జీమూతయోరివాకాశే శబ్దో జ్యాతలయోరివ। ధనుర్ముక్తః స్వనోఽన్యోన్యం శ్రూయతే చ రణాజిరే
ఆ యుద్ధభూమిలో రెండు మేఘాలు గర్జించునట్లు, రెండు విల్లుల తంతులు మోగినట్లు, బాణాలు విడిచిన శబ్దం వినిపించింది.
దేవదానవగన్ధర్వాః కింనరాశ్చ మహోరగాః। అన్తరిక్షగతాః సర్వే ద్రష్టుకామాస్తదద్భుతమ్
అందరు దేవతలు, దానవులు, గంధర్వులు, కిన్నరులు, మహోరగులు ఆ అద్భుతమైన దృశ్యాన్ని చూడటానికి ఆకాశంలో చేరారు.
విద్ధమన్యోన్యగాత్రేషు ద్విగుణం వర్ధతే బలమ్। కృతప్రతికృతాన్యోన్యం కురుతాం తౌ రణాజిరే
ఒకరిపై ఒకరు గాయపరిచినప్పుడు వారి బలం రెట్టింపు అయింది. ఇద్దరూ పరస్పరం ప్రతీకారం తీసుకుంటూ యుద్ధం కొనసాగించారు.
రామముక్తాంస్తు బాణౌఘాన్ రాక్షసస్త్వచ్ఛినద్ రణే। రక్షోముక్తాంస్తు రామో వై నైకధా ప్రాచ్ఛినచ్ఛరైః
యుద్ధంలో రాముడు వదిలిన బాణాలను రాక్షసుడు కోసేశాడు. అలాగే రాక్షసుడు వదిలిన బాణాలను రాముడు అనేక భాగాలుగా కోసేశాడు.
బాణౌఘవితతాః సర్వా దిశశ్చ ప్రదిశస్తథా। సంఛన్నా వసుధా చైవ సమన్తాన్న ప్రకాశతే
అన్ని దిశలు, ఉపదిశలు బాణాల వర్షంతో కప్పబడ్డాయి. భూమి అంతా చుట్టూ కనబడకుండా ముసురుకుంది.
తతః క్రుద్ధో మహాబాహుర్ధనుశ్చిచ్ఛేద సంయుగే। అష్టాభిరథ నారాచైః సూతం వివ్యాధ రాఘవః
అప్పుడూ కోపంతో రాఘవుడు తన బలాన్ని ప్రదర్శించి యుద్ధంలో మకరాక్షుని విల్లు కోసేశాడు. ఎనిమిది పదునైన బాణాలతో అతని రథసారథిని గాయపరిచాడు.
భిత్త్వా రథం శరై రామో హత్వా అశ్వానపాతయత్। విరథో వసుధాస్థః స మకరాక్షో నిశాచరః
రాముడు తన బాణాలతో రథాన్ని ఛిద్రం చేసి, గుర్రాలను చంపి కింద పడేశాడు. అలా మకరాక్షుడు రథం లేకుండా భూమిపై నిలిచాడు.
తత్తిష్ఠద్ వసుధాం రక్షః శూలం జగ్రాహ పాణినా। త్రాసనం సర్వభూతానాం యుగాన్తాగ్నిసమప్రభమ్
ఆ రాక్షసుడు భూమిపై నిలబడి, అన్ని ప్రాణులకు భయంకరమైన, యుగాంతాగ్ని వంటి ప్రకాశవంతమైన శూలాన్ని చేతితో పట్టుకున్నాడు.
దురవాపం మహచ్ఛూలం రుద్రదత్తం భయంకరమ్। జాజ్వల్యమానమాకాశే సంహారాస్త్రమివాపరమ్
ఆ మహా శూలం దొరకడం చాలా కష్టం, రుద్రుడు ఇచ్చినది, భయంకరమైనది, ఆకాశంలో మిగతా సంహారాస్త్రంలా జ్వలించేది.
యం దృష్ట్వా దేవతాః సర్వా భయార్తా విద్రుతా దిశః। విభ్రామ్య చ మహచ్ఛూలం ప్రజ్వలన్తం నిశాచరః
దాన్ని చూసి అన్ని దేవతలు భయంతో అన్ని దిశలకు పారిపోయారు. ఆ రాత్రివేళ సంచరించే రాక్షసుడు ఆ జ్వలించే మహా శూలాన్ని తిప్పాడు.
