శఙ్ఖభేరీసహస్రాణామాహతానాం సమన్తతః। క్ష్వేలితాస్ఫోటితానాం చ తత్ర శబ్దో మహానభూత్
అక్కడ చుట్టూ వేలాది శంఖాలు, బేరీలు మోగించడంతో, అరుపులు, గట్టిగా కొట్టే శబ్దాలతో గొప్ప గొప్ప ధ్వని వినిపించింది.
ప్రభ్రష్టోఽథ కరాత్ తస్య ప్రతోదః సారథేస్తదా। పపాత సహసా దైవాద్ ధ్వజస్తస్య తు రక్షసః
అప్పుడు సారథి చేతిలోని కొరడా జారిపోవడం, ఆ రాక్షసుని ధ్వజం అకస్మాత్తుగా కింద పడిపోవడం జరిగింది — ఇవన్నీ విధి వల్ల జరిగాయి.
తస్య తే రథసంయుక్తా హయా విక్రమవర్జితాః। చరణైరాకులైర్గత్వా దీనాః సాస్రముఖా యయుః
ఆ రథానికి జోడించబడిన గుఱ్ఱాలు శక్తి కోల్పోయి, తడబడుతున్న అడుగులతో, ముఖాలు దిగులుగా, కన్నీళ్లతో అక్కడి నుండి వెళ్లిపోయాయి.
ప్రవాతి పవనస్తస్మిన్ సపాంసుః ఖరదారుణః। నిర్యాణే తస్య రౌద్రస్య మకరాక్షస్య దుర్మతేః
ఆ రౌద్రుడైన, దుష్టబుద్ధి గల మకరాక్షుడు బయలుదేరినప్పుడు, అక్కడ దుమ్ము, రాళ్లతో కూడిన కఠినమైన గాలి వీచింది.
తాని దృష్ట్వా నిమిత్తాని రాక్షసా వీర్యవత్తమాః। అచిన్త్య నిర్గతాః సర్వే యత్ర తౌ రామలక్ష్మణౌ
ఆ అపశకునాలు చూసిన ఆ వీర రాక్షసులు, ఏమాత్రం ఆలోచించకుండా, రాముడు, లక్ష్మణుడు ఉన్న చోటికి బయలుదేరారు.
ఘనగజమహిషాఙ్గతుల్యవర్ణాః సమరముఖేష్వసకృద్గదాసిభిన్నాః। అహమహమితి యుద్ధకౌశలాస్తే రజనిచరాః పరిబభ్రముర్ముహుస్తే
వారికి మేఘాలు, ఏనుగులు, మహిషాలు లాంటి ముదురు వర్ణం, యుద్ధంలో మళ్లీ మళ్లీ గదలు, ఇసుకలు తగలడం, తమ యుద్ధ నైపుణ్యాన్ని చూపిస్తూ, ఆ నిశాచరులు ఒక్కొక్కరు 'నేనే గొప్పవాడిని' అంటూ సంచరించారు.
thumb|ఏకోనాశీతితమః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే యుద్ధకాణ్డే ఏకోనాశీతితమః సర్గః ॥౬-
శ్రీమద్వాల్మీకి రామాయణంలో యుద్ధకాండలో తొంభై తొమ్మిదవ సర్గను వినండి.
నిర్గతం మకరాక్షం తే దృష్ట్వా వానరపుంగవాః। ఆప్లుత్య సహసా సర్వే యోద్ధుకామా వ్యవస్థితాః
మకరాక్షుడు బయటకు వచ్చినట్టు చూసి, అన్ని వానరులలో శ్రేష్ఠులు ఒక్కసారిగా ఎగబడి, యుద్ధానికి సిద్ధంగా నిలబడ్డారు.
తతః ప్రవృత్తం సుమహత్ తద్ యుద్ధం లోమహర్షణమ్। నిశాచరైః ప్లవంగానాం దేవానాం దానవైరివ
అప్పుడు రాత్రిపూట సంచరించే రాక్షసులు, వానరుల మధ్య దేవతలు-దానవుల మధ్య జరిగే యుద్ధంలా భయంకరమైన గొప్ప పోరు మొదలైంది.
