ఏతస్మిన్నేవ కాలే తు అయోధ్యాధిపతిర్మహాన్। అమ్బరీష ఇతి ఖ్యాతో యష్టుం సముపచక్రమే
అదే సమయంలో, అయోధ్యను పాలించే గొప్ప రాజు అంబరీషుడు, యజ్ఞం చేయడానికి ఏర్పాట్లు చేయడం ప్రారంభించాడు.
తస్య వై యజమానస్య పశుమిన్ద్రో జహార హ। ప్రణష్టే తు పశౌ విప్రో రాజానమిదమబ్రవీత్
ఆ యజ్ఞానికి కావలసిన పశువును ఇంద్రుడు తీసుకుపోయాడు. పశువు పోయిన తర్వాత, పురోహితుడు రాజును ఇలా అన్నాడు.
పశురభ్యాహృతో రాజన్ ప్రణష్టస్తవ దుర్నయాత్। అరక్షితారం రాజానం ఘ్నన్తి దోషా నరేశ్వర
రాజా! యజ్ఞానికి తెచ్చిన పశువు నీ నిర్లక్ష్యంతో పోయింది. పాలించని రాజును తప్పులు నాశనం చేస్తాయి, నరేశ్వరా!
ప్రాయశ్చిత్తం మహద్ధ్యేతన్నరం వా పురుషర్షభ। ఆనయస్వ పశుం శీఘ్రం యావత్ కర్మ ప్రవర్తతే
పురుషశ్రేష్ఠా! ఇది పెద్ద ప్రాయశ్చిత్తం. యజ్ఞ కార్యం మొదలయ్యేలోపు వెంటనే పశువును తీసుకురా.
ఉపాధ్యాయవచః శ్రుత్వా స రాజా పురుషర్షభః। అన్వియేష మహాబుద్ధిః పశుం గోభిః సహస్రశః
ఉపాధ్యాయుని మాటలు విని, ఆ మహాబుద్ధి రాజు వేలాది గోవుల మధ్య పశువును వెతికాడు.
దేశాఞ్జనపదాంస్తాంస్తాన్ నగరాణి వనాని చ। ఆశ్రమాణి చ పుణ్యాని మార్గమాణో మహీపతిః
ఆ రాజు అనేక ప్రాంతాలు, పట్టణాలు, అడవులు, పవిత్రమైన ఆశ్రమాలు అన్నీ వెదికాడు.
స పుత్రసహితం తాత సభార్యం రఘునన్దన। భృగుతుంగే సమాసీనమృచీకం సందదర్శ హ
రఘునందన! తన కుమారుడితో, భార్యతో కలిసి, ఆ రాజు భృగుపర్వతంపై కూర్చున్న ఋచీకుని చూశాడు.
తమువాచ మహాతేజాః ప్రణమ్యాభిప్రసాద్య చ। మహర్షిం తపసా దీప్తం రాజర్షిరమితప్రభః
అపారమైన తేజస్సుతో ఉన్న ఆ రాజర్షి, మహర్షిని నమస్కరించి, అతని అనుగ్రహాన్ని పొందిన తరువాత ఇలా అడిగాడు.
పృష్ట్వా సర్వత్ర కుశలమృచీకం తమిదం వచః। గవాం శతసహస్రేణ విక్రీణీషే సుతం యది
ప్రతి చోటా ఋచీకుని క్షేమం అడిగి, ఆయనతో ఇలా అన్నాడు: మీరు అంగీకరిస్తే, లక్ష గోవులు ఇస్తాను, మీ కుమారుణ్ణి అమ్మండి.
పశోరర్థే మహాభాగ కృతకృత్యోఽస్మి భార్గవ। సర్వే పరిగతా దేశా యజ్ఞియం న లభే పశుమ్
భార్గవా! యజ్ఞానికి కావలసిన పశువు కోసం నా వంతు కర్తవ్యాన్ని చేశాను. అన్ని ప్రాంతాలు వెతికాను, కానీ యజ్ఞానికి తగిన పశువు దొరకలేదు.