స క్రోధాత్ ప్రాహిణోత్ తస్మై రాఘవాయ మహాహవే। తమాపతన్తం జ్వలితం ఖరపుత్రకరాచ్చ్యుతమ్
అతడు కోపంతో ఆ మహాయుద్ధంలో ఖరుని కుమారుడి చేతిలోంచి వచ్చిన ఆ అగ్ని మండుతున్న శూలాన్ని రాఘవునిపై విసిరాడు.
బాణైశ్చతుర్భిరాకాశే శూలం చిచ్ఛేద రాఘవః। స భిన్నో నైకధా శూలో దివ్యహాటకమణ్డితః। వ్యశీర్యత మహోల్కేవ రామబాణార్దితో భువి
రాఘవుడు నాలుగు బాణాలతో ఆ శూలాన్ని ఆకాశంలో కోసేశాడు. ఆ దివ్యమైన బంగారు అలంకరణలతో ఉన్న శూలం రాముని బాణాల వల్ల అనేక భాగాలుగా విరిగిపోయి, పెద్ద ఉల్కలా భూమిపై పడిపోయింది.
తచ్ఛూలం నిహతం దృష్ట్వా రామేణాక్లిష్టకర్మణా। సాధు సాధ్వితి భూతాని వ్యాహరన్తి నభోగతాః
రాముడు అలసట లేకుండా చేసిన కార్యాలతో ఆ శూలాన్ని ధ్వంసం చేయడం చూసి, ఆకాశంలో ఉన్న భూతాలు 'బాగుంది! బాగుంది!' అని ఆనందంగా పలికాయి.
తం దృష్ట్వా నిహతం శూలం మకరాక్షో నిశాచరః। ముష్టిముద్యమ్య కాకుత్స్థం తిష్ఠ తిష్ఠేతి చాబ్రవీత్
తన శూలం నాశనం అయినదాన్ని చూసి, రాత్రివేళ సంచరించే మకరాక్షుడు ముష్టిని పైకి ఎత్తి, కకుత్స్థుడైన రాముని వైపు 'నిలువు! నిలువు!' అని పిలిచాడు.
స తం దృష్ట్వా పతన్తం తు ప్రహస్య రఘునన్దనః। పావకాస్త్రం తతో రామః సందధే తు శరాసనే
అతడు దూకుతూ వస్తున్నదాన్ని చూసి, రఘునందనుడు నవ్వుతూ, వెంటనే రాముడు తన విల్లుకు అగ్నాస్త్రాన్ని అమర్చాడు.
తేనాస్త్రేణ హతం రక్షః కాకుత్స్థేన తదా రణే। సంఛిన్నహృదయం తత్ర పపాత చ మమార చ
ఆ అస్త్రంతో కకుత్స్థుడు యుద్ధంలో ఆ రాక్షసుడిని సంహరించాడు; అతని హృదయం చీలిపోయి అక్కడే పడిపోయి చనిపోయాడు.
దృష్ట్వా తే రాక్షసాః సర్వే మకరాక్షస్య పాతనమ్। లఙ్కామేవ ప్రధావన్త రామబాణభయార్దితాః
మకరాక్షుడు పడిపోయినదాన్ని చూసి, రాముని బాణాల భయంతో అన్ని రాక్షసులు లంకవైపు పరుగెత్తారు.
దశరథనృపసూనుబాణవేగై రజనిచరం నిహతం ఖరాత్మజం తమ్। ప్రదదృశురథ దేవతాః ప్రహృష్టా గిరిమివ వజ్రహతం యథా వికీర్ణమ్
దశరథుని కుమారుని బాణాల వేగానికి రాత్రి సంచారి ఖరుని కుమారుడు పడిపోయినదాన్ని దేవతలు ఆనందంతో చూశారు; అతడు ఉక్కుపిడికితో కొట్టిన కొండలా విరిగిపడి ఉండేవాడు.
thumb|అశీతితమః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే యుద్ధకాణ్డే త్రిసప్తతితమః సర్గః ॥౬-
శ్రీమద్వాల్మీకి రామాయణంలోని యుద్ధకాండలో ఎనభై మూడవ సర్గను వినండి.
మకరాక్షం హతం శ్రుత్వా రావణః సమితింజయః। రోషేణ మహతావిష్టో దన్తాన్ కటకటాయ్య చ
మకరాక్షుడు చనిపోయాడని విని, యుద్ధంలో విజయం సాధించే రావణుడు తీవ్రమైన కోపంతో పళ్లను కఠినంగా కొరికాడు.
