యద్యేష భూమిం విశతే దివం వా రసాతలం వాపి నభస్తలం వా। ఏవం విగూఢోఽపి మమాస్త్రదగ్ధః పతిష్యతే భూమితలే గతాసుః
అతడు భూమిలోనికైనా, ఆకాశంలోకైనా, పాతాళంలోకైనా, అంతరిక్షంలోకైనా వెళ్లినా, ఇంతగా దాగిపోయినా, నా ఆయుధానికి తగిలి ప్రాణం కోల్పోయి భూమిపై పడిపోతాడు.
ఇత్యేవముక్త్వా వచనం మహార్థం రఘుప్రవీరః ప్లవగర్షభైర్వృతః। వధాయ రౌద్రస్య నృశంసకర్మణ- స్తదా మహాత్మా త్వరితం నిరీక్షతే
అలా గొప్ప అర్థంతో కూడిన మాటలు చెప్పిన రఘువంశ వీరుడు, వానరులలో శ్రేష్ఠులతో కూడి, ఆ క్రూరకర్మలు చేసిన రావణుని వధ కోసం వేగంగా దృష్టి సారించాడు.
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయే ఆదికావ్యే యుద్ధకాణ్డే అశీతితమః సర్గః
ఇలా వాల్మీకి మహర్షి రచించిన శ్రీమద్రామాయణంలో యుద్ధకాండలో ఎనభైవ సర్గ ముగిసింది.
thumb|ఏకాశీతితమః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే యుద్ధకాణ్డే త్రిసప్తతితమః సర్గః ॥౬-
ఇప్పుడు వాల్మీకి రామాయణంలోని యుద్ధకాండలో ఒకవైపుగా ఏకాశీతితమ సర్గను వినండి.
విజ్ఞాయ తు మనస్తస్య రాఘవస్య మహాత్మనః। స నివృత్యాహవాత్ తస్మాత్ ప్రవివేశ పురం తతః
ఆ మహాత్ముడైన రాఘవుని మనసు ఏదీ అనుకుంటుందో తెలుసుకుని, అతడు యుద్ధభూమిని విడిచి, నగరంలోకి ప్రవేశించాడు.
సోఽనుస్మృత్య వధం తేషాం రాక్షసానాం తరస్వినామ్। క్రోధతామ్రేక్షణః శూరో నిర్జగామాథ రావణిః
ఆ వేగవంతమైన రాక్షసుల వధను గుర్తు చేసుకుని, కోపంతో కళ్లెరుపెక్కిన వీరుడు రావణుని కుమారుడు బయటకు వచ్చాడు.
స పశ్చిమేన ద్వారేణ నిర్యయౌ రాక్షసైర్వృతః। ఇన్ద్రజిత్ సుమహావీర్యః పౌలస్త్యో దేవకణ్టకః
అపారమైన శక్తి కలిగిన ఇంద్రజిత్, దేవతలకు ముప్పు అయిన వాడు, పౌలస్త్య వంశంలో పుట్టిన వాడు, పశ్చిమ ద్వారం ద్వారా రాక్షసులతో చుట్టుముట్టబడి బయటకు వచ్చాడు.
ఇన్ద్రజిత్తు తతో దృష్ట్వా భ్రాతరౌ రామలక్ష్మణౌ। రణాయాభ్యుుద్యతౌ వీరౌ మాయాం ప్రాదుష్కరోత్ తదా
ఆ తర్వాత ఇంద్రజిత్, యుద్ధానికి సిద్ధంగా ముందుకు వస్తున్న రాముడు, లక్ష్మణుడు అనే ఇద్దరు అన్నదమ్ములను చూసి తన మాయను ప్రదర్శించాడు.
ఇన్ద్రజిత్తు రథే స్థాప్య సీతాం మాయామయీం తదా। బలేన మహతావృత్య తస్యా వధమరోచయత్
అప్పుడాయన తన రథంపై మాయతో సీతను ఉంచి, పెద్ద సైన్యంతో చుట్టుముట్టి, ఆమెను చంపాలని నిర్ణయించుకున్నాడు.
మోహనార్థం తు సర్వేషాం బుద్ధిం కృత్వా సుదుర్మతిః। హన్తుం సీతాం వ్యవసితో వానరాభిముఖో యయౌ
అందరినీ మోసం చేయాలని, వారి బుద్ధిని కలవరపెట్టాలని ఆ దుష్టుడు నిర్ణయించి, సీతను చంపాలని సంకల్పించి, వానరులవైపు ముందుకు వెళ్లాడు.
