తమిన్ద్రజితమప్రాప్య రథస్థం సహసారథిమ్। వివేశ ధరణీం భిత్త్వా సా శిలా వ్యర్థముద్యతా
ఆ రాయి, రథంలో ఉన్న ఇంద్రజిత్తును తాకకుండా, భూమిని చీల్చి లోపలికి పోయింది. దాని ప్రయత్నం వృథా అయింది.
పతితాయాం శిలాయాం తు వ్యథితా రక్షసాం చమూః। నిపతన్త్యా చ శిలయా రాక్షసా మథితా భృశమ్
ఆ రాయి పడగానే రాక్షస సైన్యం కుదేలయ్యింది. ఆ రాయి పడిపోతూ చాలామంది రాక్షసులను తీవ్రంగా నలిపేసింది.
తమభ్యధావన్ శతశో నదన్తః కాననౌకసః। తే ద్రుమాంశ్చ మహాకాయా గిరిశృఙ్గాణి చోద్యతాః
అప్పుడు వందలాది అడవి వాసి వానరులు గర్జిస్తూ అతనిపై దూకారు. వారు చెట్లు, పర్వత శిఖరాలు ఎత్తిపట్టుకుని వచ్చారు.
క్షిపన్తీన్ద్రజితం సంఖ్యే వానరా భీమవిక్రమాః। వృక్షశైలమహావర్షం విసృజన్తః ప్లవంగమాః
యుద్ధంలో భయంకరమైన వానరులు ఇంద్రజిత్తుపై చెట్లు, కొండలు, భారీ వర్షంలా ఆయుధాలు విసిరారు.
శత్రూణాం కదనం చక్రుర్నేదుశ్చ వివిధైః స్వనైః। వానరైస్తైర్మహాభీమైర్ఘోరరూపా నిశాచరాః
వారు శత్రువులను సంహరించి, విభిన్నమైన శబ్దాలతో గర్జించారు. ఆ భయంకరమైన రాత్రివాసులను వీర వానరులు బలంగా కొట్టారు.
వీర్యాదభిహతా వృక్షైర్వ్యచేష్టన్త రణక్షితౌ। స సైన్యమభివీక్ష్యాథ వానరార్దితమిన్ద్రజిత్
వానరుల బలంతో, వారి చెట్లతో కొట్టబడి రాక్షసులు యుద్ధభూమిలో నొప్పితో తిప్పారు. అప్పుడు ఇంద్రజిత్తు తన సైన్యం వానరుల చేత బాధపడుతున్నదని చూసాడు.
ప్రగృహీతాయుధః క్రుద్ధః పరానభిముఖో యయౌ। స శరౌఘానవసృజన్ స్వసైన్యేనాభిసంవృతః
అతడు ఆయుధాలు పట్టుకుని, కోపంతో శత్రువుల వైపు తిరిగి, తన సైన్యంతో కలిసి బాణాల వర్షాన్ని వదిలాడు.
జఘాన కపిశార్దూలాన్ సుబహూన్ దృఢవిక్రమః। శూలైరశనిభిః ఖడ్గైః పట్టిశైః శూలముద్గరైః
దృఢమైన పరాక్రమంతో, అతడు అనేక కపిశార్దూలులను కటారాలు, గదలు, ఖడ్గాలు, పటిషాలు, కఠినమైన ఆయుధాలతో చంపాడు.
తే చాప్యనుచరాంస్తస్య వానరా జఘ్నురాహవే। సుస్కన్ధవిటపైః శైలైః శిలాభిశ్చ మహాబలః
అయితే, మహాబలశాలి వానరులు కూడా అతని అనుచరులను యుద్ధంలో బలమైన కొమ్మలు, చెట్లు, కొండలు, రాళ్లతో చంపారు.
హనూమాన్ కదనం చక్రే రక్షసాం భీమకర్మణామ్। సంనివార్య పరానీకమబ్రవీత్ తాన్ వనౌకసః
హనుమంతుడు భయంకరమైన పనులు చేసే రాక్షసులను సంహరించాడు. శత్రు సైన్యాన్ని అడ్డగించి, అడవి వాసులకు ఇలా చెప్పాడు.