వృక్షశూలనిపాతైశ్చ గదాపరిఘపాతనైః। అన్యోన్యం మర్దయన్తి స్మ తదా కపినిశాచరాః
ఆ యుద్ధంలో వృక్షాలు, కత్తులు, గొడ్డళ్లు, ఇనుప దండాలు విసిరి, వానరులు-రాక్షసులు ఒకరినొకరు నాశనం చేసుకుంటూ పోయారు.
శక్తిఖడ్గగదాకున్తైస్తోమరైశ్చ నిశాచరాః। పట్టిశైర్భిన్దిపాలైశ్చ బాణపాతైః సమన్తతః
రాత్రిపూట సంచరించే రాక్షసులు చుట్టూ చుట్టూ శక్తులు, ఖడ్గాలు, గదలు, కుంటాలు, తోమరాలు, పటిషాలు, బిందిపాళాలు, బాణాలు వాడుతూ దాడి చేశారు.
పాశముద్గరదణ్డైశ్చ నిర్ఘాతైశ్చాపరైస్తథా। కదనం కపిసింహానాం చక్రుస్తే రజనీచరాః
పాశాలు, గొడ్డళ్లు, ఇతర భయంకర ఆయుధాలతో రాత్రిపూట సంచరించే రాక్షసులు సింహంలాంటి వానరులను చంపారు.
బాణౌఘైరర్దితాశ్చాపి ఖరపుత్రేణ వానరాః। సమ్భ్రాన్తమనసః సర్వే దుద్రువుర్భయపీడితాః
ఖరుని కుమారుడు బాణాల వర్షంతో వానరులను గాయపరిచాడు. అందరూ భయంతో మనసు తడబడి పారిపోయారు.
తాన్ దృష్ట్వా రాక్షసాః సర్వే ద్రవమాణాన్ వనౌకసః। నేదుస్తే సింహవద్ దృప్తా రాక్షసా జితకాశినః
వనంలో నివసించే వానరులు పారిపోతున్నట్టు చూసి, రాక్షసులు గర్వంతో, విజయం సాధించినట్టు సింహంలా గర్జించారు.
విద్రవత్సు తదా తేషు వానరేషు సమన్తతః। రామస్తాన్ వారయామాస శరవర్షేణ రాక్షసాన్
అప్పుడు వానరులు చుట్టూ చుట్టూ పారిపోతుండగా, రాముడు బాణాల వర్షంతో రాక్షసులను అడ్డుకున్నాడు.
వారితాన్ రాక్షసాన్ దృష్ట్వా మకరాక్షో నిశాచరః। కోపానలసమావిష్టో వచనం చేదమబ్రవీత్
రాక్షసులు అడ్డుకోబడినట్టు చూసి, మకరాక్షుడు కోపంతో మండిపడి ఇలా అన్నాడు.
తిష్ఠ రామ మయా సార్ధం ద్వన్ద్వయుద్ధం భవిష్యతి। త్యాజయిష్యామి తే ప్రాణాన్ ధనుర్ముక్తైః శితైః శరైః
రామా! నిలుచు, నాతో ఒక్కొక్కరుగా యుద్ధం చేయి. నా విల్లుతో వదిలే పదునైన బాణాలతో నీ ప్రాణాలను తీసేస్తాను.
యత్ తదా దణ్డకారణ్యే పితరం హతవాన్ మమ। తదగ్రతః స్వకర్మస్థం స్మృత్వా రోషోఽభివర్ధతే
నీవు దండకారణ్యంలో నా తండ్రిని చంపిన విషయాన్ని గుర్తు చేసుకుంటూ, ఇప్పుడు నీవు నా ఎదుట నిలబడి ఉన్నప్పుడు నా కోపం మరింత పెరుగుతోంది.
దహ్యన్తే భృశమఙ్గాని దురాత్మన్ మమ రాఘవ। యన్మయాసి న దృష్టస్త్వం తస్మిన్ కాలే మహావనే
రాఘవా! నీవు ఆ అరణ్యంలో నాకు కనబడకపోవడం వల్ల నా అవయవాలు బాగా మండిపోతున్నాయి.
దిష్ట్యాసి దర్శనం రామ మమ త్వం ప్రాప్తవానిహ। కాంక్షితోఽసి క్షుధార్తస్య సింహస్యేవేతరో మృగః
రామా! అదృష్టవశాత్తు నువ్వు నాకు ఇప్పుడు కనబడావు. ఆకలితో ఉన్న సింహానికి మరొక జంతువు ఎంత కావాలో, నాకు నీవు అంతగా కావాలి.
