సమీపస్థం బలాధ్యక్షం ఖరపుత్రోఽబ్రవీద్ వచః। రథమానీయతాం తూర్ణం సైన్యం త్వానీయతాం త్వరాత్
తన దగ్గర ఉన్న సేనాధిపతిని ఖరుని కుమారుడు ఇలా అడిగాడు: 'వేగంగా నా రథాన్ని తీసుకొచ్చి, సైన్యాన్ని త్వరగా సమీకరించు.'
తస్య తద్ వచనం శ్రుత్వా బలాధ్యక్షో నిశాచరః। స్యన్దనం చ బలం చైవ సమీపం ప్రత్యపాదయత్
అతని ఆదేశాన్ని విని, నిశాచర సేనాధిపతి రథాన్ని కూడా, సైన్యాన్ని కూడా దగ్గరకు తీసుకొచ్చాడు.
ప్రదక్షిణం రథం కృత్వా సమారుహ్య నిశాచరః। సూతం సంచోదయామాస శీఘ్రం వై రథమావహ
రథాన్ని ప్రదక్షిణం చేసి, నిశాచరుడు దానిపై ఎక్కి, సారథిని ప్రోత్సహిస్తూ, 'రథాన్ని త్వరగా నడుపు!' అని చెప్పాడు.
అథ తాన్ రాక్షసాన్ సర్వాన్ మకరాక్షోఽబ్రవీదిదమ్। యూయం సర్వే ప్రయుధ్యధ్వం పురస్తాన్మమ రాక్షసాః
ఆ తర్వాత మకరాక్షుడు అందరు రాక్షసులను ఉద్దేశించి ఇలా అన్నాడు: 'మీరు అందరూ నా ముందుగా యుద్ధం చేయండి!'
అహం రాక్షసరాజేన రావణేన మహాత్మనా। ఆజ్ఞప్తః సమరే హన్తుం తావుభౌ రామలక్ష్మణౌ
'నేను రాక్షసుల రాజైన మహాత్ముడైన రావణుడు ఆజ్ఞతో యుద్ధంలో రాముడు, లక్ష్మణుడు ఇద్దరినీ సంహరించమని పంపించబడ్డాను.'
అద్య రామం వధిష్యామి లక్ష్మణం చ నిశాచరాః। శాఖామృగం చ సుగ్రీవం వానరాంశ్చ శరోత్తమైః
'ఈ రోజు నేను రాముడిని, లక్ష్మణుడిని, వానరరాజు సుగ్రీవుడిని, వానరులను ఉత్తమమైన బాణాలతో సంహరిస్తాను, ఓ నిశాచరులారా!'
అద్య శూలనిపాతైశ్చ వానరాణాం మహాచమూమ్। ప్రదహిష్యామి సమ్ప్రాప్తాం శుష్కేన్ధనమివానలః
'ఈ రోజు నేను శూలాల వర్షంతో వానరుల మహాసైన్యాన్ని ఎండిన ద్రవ్యం తగిలిన అగ్ని లా కాల్చేస్తాను.'
మకరాక్షస్య తచ్ఛ్రుత్వా వచనం తే నిశాచరాః। సర్వే నానాయుధోపేతా బలవన్తః సమాహితాః
మకరాక్షుడు చెప్పిన మాటలు విని, ఆ బలవంతులైన, ధైర్యవంతులైన నిశాచరులు అందరూ వివిధ ఆయుధాలతో సిద్ధమయ్యారు.
తే కామరూపిణః క్రూరా దంష్ట్రిణః పిఙ్గలేక్షణాః। మాతంగా ఇవ నర్దన్తో ధ్వస్తకేశా భయావహాః
ఆ క్రూరమైన, కావలసిన రూపం ధరించగలిగే, పదునైన పళ్లున్న, పింగళ నేత్రాలున్న రాక్షసులు, ఏనుగుల్లా గర్జిస్తూ, తలపొడవైన జుట్టుతో భయంకరంగా కనిపించారు.
పరివార్య మహాకాయా మహాకాయం ఖరాత్మజమ్। అభిజగ్ముస్తతో హృష్టాశ్చాలయన్తో వసున్ధరామ్
ఆ మహాబలులు ఖరుని మహాకాయుడైన కుమారుని చుట్టూ చేరి, ఆనందంగా ముందుకు సాగుతూ భూమిని కంపింపజేశారు.
శఙ్ఖభేరీసహస్రాణామాహతానాం సమన్తతః। క్ష్వేలితాస్ఫోటితానాం చ తత్ర శబ్దో మహానభూత్
అక్కడ చుట్టూ వేలాది శంఖాలు, బేరీలు మోగించడంతో, అరుపులు, గట్టిగా కొట్టే శబ్దాలతో గొప్ప గొప్ప ధ్వని వినిపించింది.