హనూమాన్ సంనివర్తధ్వం న నః సాధ్యమిదం బలమ్। త్యక్త్వా ప్రాణాన్ విచేష్టన్తో రామప్రియచికీర్షవః
హనుమంతుడు ఇలా అన్నాడు: "మనం వెనక్కి తిరుగుదాం. ఈ శత్రుసైన్యాన్ని మనం ఓడించలేం. రామునికి ఇష్టమైన పని కోసం ప్రాణాలు కూడా త్యాగం చేసినా, మన బలంతో వీరిని జయించటం సాధ్యం కాదు."
యన్నిమిత్తం హి యుధ్యామో హతా సా జనకాత్మజా। ఇమమర్థం హి విజ్ఞాప్య రామం సుగ్రీవమేవ చ
"మనం యుద్ధం చేస్తున్న సీత, జనకుని కుమార్తె, ఇప్పుడు హతమయ్యింది. ఈ విషయం రామునికీ, సుగ్రీవునికీ తెలియజేద్దాం."
తౌ యత్ ప్రతివిధాస్యేతే తత్ కరిష్యామహే వయమ్। ఇత్యుక్త్వా వానరశ్రేష్ఠో వారయన్ సర్వవానరాన్
"వారు ఏ నిర్ణయం తీసుకున్నా, మనం అదే చేయాలి." అని చెప్పి, వానరులలో శ్రేష్ఠుడైన హనుమంతుడు అందరినీ ఆపాడు.
శనైః శనైరసంత్రస్తః సబలః సంన్యవర్తత। తతః ప్రేక్ష్య హనూమన్తం వ్రజన్తం యత్ర రాఘవః
అతడు తన సైన్యంతో కలసి, భయపడకుండా నెమ్మదిగా వెనక్కి వెళ్లాడు. ఆ తరువాత హనుమంతుడు రాఘవుడు ఉన్న చోటికి వెళ్ళిపోతున్నాడని చూశాడు.
స హోతుకామో దుష్టాత్మా గతశ్చైత్యం నికుమ్భిలామ్। నికుమ్భిలామధిష్ఠాయ పావకం జుహవేన్ద్రజిత్
బలిపూజ చేయాలనే కోరికతో, దుష్టహృదయుడైన ఇంద్రజిత్ నికుంభిలా ఆలయానికి వెళ్లాడు. అక్కడ నికుంభిలాను ఆశ్రయించి, అగ్నికి హోమం చేయడం ప్రారంభించాడు.
యజ్ఞభూమ్యాం తతో గత్వా పావకస్తేన రక్షసా। హూయమానః ప్రజజ్వాల హోమశోణితభుక్ తదా
తర్వాత, ఆ రాక్షసుడు యజ్ఞభూమికి వెళ్లి, హోమంలో రక్తాన్ని పోసి అర్పించగా, అగ్ని ప్రబలంగా మండింది.
సార్చిఃపినద్ధో దదృశే హోమశోణితతర్పితః। సంధ్యాగత ఇవాదిత్యః సుతీవ్రోఽగ్నిః సముత్థితః
అగ్ని జ్వాలలతో చుట్టుముట్టబడి, హోమరక్తంతో తృప్తిచెందినట్లు, సాయంకాలంలో సూర్యుడు ఎలా ప్రకాశిస్తాడో, అలా భయంకరమైన అగ్ని వెలుగునిచ్చింది.
అథేన్ద్రజిద్ రాక్షసభూతయే తు జుహావ హవ్యం విధినా విధానవిత్। దృష్ట్వా వ్యతిష్ఠన్త చ రాక్షసాస్తే మహాసమూహేషు నయానయజ్ఞాః
తర్వాత, ఇంద్రజిత్ రాక్షససేన కోసం, నియమానుసారం హోమం చేశాడు. ఇది చూసి, మహాసమూహాల్లో ఉన్న రాక్షసులు, యుద్ధవిధానాలు, యజ్ఞవిధులు తెలిసినవారు, అక్కడ నిలబడ్డారు.
thumb|త్ర్యశీతితమః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే యుద్ధకాణ్డే త్ర్యశీతితమః సర్గః ॥౬-
శ్రీమద్వాల్మీకి రామాయణంలో యుద్ధకాండలో ఎనభైమూడవ సర్గను వినండి.
రాఘవశ్చాపి విపులం తం రాక్షసవనౌకసామ్। శ్రుత్వా సంగ్రామనిర్ఘోషం జామ్బవన్తమువాచ హ
రాక్షసుల సైన్యాల నుంచి వచ్చిన గొప్ప యుద్ధధ్వని విని, రాఘవుడు జాంబవంతునితో మాట్లాడాడు.
