శ్రుత్వా తు భీమనిర్హ్రాదం శక్రాశనిసమస్వనమ్। వీక్ష్యమాణా దిశః సర్వా దుద్రువుర్వానరా భృశమ్
ఇంద్రుడు కొడిచే మెరుపు మాదిరిగా భయంకరమైన గర్జన విని, వానరులు అన్ని దిశల్లో చూసుకుంటూ భయంతో పరుగెత్తారు.
తానువాచ తతః సర్వాన్ హనూమాన్ మారుతాత్మజః। విషణ్ణవదనాన్ దీనాంస్త్రస్తాన్ విద్రవతః పృథక్
అప్పుడు వాయుపుత్రుడైన హనుమంతుడు, ముఖాలు దిగులుగా, భయంతో విడివిడిగా పారిపోతున్న ఆ వానరులందరినీ ఉద్దేశించి ఇలా అన్నాడు.
కస్మాద్ విషణ్ణవదనా విద్రవధ్వం ప్లవంగమాః। త్యక్తయుద్ధసముత్సాహాః శూరత్వం క్వ ను వో గతమ్
ఏమిటి, మీ ముఖాలు ముసురిపోయి, యుద్ధానికి ధైర్యం వదిలేసి, మీరు పారిపోతున్నారు? మీ వీరత్వం ఎక్కడికి పోయింది, వానరులారా?
పృష్ఠతోఽనువ్రజధ్వం మామగ్రతో యాన్తమాహవే। శూరైరభిజనోపేతైరయుక్తం హి నివర్తితుమ్
నేను ముందుకు యుద్ధానికి వెళ్తున్నప్పుడు, మీరు నన్ను వెనక నుండి అనుసరించండి. ధైర్యవంతులు, మంచి వంశంలో పుట్టినవారు వెనక్కి తిరిగి పారిపోవడం సరికాదు.
ఏవముక్తాః సుసంక్రుద్ధా వాయుపుత్రేణ ధీమతా। శైలశృఙ్గాన్ ద్రుమాంశ్చైవ జగృహుర్హృష్టమానసాః
వాయుపుత్రుడు ఇలా చెప్పగానే, వానరులు కోపంతో ఉప్పొంగిపోయి, హర్షంతో గిరిపర్వత శిఖరాలు, చెట్లు పట్టుకున్నారు.
అభిపేతుశ్చ గర్జన్తో రాక్షసాన్ వానరర్షభాః। పరివార్య హనూమన్తమన్వయుశ్చ మహాహవే
వానరులలో అగ్రగణ్యులు గర్జిస్తూ రాక్షసులపై దూకారు. హనుమంతుడిని చుట్టుముట్టి, అతడిని అనుసరిస్తూ గొప్ప యుద్ధంలో ప్రవేశించారు.
స తైర్వానరముఖ్యైస్తు హనూమాన్ సర్వతో వృతః। హుతాశన ఇవార్చిష్మానదహచ్ఛత్రువాహినీమ్
అలా అగ్రవానరులతో四వైపులా చుట్టుముట్టబడి, హనుమంతుడు అగ్నిలా జ్వలిస్తూ శత్రు సైన్యాన్ని కాల్చివేశాడు.
స రాక్షసానాం కదనం చకార సుమహాకపిః। వృతో వానరసైన్యేన కాలాన్తకయమోపమః
అతిపెద్ద వానరుడు, వానర సైన్యంతో చుట్టుముట్టబడి, కాలాంతకుడి వలె రాక్షసులను సంహరించాడు.
స తు శోకేన చావిష్టః కోపేన మహతా కపిః। హనూమాన్ రావణిరథే మహతీం పాతయచ్ఛిలామ్
అప్పుడు హనుమంతుడు, గొప్ప దుఃఖంతో, కోపంతో రావణుని రథంపై పెద్ద రాయిని విసిరాడు.
తామాపతన్తీం దృష్ట్వైవ రథః సారథినా తదా। విధేయాశ్వసమాయుక్తః విదూరమపవాహితః
ఆ రాయి పడుతున్నదని గమనించిన రథసారధి, మంచి గుర్రాలతో కలిసిన రథాన్ని త్వరగా దూరంగా తీసుకెళ్లాడు.