దాతుమర్హసి మూల్యేన సుతమేకమితో మమ। ఏవముక్తో మహాతేజా ఋచీకస్త్వబ్రవీద్ వచః
మీ కుమారులలో ఒకరిని ధరకిచ్చి నాకు ఇవ్వాలి. అలా అడిగినప్పుడు, మహాతేజస్సుతో ఉన్న ఋచీకుడు ఇలా అన్నాడు.
నాహం జ్యేష్ఠం నరశ్రేష్ఠ విక్రీణీయాం కథంచన। ఋచీకస్య వచః శ్రుత్వా తేషాం మాతా మహాత్మనామ్
నరశ్రేష్ఠా! నేను ఎప్పుడూ నా పెద్ద కుమారుణ్ణి అమ్మను. ఋచీకుని మాటలు విని, ఆ మహాత్ముల తల్లి—
ఉవాచ నరశార్దూలమమ్బరీషమిదం వచః। అవిక్రేయం సుతం జ్యేష్ఠం భగవానాహ భార్గవః
నరశార్దూలా! అంబరీషా! ఆ తల్లి ఇలా అన్నది: పెద్ద కుమారుణ్ణి అమ్మకూడదని భగవంతుడు భార్గవుడు అన్నాడు.
మమాపి దయితం విద్ధి కనిష్ఠం శునకం ప్రభో। తస్మాత్ కనీయసం పుత్రం న దాస్యే తవ పార్థివ
ప్రభూ! నా చిన్న కుమారుడు శునకుడు నాకు ఎంతో ప్రియమైనవాడు. అందుకే, రాజా! నేను చిన్న కుమారుణ్ణి కూడా ఇవ్వను.
ప్రాయేణ హి నరశ్రేష్ఠ జ్యేష్ఠాః పితృషు వల్లభాః। మాతౄణాం చ కనీయాంసస్తస్మాద్ రక్ష్యే కనీయసమ్
నరశ్రేష్ఠా! సాధారణంగా తండ్రులకు పెద్దవారు ప్రియంగా ఉంటారు, తల్లులకు చిన్నవారు ప్రియంగా ఉంటారు. అందుకే నేను చిన్నవాడిని కాపాడతాను.
ఉక్తవాక్యే మునౌ తస్మిన్ మునిపత్న్యాం తథైవ చ। శునఃశేపః స్వయం రామ మధ్యమో వాక్యమబ్రవీత్
ఆ ముని, అతని భార్య మాటలు చెప్పిన తర్వాత, మధ్యవయస్కుడు అయిన శునశ్చేపుడు తానే స్వయంగా ఇలా అన్నాడు, రామా!
పితా జ్యేష్ఠమవిక్రేయం మాతా చాహ కనీయసమ్। విక్రేయం మధ్యమం మన్యే రాజపుత్ర నయస్వ మామ్
నాన్న పెద్దవాడిని అమ్మకూడదన్నారు, అమ్మ చిన్నవాడిని అమ్మకూడదన్నారు. నేను మధ్యవాడిని, నన్ను అమ్మవచ్చు అనుకుంటున్నాను. రాజకుమారా! నన్ను తీసుకెళ్ళు.
అథ రాజా మహాబాహో వాక్యాన్తే బ్రహ్మవాదినః। హిరణ్యస్య సువర్ణస్య కోటిభీ రత్నరాశిభిః
అప్పుడు మహాబాహువు అయిన రాజు, బ్రాహ్మణునితో ఇలా అన్నాడు: కోటిలాది బంగారు, అమూల్య రత్నాల గుళికలు—
గవాం శతసహస్రేణ శునఃశేపం నరేశ్వరః। గృహీత్వా పరమప్రీతో జగామ రఘునన్దన
ఓ రఘువంశ సంతానుడా, రాజు ఎంతో ఆనందంతో, లక్ష కోట్లు ఆవులను ఇచ్చి, శునఃశేపుని తీసుకుని బయలుదేరాడు.
అమ్బరీషస్తు రాజర్షీ రథమారోప్య సత్వరః। శునఃశేపం మహాతేజా జగామాశు మహాయశాః
అంబరీషుడు మహాశక్తిశాలి, మహాప్రతిష్ఠ కలిగినవాడు, వెంటనే శునఃశేపుని రథంలో ఎక్కించుకుని త్వరగా బయలుదేరాడు.
thumb|ద్విషష్ఠితమః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే బాలకాణ్డే ద్విషష్ఠితమః సర్గః ॥౧-
ఇది వాల్మీకి రామాయణంలో బాలకాండలో అరవై రెండవ సర్గ ముగిసింది. ఇప్పుడు అరవై రెండవ సర్గను వినండి.
