అద్య మద్బాణవేగేన ప్రేతరాడ్విషయం గతః। యే త్వయా నిహతాః శూరాః సహ తైశ్చ వసిష్యసి
ఈ రోజు నా బాణాల బలంతో నీవు మృతుల లోకానికి వెళ్ళి, నీవు చంపిన వీరులతో కలిసి అక్కడే ఉంటావు.
బహునాత్ర కిముక్తేన శృణు రామ వచో మమ। పశ్యన్తు సకలా లోకాస్త్వాం మాం చైవ రణాజిరే
ఇంకా ఎక్కువగా చెప్పాల్సిన అవసరం లేదు రామా! నా మాట విను. ఈ యుద్ధ భూమిలో నిన్ను, నన్ను అన్ని లోకాలు చూడాలి.
అస్త్రైర్వా గదయా వాపి బాహుభ్యాం వా రణాజిరే। అభ్యస్తం యేన వా రామ వర్తతాం తేన వా మృధమ్
రామా! ఆయుధాలతోనైనా, గదతోనైనా, లేక చేతులతోనైనా, ఎవరి చేతిలో ఏ విద్య ఉందో దానితో యుద్ధం చేద్దాం.
మకరాక్షవచః శ్రుత్వా రామో దశరథాత్మజః। అబ్రవీత్ ప్రహసన్ వాక్యముత్తరోత్తరవాదినమ్
మకరాక్షుడు చెప్పిన మాటలు విని, దశరథుని కుమారుడు రాముడు నవ్వుతూ, ప్రతిస్పందించడానికి సిద్ధంగా ఉన్న అతనితో ఇలా అన్నాడు.
కత్థసే కిం వృథా రక్షో బహూన్యసదృశాని తే। న రణే శక్యతే జేతుం వినా యుద్ధేన వాగ్బలాత్
ఓ రాక్షసా, నీకు తగినవి కాని మాటలు ఎన్నో చెప్పి వృథాగా పొగిడుకుంటున్నావెందుకు? యుద్ధంలో మాటలతో కాదు, పోరాటంతోనే విజయం సాధించవచ్చు.
చతుర్దశ సహస్రాణి రక్షసాం త్వత్పితా చ యః। త్రిశిరా దూషణశ్చాపి దణ్డకే నిహతో మయా
దండకారణ్యంలో పది నాలుగు వేల రాక్షసులను, నీ తండ్రిని, త్రిశిరను, దూషణుడిని నేను సంహరించాను.
స్వాశితాశ్చాపి మాంసేన గృధ్రగోమాయువాయసాః। భవిష్యన్త్యద్య వై పాప తీక్ష్ణతుణ్డనఖాఙ్కుశాః
ఓ పాపాత్మా, ఈ రోజు నీ మాంసాన్ని పదునైన ముక్కులు, గోరు, పంజాలున్న గద్దలు, నక్కలు, కాకులు తినబోతున్నాయి.
రాఘవేణైవముక్తస్తు మకరాక్షో మహాబలః। బాణౌఘానముచత్ తస్మై రాఘవాయ రణాజిరే
రాఘవుడు ఇలా అన్న తరువాత, మహాబలశాలి మకరాక్షుడు యుద్ధభూమిలో రాఘవునిపై బాణాల వర్షాన్ని వదిలాడు.
తాఞ్ఛరాఞ్ఛరవర్షేణ రామశ్చిచ్ఛేద నైకధా। నిపేతుర్భువి విచ్ఛిన్నా రుక్మపుఙ్ఖాః సహస్రశః
ఆ బాణాలను రాముడు తన బాణవర్షంతో అనేక భాగాలుగా కోసేశాడు. ఆ బంగారు రెక్కల బాణాలు వేల సంఖ్యలో భూమిపై పడిపోయాయి.
తద్ యుద్ధమభవత్ తత్ర సమేత్యాన్యోన్యమోజసా। ఖరరాక్షసపుత్రస్య సూనోర్దశరథస్య చ
అక్కడ ఖరుని కుమారుడు, దశరథుని కుమారుడు ఇద్దరూ తమ శక్తినంతా ప్రదర్శిస్తూ గొప్ప యుద్ధం చేశారు.