తమిన్ద్రజితమప్రాప్య రథస్థం సహసారథిమ్। వివేశ ధరణీం భిత్త్వా సా శిలా వ్యర్థముద్యతా
ఆ రాయి, రథంలో ఉన్న ఇంద్రజిత్తును తాకకుండా, భూమిని చీల్చి లోపలికి పోయింది. దాని ప్రయత్నం వృథా అయింది.
పతితాయాం శిలాయాం తు వ్యథితా రక్షసాం చమూః। నిపతన్త్యా చ శిలయా రాక్షసా మథితా భృశమ్
ఆ రాయి పడగానే రాక్షస సైన్యం కుదేలయ్యింది. ఆ రాయి పడిపోతూ చాలామంది రాక్షసులను తీవ్రంగా నలిపేసింది.
తమభ్యధావన్ శతశో నదన్తః కాననౌకసః। తే ద్రుమాంశ్చ మహాకాయా గిరిశృఙ్గాణి చోద్యతాః
అప్పుడు వందలాది అడవి వాసి వానరులు గర్జిస్తూ అతనిపై దూకారు. వారు చెట్లు, పర్వత శిఖరాలు ఎత్తిపట్టుకుని వచ్చారు.
క్షిపన్తీన్ద్రజితం సంఖ్యే వానరా భీమవిక్రమాః। వృక్షశైలమహావర్షం విసృజన్తః ప్లవంగమాః
యుద్ధంలో భయంకరమైన వానరులు ఇంద్రజిత్తుపై చెట్లు, కొండలు, భారీ వర్షంలా ఆయుధాలు విసిరారు.
శత్రూణాం కదనం చక్రుర్నేదుశ్చ వివిధైః స్వనైః। వానరైస్తైర్మహాభీమైర్ఘోరరూపా నిశాచరాః
వారు శత్రువులను సంహరించి, విభిన్నమైన శబ్దాలతో గర్జించారు. ఆ భయంకరమైన రాత్రివాసులను వీర వానరులు బలంగా కొట్టారు.
వీర్యాదభిహతా వృక్షైర్వ్యచేష్టన్త రణక్షితౌ। స సైన్యమభివీక్ష్యాథ వానరార్దితమిన్ద్రజిత్
వానరుల బలంతో, వారి చెట్లతో కొట్టబడి రాక్షసులు యుద్ధభూమిలో నొప్పితో తిప్పారు. అప్పుడు ఇంద్రజిత్తు తన సైన్యం వానరుల చేత బాధపడుతున్నదని చూసాడు.
ప్రగృహీతాయుధః క్రుద్ధః పరానభిముఖో యయౌ। స శరౌఘానవసృజన్ స్వసైన్యేనాభిసంవృతః
అతడు ఆయుధాలు పట్టుకుని, కోపంతో శత్రువుల వైపు తిరిగి, తన సైన్యంతో కలిసి బాణాల వర్షాన్ని వదిలాడు.
జఘాన కపిశార్దూలాన్ సుబహూన్ దృఢవిక్రమః। శూలైరశనిభిః ఖడ్గైః పట్టిశైః శూలముద్గరైః
దృఢమైన పరాక్రమంతో, అతడు అనేక కపిశార్దూలులను కటారాలు, గదలు, ఖడ్గాలు, పటిషాలు, కఠినమైన ఆయుధాలతో చంపాడు.
తే చాప్యనుచరాంస్తస్య వానరా జఘ్నురాహవే। సుస్కన్ధవిటపైః శైలైః శిలాభిశ్చ మహాబలః
అయితే, మహాబలశాలి వానరులు కూడా అతని అనుచరులను యుద్ధంలో బలమైన కొమ్మలు, చెట్లు, కొండలు, రాళ్లతో చంపారు.
హనూమాన్ కదనం చక్రే రక్షసాం భీమకర్మణామ్। సంనివార్య పరానీకమబ్రవీత్ తాన్ వనౌకసః
హనుమంతుడు భయంకరమైన పనులు చేసే రాక్షసులను సంహరించాడు. శత్రు సైన్యాన్ని అడ్డగించి, అడవి వాసులకు ఇలా చెప్పాడు.
హనూమాన్ సంనివర్తధ్వం న నః సాధ్యమిదం బలమ్। త్యక్త్వా ప్రాణాన్ విచేష్టన్తో రామప్రియచికీర్షవః
హనుమంతుడు ఇలా అన్నాడు: "మనం వెనక్కి తిరుగుదాం. ఈ శత్రుసైన్యాన్ని మనం ఓడించలేం. రామునికి ఇష్టమైన పని కోసం ప్రాణాలు కూడా త్యాగం చేసినా, మన బలంతో వీరిని జయించటం సాధ్యం కాదు."
