యతో హి దదృశాతే తౌ శరాన్ నిపతితాఞ్ఛితాన్। తతస్తు తౌ దాశరథీ ససృజాతేఽస్త్రముత్తమమ్
ఎక్కడ పడుతున్న బాణాలు కనిపించినా, ఆ దశరథ కుమారులు అక్కడే గొప్ప ఆయుధాన్ని ప్రయోగించారు.
రావణిస్తు దిశః సర్వా రథేనాతిరథోఽపతత్। వివ్యాధ తౌ దాశరథీ లఘ్వస్త్రో నిశితైః శరైః
రావణుడు తన రథంతో అన్ని దిశలకు దూసుకెళ్లి, దశరథ కుమారులను వేగంగా, పదునైన బాణాలతో గాయపరిచాడు.
తేనాతివిద్ధౌ తౌ వీరౌ రుక్మపుఙ్ఖైః సుసంహతైః। బభూవతుర్దాశరథీ పుష్పితావివ కింశుకౌ
ఆ బంగారు పుంఖాలతో కూడిన బాణాల వల్ల తీవ్రంగా గాయపడిన దశరథ కుమారులు, పుష్పించిన కింశుక వృక్షాల్లా కనిపించారు.
నాస్య వేగగతిం కశ్చిన్న చ రూపం ధనుః శరాన్। న చాస్య విదితం కించిత్ సూర్యస్యేవాభ్రసమ్ప్లవే
వాడి వేగాన్ని, రూపాన్ని, ధనుస్సును, బాణాలను ఎవరూ గుర్తించలేకపోయారు; అతని గురించి ఏమీ తెలియలేదు, మేఘాల్లో దాగిన సూర్యుడిలా.
తేన విద్ధాశ్చ హరయో నిహతాశ్చ గతాసవః। బభూవుః శతశస్తత్ర పతితా ధరణీతలే
అతని బాణాలకు తగిలి వానరులు గాయపడి, మరణించి, వందల సంఖ్యలో భూమిపై పడిపోయారు.
లక్ష్మణస్తు తతః క్రుద్ధో భ్రాతరం వాక్యమబ్రవీత్। బ్రాహ్మమస్త్రం ప్రయోక్ష్యామి వధార్థం సర్వరక్షసామ్
అప్పుడు లక్ష్మణుడు కోపంతో తన అన్నయ్యతో ఇలా అన్నాడు: 'నేను బ్రహ్మాస్త్రాన్ని ప్రయోగించి, అందరు రాక్షసులను సంహరిస్తాను.'
తమువాచ తతో రామో లక్ష్మణం శుభలక్షణమ్। నైకస్య హేతో రక్షాంసి పృథివ్యాం హన్తుమర్హసి
అప్పుడు రాముడు, శుభలక్షణాలతో ఉన్న లక్ష్మణుడిని చూచి ఇలా అన్నాడు: 'ఒకరి కోసం భూమిపై ఉన్న అందరు రాక్షసులను నీవు చంపకూడదు.'
అయుధ్యమానం ప్రచ్ఛన్నం ప్రాఞ్జలిం శరణాగతమ్। పలాయమానం మత్తం వా న హన్తుం త్వమిహార్హసి
యుద్ధం చేయని వాడిని, దాగి ఉన్నవాడిని, చేతులు జోడించి శరణు కోరినవాడిని, పారిపోతున్నవాడిని, మత్తులో ఉన్నవాడిని నీవు చంపకూడదు.
తస్యైవ తు వధే యత్నం కరిష్యామి మహాభుజ। ఆదేక్ష్యావో మహావేగానస్త్రానాశీవిషోపమాన్
కాని, అతని వధకోసం మాత్రం నేను శక్తివంచన లేకుండా ప్రయత్నిస్తాను. మనం విషసర్పాల్లాంటి వేగమైన ఆయుధాలను ప్రయోగిద్దాం.
తమేనం మాయినం క్షుద్రమన్తర్హితరథం బలాత్। రాక్షసం నిహనిష్యన్తి దృష్ట్వా వానరయూథపాః
ఆ మాయలు చేసే చిన్న మనసున్న రాక్షసుడు, రథాన్ని దాచుకున్నా, వానరసేనాధిపతులు అతన్ని బలవంతంగా సంహరిస్తారు.