శునఃశేపం నరశ్రేష్ఠ గృహీత్వా తు మహాయశాః। వ్యశ్రమత్ పుష్కరే రాజా మధ్యాహ్నే రఘునన్దన
ఓ రఘునందన, మహాప్రతిష్ఠ కలిగిన రాజు, శునఃశేపుని తీసుకుని మధ్యాహ్నం పుష్కరంలో విశ్రాంతి తీసుకున్నాడు.
తస్య విశ్రమమాణస్య శునఃశేపో మహాయశాః। పుష్కరం జ్యేష్ఠమాగమ్య విశ్వామిత్రం దదర్శ హ
ఆయన విశ్రాంతి తీసుకుంటున్నప్పుడు, మహాప్రతిష్ఠ కలిగిన శునఃశేపుడు, పెద్ద పుష్కరానికి వచ్చి, విశ్వామిత్రుడిని చూశాడు.
తప్యన్తమృషిభిః సార్ధం మాతులం పరమాతురః। విషణ్ణవదనో దీనస్తృష్ణయా చ శ్రమేణ చ
దాహంతో, అలసటతో బాధపడుతూ, ముఖం మాడిపోయి, తన మామ అయిన విశ్వామిత్రుడు ఇతర ఋషులతో కలిసి తపస్సు చేస్తున్నాడని చూశాడు.
పపాతాఙ్కే మునే రామ వాక్యం చేదమువాచ హ। న మేఽస్తి మాతా న పితా జ్ఞాతయో బాన్ధవాః కుతః
ఆయన మునివర్యుడి ఒడిలో పడి, ఇలా అన్నాడు: 'నాకు తల్లి లేదు, తండ్రి లేదు, బంధువులు కూడా ఎవ్వరూ లేరు.'
త్రాతుమర్హసి మాం సౌమ్య ధర్మేణ మునిపుంగవ। త్రాతా త్వం హి నరశ్రేష్ఠ సర్వేషాం త్వం హి భావనః
'ఓ మృదువైనవాడా, మునులలో ప్రథముడా, నీవు ధర్మబద్ధంగా నన్ను రక్షించాలి. నీవు అందరికీ ఆశ్రయం, సృష్టికర్తవు కూడా.'
రాజా చ కృతకార్యః స్యాదహం దీర్ఘాయురవ్యయః। స్వర్గలోకముపాశ్నీయాం తపస్తప్త్వా హ్యనుత్తమమ్
'రాజు తన కార్యాన్ని పూర్తిచేసుకోవాలి, నేను దీర్ఘాయువు, అక్షయుడిగా ఉండాలి. నేను ఉత్తమమైన తపస్సు చేసి, స్వర్గాన్ని పొందాలి.'
స మే నాథో హ్యనాథస్య భవ భవ్యేన చేతసా। పితేవ పుత్రం ధర్మాత్మంస్త్రాతుమర్హసి కిల్బిషాత్
'నాకు ఎవ్వరూ లేని వాడిని, నీవు దయతో నా రక్షకుడవు కావాలి. తండ్రి తన కుమారుణ్ని రక్షించినట్టు, ఓ ధర్మాత్మా, నీవు నన్ను పాపం నుండి కాపాడాలి.'
తస్య తద్ వచనం శ్రుత్వా విశ్వామిత్రో మహాతపాః। సాన్త్వయిత్వా బహువిధం పుత్రానిదమువాచ హ
ఆ మాటలు విని, మహాతపస్వి విశ్వామిత్రుడు శునఃశేపుని అనేక విధాలుగా ఓదార్చి, తన కుమారులకు ఇలా చెప్పాడు.
యత్కృతే పితరః పుత్రాఞ్జనయన్తి శుభార్థినః। పరలోకహితార్థాయ తస్య కాలోఽయమాగతః
'తండ్రులు మంచి కోరికతో కుమారులను ఎందుకు కోరుకుంటారో, పరలోక హితార్థంగా — ఇప్పుడు ఆ సమయం వచ్చింది.'