యన్నిమిత్తం హి యుధ్యామో హతా సా జనకాత్మజా। ఇమమర్థం హి విజ్ఞాప్య రామం సుగ్రీవమేవ చ
"మనం యుద్ధం చేస్తున్న సీత, జనకుని కుమార్తె, ఇప్పుడు హతమయ్యింది. ఈ విషయం రామునికీ, సుగ్రీవునికీ తెలియజేద్దాం."
తౌ యత్ ప్రతివిధాస్యేతే తత్ కరిష్యామహే వయమ్। ఇత్యుక్త్వా వానరశ్రేష్ఠో వారయన్ సర్వవానరాన్
"వారు ఏ నిర్ణయం తీసుకున్నా, మనం అదే చేయాలి." అని చెప్పి, వానరులలో శ్రేష్ఠుడైన హనుమంతుడు అందరినీ ఆపాడు.
శనైః శనైరసంత్రస్తః సబలః సంన్యవర్తత। తతః ప్రేక్ష్య హనూమన్తం వ్రజన్తం యత్ర రాఘవః
అతడు తన సైన్యంతో కలసి, భయపడకుండా నెమ్మదిగా వెనక్కి వెళ్లాడు. ఆ తరువాత హనుమంతుడు రాఘవుడు ఉన్న చోటికి వెళ్ళిపోతున్నాడని చూశాడు.
స హోతుకామో దుష్టాత్మా గతశ్చైత్యం నికుమ్భిలామ్। నికుమ్భిలామధిష్ఠాయ పావకం జుహవేన్ద్రజిత్
బలిపూజ చేయాలనే కోరికతో, దుష్టహృదయుడైన ఇంద్రజిత్ నికుంభిలా ఆలయానికి వెళ్లాడు. అక్కడ నికుంభిలాను ఆశ్రయించి, అగ్నికి హోమం చేయడం ప్రారంభించాడు.
యజ్ఞభూమ్యాం తతో గత్వా పావకస్తేన రక్షసా। హూయమానః ప్రజజ్వాల హోమశోణితభుక్ తదా
తర్వాత, ఆ రాక్షసుడు యజ్ఞభూమికి వెళ్లి, హోమంలో రక్తాన్ని పోసి అర్పించగా, అగ్ని ప్రబలంగా మండింది.
సార్చిఃపినద్ధో దదృశే హోమశోణితతర్పితః। సంధ్యాగత ఇవాదిత్యః సుతీవ్రోఽగ్నిః సముత్థితః
అగ్ని జ్వాలలతో చుట్టుముట్టబడి, హోమరక్తంతో తృప్తిచెందినట్లు, సాయంకాలంలో సూర్యుడు ఎలా ప్రకాశిస్తాడో, అలా భయంకరమైన అగ్ని వెలుగునిచ్చింది.
అథేన్ద్రజిద్ రాక్షసభూతయే తు జుహావ హవ్యం విధినా విధానవిత్। దృష్ట్వా వ్యతిష్ఠన్త చ రాక్షసాస్తే మహాసమూహేషు నయానయజ్ఞాః
తర్వాత, ఇంద్రజిత్ రాక్షససేన కోసం, నియమానుసారం హోమం చేశాడు. ఇది చూసి, మహాసమూహాల్లో ఉన్న రాక్షసులు, యుద్ధవిధానాలు, యజ్ఞవిధులు తెలిసినవారు, అక్కడ నిలబడ్డారు.
thumb|త్ర్యశీతితమః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే యుద్ధకాణ్డే త్ర్యశీతితమః సర్గః ॥౬-
శ్రీమద్వాల్మీకి రామాయణంలో యుద్ధకాండలో ఎనభైమూడవ సర్గను వినండి.
రాఘవశ్చాపి విపులం తం రాక్షసవనౌకసామ్। శ్రుత్వా సంగ్రామనిర్ఘోషం జామ్బవన్తమువాచ హ
రాక్షసుల సైన్యాల నుంచి వచ్చిన గొప్ప యుద్ధధ్వని విని, రాఘవుడు జాంబవంతునితో మాట్లాడాడు.