యద్యేష భూమిం విశతే దివం వా రసాతలం వాపి నభస్తలం వా। ఏవం విగూఢోఽపి మమాస్త్రదగ్ధః పతిష్యతే భూమితలే గతాసుః
అతడు భూమిలోనికైనా, ఆకాశంలోకైనా, పాతాళంలోకైనా, అంతరిక్షంలోకైనా వెళ్లినా, ఇంతగా దాగిపోయినా, నా ఆయుధానికి తగిలి ప్రాణం కోల్పోయి భూమిపై పడిపోతాడు.
ఇత్యేవముక్త్వా వచనం మహార్థం రఘుప్రవీరః ప్లవగర్షభైర్వృతః। వధాయ రౌద్రస్య నృశంసకర్మణ- స్తదా మహాత్మా త్వరితం నిరీక్షతే
అలా గొప్ప అర్థంతో కూడిన మాటలు చెప్పిన రఘువంశ వీరుడు, వానరులలో శ్రేష్ఠులతో కూడి, ఆ క్రూరకర్మలు చేసిన రావణుని వధ కోసం వేగంగా దృష్టి సారించాడు.
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయే ఆదికావ్యే యుద్ధకాణ్డే అశీతితమః సర్గః
ఇలా వాల్మీకి మహర్షి రచించిన శ్రీమద్రామాయణంలో యుద్ధకాండలో ఎనభైవ సర్గ ముగిసింది.
thumb|ఏకాశీతితమః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే యుద్ధకాణ్డే త్రిసప్తతితమః సర్గః ॥౬-
ఇప్పుడు వాల్మీకి రామాయణంలోని యుద్ధకాండలో ఒకవైపుగా ఏకాశీతితమ సర్గను వినండి.
విజ్ఞాయ తు మనస్తస్య రాఘవస్య మహాత్మనః। స నివృత్యాహవాత్ తస్మాత్ ప్రవివేశ పురం తతః
ఆ మహాత్ముడైన రాఘవుని మనసు ఏదీ అనుకుంటుందో తెలుసుకుని, అతడు యుద్ధభూమిని విడిచి, నగరంలోకి ప్రవేశించాడు.
సోఽనుస్మృత్య వధం తేషాం రాక్షసానాం తరస్వినామ్। క్రోధతామ్రేక్షణః శూరో నిర్జగామాథ రావణిః
ఆ వేగవంతమైన రాక్షసుల వధను గుర్తు చేసుకుని, కోపంతో కళ్లెరుపెక్కిన వీరుడు రావణుని కుమారుడు బయటకు వచ్చాడు.
స పశ్చిమేన ద్వారేణ నిర్యయౌ రాక్షసైర్వృతః। ఇన్ద్రజిత్ సుమహావీర్యః పౌలస్త్యో దేవకణ్టకః
అపారమైన శక్తి కలిగిన ఇంద్రజిత్, దేవతలకు ముప్పు అయిన వాడు, పౌలస్త్య వంశంలో పుట్టిన వాడు, పశ్చిమ ద్వారం ద్వారా రాక్షసులతో చుట్టుముట్టబడి బయటకు వచ్చాడు.
ఇన్ద్రజిత్తు తతో దృష్ట్వా భ్రాతరౌ రామలక్ష్మణౌ। రణాయాభ్యుుద్యతౌ వీరౌ మాయాం ప్రాదుష్కరోత్ తదా
ఆ తర్వాత ఇంద్రజిత్, యుద్ధానికి సిద్ధంగా ముందుకు వస్తున్న రాముడు, లక్ష్మణుడు అనే ఇద్దరు అన్నదమ్ములను చూసి తన మాయను ప్రదర్శించాడు.
ఇన్ద్రజిత్తు రథే స్థాప్య సీతాం మాయామయీం తదా। బలేన మహతావృత్య తస్యా వధమరోచయత్
అప్పుడాయన తన రథంపై మాయతో సీతను ఉంచి, పెద్ద సైన్యంతో చుట్టుముట్టి, ఆమెను చంపాలని నిర్ణయించుకున్నాడు.
మోహనార్థం తు సర్వేషాం బుద్ధిం కృత్వా సుదుర్మతిః। హన్తుం సీతాం వ్యవసితో వానరాభిముఖో యయౌ
అందరినీ మోసం చేయాలని, వారి బుద్ధిని కలవరపెట్టాలని ఆ దుష్టుడు నిర్ణయించి, సీతను చంపాలని సంకల్పించి, వానరులవైపు ముందుకు వెళ్లాడు.