జీమూతయోరివాకాశే శబ్దో జ్యాతలయోరివ। ధనుర్ముక్తః స్వనోఽన్యోన్యం శ్రూయతే చ రణాజిరే
ఆ యుద్ధభూమిలో రెండు మేఘాలు గర్జించునట్లు, రెండు విల్లుల తంతులు మోగినట్లు, బాణాలు విడిచిన శబ్దం వినిపించింది.
దేవదానవగన్ధర్వాః కింనరాశ్చ మహోరగాః। అన్తరిక్షగతాః సర్వే ద్రష్టుకామాస్తదద్భుతమ్
అందరు దేవతలు, దానవులు, గంధర్వులు, కిన్నరులు, మహోరగులు ఆ అద్భుతమైన దృశ్యాన్ని చూడటానికి ఆకాశంలో చేరారు.
విద్ధమన్యోన్యగాత్రేషు ద్విగుణం వర్ధతే బలమ్। కృతప్రతికృతాన్యోన్యం కురుతాం తౌ రణాజిరే
ఒకరిపై ఒకరు గాయపరిచినప్పుడు వారి బలం రెట్టింపు అయింది. ఇద్దరూ పరస్పరం ప్రతీకారం తీసుకుంటూ యుద్ధం కొనసాగించారు.
రామముక్తాంస్తు బాణౌఘాన్ రాక్షసస్త్వచ్ఛినద్ రణే। రక్షోముక్తాంస్తు రామో వై నైకధా ప్రాచ్ఛినచ్ఛరైః
యుద్ధంలో రాముడు వదిలిన బాణాలను రాక్షసుడు కోసేశాడు. అలాగే రాక్షసుడు వదిలిన బాణాలను రాముడు అనేక భాగాలుగా కోసేశాడు.
బాణౌఘవితతాః సర్వా దిశశ్చ ప్రదిశస్తథా। సంఛన్నా వసుధా చైవ సమన్తాన్న ప్రకాశతే
అన్ని దిశలు, ఉపదిశలు బాణాల వర్షంతో కప్పబడ్డాయి. భూమి అంతా చుట్టూ కనబడకుండా ముసురుకుంది.
తతః క్రుద్ధో మహాబాహుర్ధనుశ్చిచ్ఛేద సంయుగే। అష్టాభిరథ నారాచైః సూతం వివ్యాధ రాఘవః
అప్పుడూ కోపంతో రాఘవుడు తన బలాన్ని ప్రదర్శించి యుద్ధంలో మకరాక్షుని విల్లు కోసేశాడు. ఎనిమిది పదునైన బాణాలతో అతని రథసారథిని గాయపరిచాడు.
భిత్త్వా రథం శరై రామో హత్వా అశ్వానపాతయత్। విరథో వసుధాస్థః స మకరాక్షో నిశాచరః
రాముడు తన బాణాలతో రథాన్ని ఛిద్రం చేసి, గుర్రాలను చంపి కింద పడేశాడు. అలా మకరాక్షుడు రథం లేకుండా భూమిపై నిలిచాడు.
తత్తిష్ఠద్ వసుధాం రక్షః శూలం జగ్రాహ పాణినా। త్రాసనం సర్వభూతానాం యుగాన్తాగ్నిసమప్రభమ్
ఆ రాక్షసుడు భూమిపై నిలబడి, అన్ని ప్రాణులకు భయంకరమైన, యుగాంతాగ్ని వంటి ప్రకాశవంతమైన శూలాన్ని చేతితో పట్టుకున్నాడు.
దురవాపం మహచ్ఛూలం రుద్రదత్తం భయంకరమ్। జాజ్వల్యమానమాకాశే సంహారాస్త్రమివాపరమ్
ఆ మహా శూలం దొరకడం చాలా కష్టం, రుద్రుడు ఇచ్చినది, భయంకరమైనది, ఆకాశంలో మిగతా సంహారాస్త్రంలా జ్వలించేది.
యం దృష్ట్వా దేవతాః సర్వా భయార్తా విద్రుతా దిశః। విభ్రామ్య చ మహచ్ఛూలం ప్రజ్వలన్తం నిశాచరః
దాన్ని చూసి అన్ని దేవతలు భయంతో అన్ని దిశలకు పారిపోయారు. ఆ రాత్రివేళ సంచరించే రాక్షసుడు ఆ జ్వలించే మహా శూలాన్ని తిప్పాడు.