సౌమ్య నూనం హనుమతా కృతం కర్మ సుదుష్కరమ్। శ్రూయతే చ యథా భీమః సుమహానాయుధస్వనః
"సౌమ్యా! హనుమంతుడు తప్పక చాలా కష్టమైన పని చేశాడు. ఎందుకంటే, భయంకరమైన ఆయుధాల శబ్దం ఎంత గట్టిగా వినిపిస్తుందో చూడు."
తద్ గచ్ఛ కురు సాహాయ్యం స్వబలేనాభిసంవృతః। క్షిప్రమృక్షపతే తస్య కపిశ్రేష్ఠస్య యుధ్యతః
"కాబట్టి, నీవు నీ సైన్యంతో కలిసి వెళ్ళి, ఆ కపిశ్రేష్ఠుడు యుద్ధం చేస్తున్న చోట త్వరగా సహాయం చేయి."
ఋక్షరాజస్తథేత్యుక్త్వా స్వేనానీకేన సంవృతః। ఆగచ్ఛత్ పశ్చిమం ద్వారం హనూమాన్ యత్ర వానరః
ఋక్షరాజు "అలాగు" అని చెప్పి, తన సైన్యంతో కలిసి, హనుమంతుడు ఉన్న పడమర గేటు వద్దకు చేరాడు.
అథాయాన్తం హనూమన్తం దదర్శర్క్షపతిస్తదా। వానరైః కృతసంగ్రామైః శ్వసద్భిరభిసంవృతమ్
ఆ సమయంలో, హనుమంతుడు దగ్గరకు వస్తుండగా, యుద్ధం చేసిన వానరులు ఊపిరి పీలుస్తూ చుట్టుముట్టిన దృశ్యాన్ని ఋక్షపతి చూశాడు.
దృష్ట్వా పథి హనూమాంశ్చ తదృక్షబలముద్యతమ్। నీలమేఘనిభం భీమం సంనివార్య న్యవర్తత
హనుమంతుడు దారిలో, నీలిమేఘంలా విస్తరించి, భయంకరంగా ఉన్న ఆ ఋక్షసైన్యాన్ని చూసి, వారిని ఆపి వెనక్కి మళ్లించాడు.
స తేన సహ సైన్యేన సంనికర్షం మహాయశాః। శీఘ్రమాగమ్య రామాయ దుఃఖితో వాక్యమబ్రవీత్
అతడు ఆ సైన్యంతో కలిసి త్వరగా వచ్చి, రాముని వద్దకు చేరి, బాధతో ఇలా అన్నాడు.
సమరే యుధ్యమానానామస్మాకం ప్రేక్షతాం చ సః। జఘాన రుదతీం సీతామిన్ద్రజిద్ రావణాత్మజః
మేము యుద్ధంలో పోరాడుతూ చూస్తుండగా, రావణుని కుమారుడు ఇంద్రజిత్, ఏడుస్తున్న సీతను హతమేశాడు.
ఉద్భ్రాన్తచిత్తస్తాం దృష్ట్వా విషణ్ణోఽహమరిందమ। తదహం భవతో వృత్తం విజ్ఞాపయితుమాగతః
ఆమెను చూసి నా మనస్సు కలవరపోయింది. ఓ శత్రువులను జయించేవాడా! నేను విచారంతో, జరిగినదాన్ని నీకు తెలియజేయడానికి వచ్చాను.
తస్య తద్ వచనం శ్రుత్వా రాఘవః శోకమూర్చ్ఛితః। నిపపాత తదా భూమౌ ఛిన్నమూల ఇవ ద్రుమః
ఆ మాటలు విని రాఘవుడు తీవ్రమైన దుఃఖంతో మూర్చిపోయి, వేర్లు కోసిన చెట్టు లాగా నేలపై పడిపోయాడు.
తం భూమౌ దేవసంకాశం పతితం దృశ్య రాఘవమ్। అభిపేతుః సముత్పత్య సర్వతః కపిసత్తమాః
దేవతలకు సమానమైన రాఘవుడు భూమిపై పడిపోయిన దృశ్యం చూసి, అగ్రగణ్యులైన వానరులు అన్ని వైపుల నుండి పరుగెత్తుకుంటూ వచ్చి ఆయన చుట్టూ చేరారు.