తం దృష్ట్వా త్వభినిర్యాన్తం సర్వే తే కాననౌకసః। ఉత్పేతురభిసంక్రుద్ధాః శిలాహస్తా యుయుత్సవః
అతడిని ముందుకు వస్తున్నట్టు చూసి, అటవీ వాసులందరూ కోపంతో, యుద్ధానికి సిద్ధమై, చేతుల్లో రాళ్లు పట్టుకుని ఎగిరిపడ్డారు.
హనూమాన్ పురతస్తేషాం జగామ కపికుఞ్జరః। ప్రగృహ్య సుమహచ్ఛృఙ్గం పర్వతస్య దురాసదమ్
వానరులలో గజరాజువైన హనుమంతుడు, వారందరి ముందు, ఎవరూ చేరలేని పెద్ద పర్వత శిఖరాన్ని పట్టుకుని ముందుకు వెళ్లాడు.
స దదర్శ హతానన్దాం సీతామిన్ద్రజితో రథే। ఏకవేణీధరాం దీనాముపవాసకృశాననామ్
అతడు ఇంద్రజిత్ రథంపై ఆనందం లేకుండా, ఒంటి జడతో, విషాదంగా, ఉపవాసం వల్ల ముఖం క్షీణించి ఉన్న సీతను చూశాడు.
పరిక్లిష్టైకవసనామమృజాం రాఘవప్రియామ్। రజోమలాభ్యామాలిప్తైః సర్వగాత్రైర్వరస్త్రియమ్
ఒకే ఒక్క మురికిగా ఉన్న వస్త్రం ధరించి, అలంకారాలు లేకుండా, రాఘవునికి ప్రియమైన ఆమె, శరీరమంతా ధూళి, మలినాలతో కప్పబడి ఉన్న ఆ మహా స్త్రీని చూశాడు.
తాం నిరీక్ష్య ముహూర్తం తు మైథిలీమధ్యవస్య చ। బభూవాచిరదృష్టా హి తేన సా జనకాత్మజా
మైథిలిని కొంతసేపు పరిశీలించి, ఆలోచించి, జనకుని కుమార్తెను తాను చాలా కాలంగా చూడలేదని హనుమంతుడు గ్రహించాడు.
అబ్రవీత్ తాం తు శోకార్తాం నిరానన్దాం తపస్వినీమ్। దృష్ట్వా రథస్థితాం దీనాం రాక్షసేన్ద్రసుతశ్రితామ్
ఆమెను శోకంతో బాధపడుతూ, ఆనందం లేకుండా, తపస్సు చేస్తూ, రథంపై నిలబడి, రాక్షసేంద్రుని కుమారుని ఆధీనంలో ఉన్నదిగా చూసి, ఆమెతో మాట్లాడాడు.
కిం సమర్థితమస్యేతి చిన్తయన్ స మహాకపిః। సహ తైర్వానరశ్రేష్ఠైరభ్యధావత రావణిమ్
ఇది ఏ ఉద్దేశ్యంతో చేశాడో అని ఆ మహాకపి ఆలోచిస్తూ, ఇతర వానరులలో శ్రేష్ఠులతో కలిసి రావణుని కుమారుని వైపు దూసుకెళ్లాడు.
తద్ వానరబలం దృష్ట్వా రావణిః క్రోధమూర్చ్ఛితః। కృత్వా వికోశం నిస్త్రింశం మూర్ధ్ని సీతామకర్షయత్
వానర సైన్యాన్ని చూసి, రాక్షసేంద్రుని కుమారుడు కోపంతో ఉలిక్కిపడి, తన పదునైన ఖడ్గాన్ని తీసి, సీతను జుట్టు పట్టుకుని లాగాడు.
తాం స్త్రియం పశ్యతాం తేషాం తాడయామాస రాక్షసః। క్రోశన్తీం రామ రామేతి మాయయా యోజితాం రథే
అందరూ చూస్తుండగా, ఆ రాక్షసుడు రథంపై మాయతో ఉంచిన సీతను కొట్టాడు. ఆమె 'రామా! రామా!' అని అరుస్తూ ఉండింది.
గృహీతమూర్ధజాం దృష్ట్వా హనూమాన్ దైన్యమాగతః। దుఃఖజం వారి నేత్రాభ్యాముత్సృజన్ మారుతాత్మజః
ఆమెను జుట్టు పట్టుకుని లాగుతున్నదాన్ని చూసి, హనుమంతుడు దుఃఖంతో నిండిపోయి, వాయుపుత్రుడు తన కళ్ల నుంచి బాధతో కన్నీళ్లు కార్చాడు.