తం దృష్ట్వా త్వభినిర్యాన్తం సర్వే తే కాననౌకసః। ఉత్పేతురభిసంక్రుద్ధాః శిలాహస్తా యుయుత్సవః
అతడిని ముందుకు వస్తున్నట్టు చూసి, అటవీ వాసులందరూ కోపంతో, యుద్ధానికి సిద్ధమై, చేతుల్లో రాళ్లు పట్టుకుని ఎగిరిపడ్డారు.
హనూమాన్ పురతస్తేషాం జగామ కపికుఞ్జరః। ప్రగృహ్య సుమహచ్ఛృఙ్గం పర్వతస్య దురాసదమ్
వానరులలో గజరాజువైన హనుమంతుడు, వారందరి ముందు, ఎవరూ చేరలేని పెద్ద పర్వత శిఖరాన్ని పట్టుకుని ముందుకు వెళ్లాడు.
స దదర్శ హతానన్దాం సీతామిన్ద్రజితో రథే। ఏకవేణీధరాం దీనాముపవాసకృశాననామ్
అతడు ఇంద్రజిత్ రథంపై ఆనందం లేకుండా, ఒంటి జడతో, విషాదంగా, ఉపవాసం వల్ల ముఖం క్షీణించి ఉన్న సీతను చూశాడు.
పరిక్లిష్టైకవసనామమృజాం రాఘవప్రియామ్। రజోమలాభ్యామాలిప్తైః సర్వగాత్రైర్వరస్త్రియమ్
ఒకే ఒక్క మురికిగా ఉన్న వస్త్రం ధరించి, అలంకారాలు లేకుండా, రాఘవునికి ప్రియమైన ఆమె, శరీరమంతా ధూళి, మలినాలతో కప్పబడి ఉన్న ఆ మహా స్త్రీని చూశాడు.
తాం నిరీక్ష్య ముహూర్తం తు మైథిలీమధ్యవస్య చ। బభూవాచిరదృష్టా హి తేన సా జనకాత్మజా
మైథిలిని కొంతసేపు పరిశీలించి, ఆలోచించి, జనకుని కుమార్తెను తాను చాలా కాలంగా చూడలేదని హనుమంతుడు గ్రహించాడు.
అబ్రవీత్ తాం తు శోకార్తాం నిరానన్దాం తపస్వినీమ్। దృష్ట్వా రథస్థితాం దీనాం రాక్షసేన్ద్రసుతశ్రితామ్
ఆమెను శోకంతో బాధపడుతూ, ఆనందం లేకుండా, తపస్సు చేస్తూ, రథంపై నిలబడి, రాక్షసేంద్రుని కుమారుని ఆధీనంలో ఉన్నదిగా చూసి, ఆమెతో మాట్లాడాడు.
కిం సమర్థితమస్యేతి చిన్తయన్ స మహాకపిః। సహ తైర్వానరశ్రేష్ఠైరభ్యధావత రావణిమ్
ఇది ఏ ఉద్దేశ్యంతో చేశాడో అని ఆ మహాకపి ఆలోచిస్తూ, ఇతర వానరులలో శ్రేష్ఠులతో కలిసి రావణుని కుమారుని వైపు దూసుకెళ్లాడు.
తద్ వానరబలం దృష్ట్వా రావణిః క్రోధమూర్చ్ఛితః। కృత్వా వికోశం నిస్త్రింశం మూర్ధ్ని సీతామకర్షయత్
వానర సైన్యాన్ని చూసి, రాక్షసేంద్రుని కుమారుడు కోపంతో ఉలిక్కిపడి, తన పదునైన ఖడ్గాన్ని తీసి, సీతను జుట్టు పట్టుకుని లాగాడు.
తాం స్త్రియం పశ్యతాం తేషాం తాడయామాస రాక్షసః। క్రోశన్తీం రామ రామేతి మాయయా యోజితాం రథే
అందరూ చూస్తుండగా, ఆ రాక్షసుడు రథంపై మాయతో ఉంచిన సీతను కొట్టాడు. ఆమె 'రామా! రామా!' అని అరుస్తూ ఉండింది.
గృహీతమూర్ధజాం దృష్ట్వా హనూమాన్ దైన్యమాగతః। దుఃఖజం వారి నేత్రాభ్యాముత్సృజన్ మారుతాత్మజః
ఆమెను జుట్టు పట్టుకుని లాగుతున్నదాన్ని చూసి, హనుమంతుడు దుఃఖంతో నిండిపోయి, వాయుపుత్రుడు తన కళ్ల నుంచి బాధతో కన్నీళ్లు కార్చాడు.