కుపితశ్చ తదా తత్ర కిం కార్యమితి చిన్తయన్। ఆదిదేశాథ సంక్రుద్ధో రణాయేన్ద్రజితం సుతమ్
అప్పుడు కోపంతో 'ఇప్పుడు ఏమి చేయాలి?' అని ఆలోచిస్తూ, రావణుడు తన కుమారుడు ఇంద్రజిత్తును యుద్ధానికి పంపమని ఆజ్ఞాపించాడు.
జహి వీర మహావీర్యౌ భ్రాతరౌ రామలక్ష్మణౌ। అదృశ్యో దృశ్యమానో వా సర్వథా త్వం బలాధికః
వీరా! నీవు ఎంత బలవంతుడివో, కనబడినా కనబడకపోయినా రాముడు, లక్ష్మణుడు అనే వీరులను సంహరించు. నీవు అన్ని విధాలా వారికంటే శక్తివంతుడివి.
త్వమప్రతిమకర్మాణమిన్ద్రం జయసి సంయుగే। కిం పునర్మానుషౌ దృష్ట్వా న వధిష్యసి సంయుగే
నీ కార్యాలకు సమానం లేను. నీవు యుద్ధంలో ఇంద్రునికే గెలుస్తావు. మరి ఈ మానవులను చూసి యుద్ధంలో నీవు వారిని సంహరించలేవా?
తథోక్తో రాక్షసేన్ద్రేణ ప్రతిగృహ్య పితుర్వచః। యజ్ఞభూమౌ స విధివత్ పావకం జుహువేన్ద్రజిత్
రాక్షసాధిపతి రావణుడు ఇలా చెప్పగా, ఇంద్రజిత్ తండ్రి మాటను అంగీకరించి, యజ్ఞస్థలంలో విధిగా అగ్నికి హోమం చేశాడు.
జుహ్వతశ్చాపి తత్రాగ్నిం రక్తోష్ణీషధరాః స్త్రియః। ఆజగ్ముస్తత్ర సమ్భ్రాన్తా రాక్షస్యో యత్ర రావణిః
అతడు అగ్నికి హోమం చేస్తుండగా, ఎర్రటి తలపట్టీలు ధరించిన రాక్షసస్త్రియలు కలవరంతో అక్కడికి వచ్చారు, అక్కడ రావణుని కుమారుడు ఉన్నాడు.
శస్త్రాణి శరపత్రాణి సమిధోఽథ బిభీతకాః। లోహితాని చ వాసాంసి స్రువం కార్ష్ణాయసం తథా
వారు ఆయుధాలు, బాణాల పక్షాలు, యజ్ఞంలో వేసే దారచెక్కలు, బిభీతక ఫలాలు, ఎర్రని వస్త్రాలు, నల్ల ఇనుపంతో చేసిన హోమపు చెంబు తీసుకొచ్చారు.
సర్వతోఽగ్నిం సమాస్తీర్య శరపత్రైః సతోమరైః। ఛాగస్య సర్వకృష్ణస్య గలం జగ్రాహ జీవతః
అగ్నిని చుట్టూ బాణాల పక్షాలు, కత్తులు పరచి, ఆ తరువాత పూర్తిగా నల్లని జీవంతమైన మేక గొంతు పట్టాడు.
సకృద్ధోమసమిద్ధస్య విధూమస్య మహార్చిషః। బభూవుస్తాని లిఙ్గాని విజయం దర్శయన్తి చ
ఒకసారి హోమం జరిగి, పొగలేని అగ్ని పెద్ద జ్వాలలతో మండిపోతుండగా, విజయ సూచకమైన శుభసూచకాలు కనిపించాయి.
ప్రదక్షిణావర్తశిఖస్తప్తహాటకసంనిభః। హవిస్తత్ ప్రతిజగ్రాహ పావకః స్వయముత్థితః
కుడివైపు తిరిగే జ్వాలలతో, కరిగిన బంగారంలా మెరిసే అగ్ని, తానే పైకి లేచి, ఆ హవిస్సును స్వీకరించింది.
హుత్వాగ్నిం తర్పయిత్వాథ దేవదానవరాక్షసాన్। ఆరురోహ రథశ్రేష్ఠమన్తర్ధానగతం శుభమ్
అగ్నికి హోమం చేసి, దేవతలు, దానవులు, రాక్షసులను తృప్తిపరిచిన తరువాత, ఇంద్రజిత్ అద్భుతమైన, కనబడని మంచి రథంపై ఎక్కాడు.