తాం దృష్ట్వా చారుసర్వాఙ్గీం రామస్య మహిషీం ప్రియామ్। అబ్రవీత్ పరుషం వాక్యం క్రోధాద్ రక్షోధిపాత్మజమ్
అందమైన అవయవాలున్న రాముని ప్రియ భార్యను చూసి, హనుమంతుడు కోపంతో రాక్షసరాజు కుమారునితో కఠినంగా మాట్లాడాడు.
దురాత్మన్నాత్మనాశాయ కేశపక్షే పరామృశః। బ్రహ్మర్షీణాం కులే జాతో రాక్షసీం యోనిమాశ్రితః
దుర్మార్గుడా! నీవు నీ నాశనానికి సీతను జుట్టు పట్టుకున్నావు. బ్రహ్మర్షుల వంశంలో పుట్టి, రాక్షస స్వభావాన్ని స్వీకరించావు.
ధిక్ త్వాం పాపసమాచారం యస్య తే మతిరీదృశీ। నృశంసానార్య దుర్వృత్త క్షుద్ర పాపపరాక్రమ। అనార్యస్యేదృశం కర్మ ఘృణా తే నాస్తి నిర్ఘృణ
నీ వంటి పాపకర్మలు చేసే వాడిని చూసి నీపై నింద! నిష్ఠురుడా, నీచుడా, దుర్వర్తన కలిగినవాడా, నీచుడికి మాత్రమే ఇలాంటి పని సరిగా ఉంటుంది. నీకు కనికరం లేదు.
చ్యుతా గృహాచ్చ రాజ్యాచ్చ రామహస్తాచ్చ మైథిలీ। కిం తవైషాపరాద్ధా హి యదేనాం హంసి నిర్దయ
మైథిలి ఇంటి నుండి, రాజ్యమును, రాముని ఆశ్రయాన్ని కోల్పోయింది. ఆమెకు ఏ తప్పు ఉంది? నీవు ఎందుకు ఆమెను ఇంత క్రూరంగా హత్య చేయాలి?
సీతాం హత్వా తు న చిరం జీవిష్యసి కథంచన। వధార్హ కర్మణా తేన మమ హస్తగతో హ్యసి
సీతను చంపితే, నీవు ఎంత ప్రయత్నించినా ఎక్కువ కాలం బతకలేవు. ఇలాంటి పాపపు పనితో నువ్వు నాకెదురయ్యావు.
యే చ స్త్రీఘాతినాం లోకా లోకవధ్యైశ్చ కుత్సితాః। ఇహ జీవితముత్సృజ్య ప్రేత్య తాన్ ప్రతి లప్స్యసే
స్త్రీలను చంపేవాళ్లకూ, ప్రజలను నాశనం చేసేవాళ్లకూ అపహాస్యం అయ్యే లోకాలు ఉన్నాయి. ఇక్కడ ప్రాణాలు విడిచిన తర్వాత నువ్వు ఆ లోకాలను చేరుకుంటావు.
ఇతి బ్రువాణో హనుమాన్ సాయుధైర్హరిభిర్వృతః। అభ్యధావత్ సుసంక్రుద్ధో రాక్షసేన్ద్రసుతం ప్రతి
ఇలా చెప్పిన హనుమంతుడు, ఆయుధాలతో ఉన్న వానరులతో కలిసి, రాక్షసరాజు కుమారుడి మీద తీవ్ర కోపంతో దూసుకెళ్లాడు.
ఆపతన్తం మహావీర్యం తదనీకం వనౌకసామ్। రక్షసాం భీమకోపానామనీకేన న్యవారయత్
అప్పుడు ఒక రాక్షసుడు, భయంకరమైన కోపంతో, ఆ మహావీరుడైన వానరసేనను తన సైన్యంతో అడ్డగించాడు.
స తాం బాణసహస్రేణ విక్షోభ్య హరివాహినీమ్। హనూమన్తం హరిశ్రేష్ఠమిన్ద్రజిత్ ప్రత్యువాచ హ
ఇంద్రజిత్ వానరసేనపై వెయ్యి బాణాలతో దాడి చేసి, హనుమంతుడిని, వానరులలో శ్రేష్ఠుడైన వానరుణ్ణి ఇలా ఉద్దేశించి అన్నాడు.
సుగ్రీవస్త్వం చ రామశ్చ యన్నిమిత్తమిహాగతాః। తాం వధిష్యామి వైదేహీమద్యైవ తవ పశ్యతః
సుగ్రీవుడు, రాముడు, నువ్వు — మీ అందరూ ఈమె కోసమే ఇక్కడికి వచ్చారు. నువ్వు చూస్తుండగానే ఈ రోజు వేదేహిని నేను చంపేస్తాను.