స క్రోధాత్ ప్రాహిణోత్ తస్మై రాఘవాయ మహాహవే। తమాపతన్తం జ్వలితం ఖరపుత్రకరాచ్చ్యుతమ్
అతడు కోపంతో ఆ మహాయుద్ధంలో ఖరుని కుమారుడి చేతిలోంచి వచ్చిన ఆ అగ్ని మండుతున్న శూలాన్ని రాఘవునిపై విసిరాడు.
బాణైశ్చతుర్భిరాకాశే శూలం చిచ్ఛేద రాఘవః। స భిన్నో నైకధా శూలో దివ్యహాటకమణ్డితః। వ్యశీర్యత మహోల్కేవ రామబాణార్దితో భువి
రాఘవుడు నాలుగు బాణాలతో ఆ శూలాన్ని ఆకాశంలో కోసేశాడు. ఆ దివ్యమైన బంగారు అలంకరణలతో ఉన్న శూలం రాముని బాణాల వల్ల అనేక భాగాలుగా విరిగిపోయి, పెద్ద ఉల్కలా భూమిపై పడిపోయింది.
తచ్ఛూలం నిహతం దృష్ట్వా రామేణాక్లిష్టకర్మణా। సాధు సాధ్వితి భూతాని వ్యాహరన్తి నభోగతాః
రాముడు అలసట లేకుండా చేసిన కార్యాలతో ఆ శూలాన్ని ధ్వంసం చేయడం చూసి, ఆకాశంలో ఉన్న భూతాలు 'బాగుంది! బాగుంది!' అని ఆనందంగా పలికాయి.
తం దృష్ట్వా నిహతం శూలం మకరాక్షో నిశాచరః। ముష్టిముద్యమ్య కాకుత్స్థం తిష్ఠ తిష్ఠేతి చాబ్రవీత్
తన శూలం నాశనం అయినదాన్ని చూసి, రాత్రివేళ సంచరించే మకరాక్షుడు ముష్టిని పైకి ఎత్తి, కకుత్స్థుడైన రాముని వైపు 'నిలువు! నిలువు!' అని పిలిచాడు.
స తం దృష్ట్వా పతన్తం తు ప్రహస్య రఘునన్దనః। పావకాస్త్రం తతో రామః సందధే తు శరాసనే
అతడు దూకుతూ వస్తున్నదాన్ని చూసి, రఘునందనుడు నవ్వుతూ, వెంటనే రాముడు తన విల్లుకు అగ్నాస్త్రాన్ని అమర్చాడు.
తేనాస్త్రేణ హతం రక్షః కాకుత్స్థేన తదా రణే। సంఛిన్నహృదయం తత్ర పపాత చ మమార చ
ఆ అస్త్రంతో కకుత్స్థుడు యుద్ధంలో ఆ రాక్షసుడిని సంహరించాడు; అతని హృదయం చీలిపోయి అక్కడే పడిపోయి చనిపోయాడు.
దృష్ట్వా తే రాక్షసాః సర్వే మకరాక్షస్య పాతనమ్। లఙ్కామేవ ప్రధావన్త రామబాణభయార్దితాః
మకరాక్షుడు పడిపోయినదాన్ని చూసి, రాముని బాణాల భయంతో అన్ని రాక్షసులు లంకవైపు పరుగెత్తారు.
దశరథనృపసూనుబాణవేగై రజనిచరం నిహతం ఖరాత్మజం తమ్। ప్రదదృశురథ దేవతాః ప్రహృష్టా గిరిమివ వజ్రహతం యథా వికీర్ణమ్
దశరథుని కుమారుని బాణాల వేగానికి రాత్రి సంచారి ఖరుని కుమారుడు పడిపోయినదాన్ని దేవతలు ఆనందంతో చూశారు; అతడు ఉక్కుపిడికితో కొట్టిన కొండలా విరిగిపడి ఉండేవాడు.
thumb|అశీతితమః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే యుద్ధకాణ్డే త్రిసప్తతితమః సర్గః ॥౬-
శ్రీమద్వాల్మీకి రామాయణంలోని యుద్ధకాండలో ఎనభై మూడవ సర్గను వినండి.
మకరాక్షం హతం శ్రుత్వా రావణః సమితింజయః। రోషేణ మహతావిష్టో దన్తాన్ కటకటాయ్య చ
మకరాక్షుడు చనిపోయాడని విని, యుద్ధంలో విజయం సాధించే రావణుడు తీవ్రమైన కోపంతో పళ్లను కఠినంగా కొరికాడు.