప్రతి మహాబాహో న చ ఘాతం కరిష్యతి
రావణుడు సీత గురించి ఏమనుకుంటున్నాడో నాకు తెలుసు, ఓ పరాక్రమశాలి! అతడు ఆమెను చంపడు.
యాచ్యమానః సుబహుశో మయా హితచికీర్షుణా। వైదేహీముత్సృజస్వేతి న చ తత్ కృతవాన్ వచః
నీకు మేలు కావాలని ఎన్నోసార్లు నేను అతడిని 'వైదేహిని విడిచిపెట్టు' అని అడిగినా, అతడు నా మాట వినలేదు.
నైవ సామ్నా న దానేన న భేదేన కుతో యుధా। సా ద్రష్టుమపి శక్యేత నైవ చాన్యేన కేనచిత్
సామం, దానం, భేదం, యుద్ధం — ఏ మార్గంలోనూ, ఎవరూ ఆమెను కనుగొనలేరు.
వానరాన్ మోహయిత్వా తు ప్రతియాతః స రాక్షసః। మాయామయీం మహాబాహో తాం విద్ధి జనకాత్మజామ్
ఆ రాక్షసుడు వానరులను మాయలో పడేసి వెళ్లిపోయాడు; జనకుని కుమార్తెను మాయతో చూపించాడు అని తెలుసుకో.
చైత్యం నికుమ్భిలామద్య ప్రాప్య హోమం కరిష్యతి। హుతవానుపయాతో హి దేవైరపి సవాసవైః
ఈరోజు నికుంభిలా వద్ద ఉన్న చైత్యానికి వెళ్లి, అతడు హోమం చేస్తాడు; దేవతలు, ఇంద్రుడు కూడా హవి ఇచ్చినట్టు అతడు వస్తాడు.
దురాధర్షో భవత్యేష సంగ్రామే రావణాత్మజః। తేన మోహయతా నూనమేషా మాయా ప్రయోజితా
రావణుని కుమారుడు యుద్ధంలో ఎదురించలేనివాడవుతాడు; అతడు మాయతో మోసగించడమే ఈ మాయకు కారణం.
విఘ్నమన్విచ్ఛతా తత్ర వానరాణాం పరాక్రమే। ససైన్యాస్తత్ర గచ్ఛామో యావత్తన్న సమాప్యతే
వానరుల పరాక్రమాన్ని అడ్డుకోవాలని ప్రయత్నిస్తున్నాడు; మనం సైన్యంతో అక్కడికి వెళ్లి, అది పూర్తవకముందే ఆపుదాం.
త్యజైనం నరశార్దూల మిథ్యా సంతాపమాగతమ్। సీదతే హి బలం సర్వం దృష్ట్వా త్వాం శోకకర్శితమ్
ఓ మానవ సింహా! ఈ అబద్ధమైన దుఃఖాన్ని వదిలేయి; నీవు బాధతో ఉన్నందువల్ల అందరి ధైర్యం తగ్గిపోతుంది.
ఇహ త్వం స్వస్థహృదయస్తిష్ఠ సత్త్వసముచ్ఛ్రితః। లక్ష్మణం ప్రేషయాస్మాభిః సహ సైన్యానుకర్షిభిః
ఇక్కడ నీవు మనసు నిశ్చలంగా ఉంచుకుని ఉండి, మనం లక్ష్మణుడిని సైన్యాధిపతులతో పంపుదాం.
ఏష తం నరశార్దూలో రావణిం నిశితైః శరైః। త్యాజయిష్యతి తత్కర్మ తతో వధ్యో భవిష్యతి
ఈ మానవసింహుడు తన పదునైన బాణాలతో రావణుని కుమారుడిని తరిమివేస్తాడు; ఆ పని అయిన తర్వాత అతడు మరణయోగ్యుడవుతాడు.
తస్యైతే నిశితాస్తీక్ష్ణాః పత్రిపత్రాఙ్గవాజినః। పతత్త్రిణ ఇవాసౌమ్యాః శరాః పాస్యన్తి శోణితమ్
ఈ పదునైన, వేగవంతమైన, రెక్కలతో కూడిన బాణాలు పక్షుల్లా మృదువుగా కనిపించినా, అతని రక్తాన్ని పానం చేస్తాయి.
తత్ సందిశ మహాబాహో లక్ష్మణం శుభలక్షణమ్। రాక్షసస్య వినాశాయ వజ్రం వజ్రధరో యథా
కనుక, మహాబాహువుతో, శుభలక్షణాలు కలిగిన లక్ష్మణుడిని ఆ రాక్షసుని నాశనం చేయమని ఆదేశించు; ఇంద్రుడు వజ్రాయుధాన్ని ధరించినట్లుగా.
మనుజవర న కాలవిప్రకర్షో రిపునిధనం ప్రతి యత్క్షమోఽద్య కర్తుమ్। త్వమతిసృజ రిపోర్వధాయ వజ్రం దివిజరిపోర్మథనే యథా మహేన్ద్రః
మానవశ్రేష్ఠుడా, శత్రువును సంహరించడంలో ఆలస్యం లేదు; నీవు ఈ రోజు దాన్ని చేయగలవు. దేవతలకు శత్రువైనవారిని మహేంద్రుడు ఎలా వజ్రాయుధంతో సంహరించాడో, నీవు కూడా శత్రువు వధకు వజ్రాన్ని వదిలిపెట్టు.
సమాప్తకర్మా హి స రాక్షసర్షభో భవత్యదృశ్యః సమరే సురాసురైః। యుయుత్సతా తేన సమాప్తకర్మణా భవేత్ సురాణామపి సంశయో మహాన్
ఆ రాక్షసశ్రేష్ఠుడు తన యజ్ఞాన్ని పూర్తిచేసినప్పుడు, యుద్ధంలో దేవతలకైనా, అసురులకైనా కనిపించడు; అతడితో యుద్ధం చేసే వారికి, యజ్ఞం పూర్తైన తర్వాత, దేవతలకైనా గొప్ప సందేహమే కలుగుతుంది.
thumb|పఞ్చాశీతితమః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే యుద్ధకాణ్డే పఞ్చాశీతితమః సర్గః ॥౬-
యుద్ధకాండలో ఎనభై ఐదవ అధ్యాయం వినవచ్చు.
తస్య తద్ వచనం శ్రుత్వా రాఘవః శోకకర్శితః। నోపధారయతే వ్యక్తం యదుక్తం తేన రక్షసా
ఆ మాటలు విని, రాఘవుడు శోకంతో బాధపడుతూ, ఆ రాక్షసుడు చెప్పినదాన్ని స్పష్టంగా గ్రహించలేకపోయాడు.
తతో ధైర్యమవష్టభ్య రామః పరపురంజయః। విభీషణముపాసీనమువాచ కపిసంనిధౌ
తర్వాత, ధైర్యాన్ని కూడగట్టుకుని, శత్రు నగరాలను జయించిన రాముడు, వానరుల మధ్య కూర్చున్న విభీషణునితో ఇలా అన్నాడు.