అద్య మద్బాణవేగేన ప్రేతరాడ్విషయం గతః। యే త్వయా నిహతాః శూరాః సహ తైశ్చ వసిష్యసి
ఈ రోజు నా బాణాల బలంతో నీవు మృతుల లోకానికి వెళ్ళి, నీవు చంపిన వీరులతో కలిసి అక్కడే ఉంటావు.
బహునాత్ర కిముక్తేన శృణు రామ వచో మమ। పశ్యన్తు సకలా లోకాస్త్వాం మాం చైవ రణాజిరే
ఇంకా ఎక్కువగా చెప్పాల్సిన అవసరం లేదు రామా! నా మాట విను. ఈ యుద్ధ భూమిలో నిన్ను, నన్ను అన్ని లోకాలు చూడాలి.
అస్త్రైర్వా గదయా వాపి బాహుభ్యాం వా రణాజిరే। అభ్యస్తం యేన వా రామ వర్తతాం తేన వా మృధమ్
రామా! ఆయుధాలతోనైనా, గదతోనైనా, లేక చేతులతోనైనా, ఎవరి చేతిలో ఏ విద్య ఉందో దానితో యుద్ధం చేద్దాం.
మకరాక్షవచః శ్రుత్వా రామో దశరథాత్మజః। అబ్రవీత్ ప్రహసన్ వాక్యముత్తరోత్తరవాదినమ్
మకరాక్షుడు చెప్పిన మాటలు విని, దశరథుని కుమారుడు రాముడు నవ్వుతూ, ప్రతిస్పందించడానికి సిద్ధంగా ఉన్న అతనితో ఇలా అన్నాడు.
కత్థసే కిం వృథా రక్షో బహూన్యసదృశాని తే। న రణే శక్యతే జేతుం వినా యుద్ధేన వాగ్బలాత్
ఓ రాక్షసా, నీకు తగినవి కాని మాటలు ఎన్నో చెప్పి వృథాగా పొగిడుకుంటున్నావెందుకు? యుద్ధంలో మాటలతో కాదు, పోరాటంతోనే విజయం సాధించవచ్చు.
చతుర్దశ సహస్రాణి రక్షసాం త్వత్పితా చ యః। త్రిశిరా దూషణశ్చాపి దణ్డకే నిహతో మయా
దండకారణ్యంలో పది నాలుగు వేల రాక్షసులను, నీ తండ్రిని, త్రిశిరను, దూషణుడిని నేను సంహరించాను.
స్వాశితాశ్చాపి మాంసేన గృధ్రగోమాయువాయసాః। భవిష్యన్త్యద్య వై పాప తీక్ష్ణతుణ్డనఖాఙ్కుశాః
ఓ పాపాత్మా, ఈ రోజు నీ మాంసాన్ని పదునైన ముక్కులు, గోరు, పంజాలున్న గద్దలు, నక్కలు, కాకులు తినబోతున్నాయి.
రాఘవేణైవముక్తస్తు మకరాక్షో మహాబలః। బాణౌఘానముచత్ తస్మై రాఘవాయ రణాజిరే
రాఘవుడు ఇలా అన్న తరువాత, మహాబలశాలి మకరాక్షుడు యుద్ధభూమిలో రాఘవునిపై బాణాల వర్షాన్ని వదిలాడు.
తాఞ్ఛరాఞ్ఛరవర్షేణ రామశ్చిచ్ఛేద నైకధా। నిపేతుర్భువి విచ్ఛిన్నా రుక్మపుఙ్ఖాః సహస్రశః
ఆ బాణాలను రాముడు తన బాణవర్షంతో అనేక భాగాలుగా కోసేశాడు. ఆ బంగారు రెక్కల బాణాలు వేల సంఖ్యలో భూమిపై పడిపోయాయి.
తద్ యుద్ధమభవత్ తత్ర సమేత్యాన్యోన్యమోజసా। ఖరరాక్షసపుత్రస్య సూనోర్దశరథస్య చ
అక్కడ ఖరుని కుమారుడు, దశరథుని కుమారుడు ఇద్దరూ తమ శక్తినంతా ప్రదర్శిస్తూ గొప్ప యుద్ధం చేశారు.