ప్రభ్రష్టోఽథ కరాత్ తస్య ప్రతోదః సారథేస్తదా। పపాత సహసా దైవాద్ ధ్వజస్తస్య తు రక్షసః
అప్పుడు సారథి చేతిలోని కొరడా జారిపోవడం, ఆ రాక్షసుని ధ్వజం అకస్మాత్తుగా కింద పడిపోవడం జరిగింది — ఇవన్నీ విధి వల్ల జరిగాయి.
తస్య తే రథసంయుక్తా హయా విక్రమవర్జితాః। చరణైరాకులైర్గత్వా దీనాః సాస్రముఖా యయుః
ఆ రథానికి జోడించబడిన గుఱ్ఱాలు శక్తి కోల్పోయి, తడబడుతున్న అడుగులతో, ముఖాలు దిగులుగా, కన్నీళ్లతో అక్కడి నుండి వెళ్లిపోయాయి.
ప్రవాతి పవనస్తస్మిన్ సపాంసుః ఖరదారుణః। నిర్యాణే తస్య రౌద్రస్య మకరాక్షస్య దుర్మతేః
ఆ రౌద్రుడైన, దుష్టబుద్ధి గల మకరాక్షుడు బయలుదేరినప్పుడు, అక్కడ దుమ్ము, రాళ్లతో కూడిన కఠినమైన గాలి వీచింది.
తాని దృష్ట్వా నిమిత్తాని రాక్షసా వీర్యవత్తమాః। అచిన్త్య నిర్గతాః సర్వే యత్ర తౌ రామలక్ష్మణౌ
ఆ అపశకునాలు చూసిన ఆ వీర రాక్షసులు, ఏమాత్రం ఆలోచించకుండా, రాముడు, లక్ష్మణుడు ఉన్న చోటికి బయలుదేరారు.
ఘనగజమహిషాఙ్గతుల్యవర్ణాః సమరముఖేష్వసకృద్గదాసిభిన్నాః। అహమహమితి యుద్ధకౌశలాస్తే రజనిచరాః పరిబభ్రముర్ముహుస్తే
వారికి మేఘాలు, ఏనుగులు, మహిషాలు లాంటి ముదురు వర్ణం, యుద్ధంలో మళ్లీ మళ్లీ గదలు, ఇసుకలు తగలడం, తమ యుద్ధ నైపుణ్యాన్ని చూపిస్తూ, ఆ నిశాచరులు ఒక్కొక్కరు 'నేనే గొప్పవాడిని' అంటూ సంచరించారు.
thumb|ఏకోనాశీతితమః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే యుద్ధకాణ్డే ఏకోనాశీతితమః సర్గః ॥౬-
శ్రీమద్వాల్మీకి రామాయణంలో యుద్ధకాండలో తొంభై తొమ్మిదవ సర్గను వినండి.
నిర్గతం మకరాక్షం తే దృష్ట్వా వానరపుంగవాః। ఆప్లుత్య సహసా సర్వే యోద్ధుకామా వ్యవస్థితాః
మకరాక్షుడు బయటకు వచ్చినట్టు చూసి, అన్ని వానరులలో శ్రేష్ఠులు ఒక్కసారిగా ఎగబడి, యుద్ధానికి సిద్ధంగా నిలబడ్డారు.
తతః ప్రవృత్తం సుమహత్ తద్ యుద్ధం లోమహర్షణమ్। నిశాచరైః ప్లవంగానాం దేవానాం దానవైరివ
అప్పుడు రాత్రిపూట సంచరించే రాక్షసులు, వానరుల మధ్య దేవతలు-దానవుల మధ్య జరిగే యుద్ధంలా భయంకరమైన గొప్ప పోరు మొదలైంది.
వృక్షశూలనిపాతైశ్చ గదాపరిఘపాతనైః। అన్యోన్యం మర్దయన్తి స్మ తదా కపినిశాచరాః
ఆ యుద్ధంలో వృక్షాలు, కత్తులు, గొడ్డళ్లు, ఇనుప దండాలు విసిరి, వానరులు-రాక్షసులు ఒకరినొకరు నాశనం చేసుకుంటూ పోయారు.
శక్తిఖడ్గగదాకున్తైస్తోమరైశ్చ నిశాచరాః। పట్టిశైర్భిన్దిపాలైశ్చ బాణపాతైః సమన్తతః
రాత్రిపూట సంచరించే రాక్షసులు చుట్టూ చుట్టూ శక్తులు, ఖడ్గాలు, గదలు, కుంటాలు, తోమరాలు, పటిషాలు, బిందిపాళాలు, బాణాలు వాడుతూ దాడి చేశారు.
పాశముద్గరదణ్డైశ్చ నిర్ఘాతైశ్చాపరైస్తథా। కదనం కపిసింహానాం చక్రుస్తే రజనీచరాః
పాశాలు, గొడ్డళ్లు, ఇతర భయంకర ఆయుధాలతో రాత్రిపూట సంచరించే రాక్షసులు సింహంలాంటి వానరులను చంపారు.
బాణౌఘైరర్దితాశ్చాపి ఖరపుత్రేణ వానరాః। సమ్భ్రాన్తమనసః సర్వే దుద్రువుర్భయపీడితాః
ఖరుని కుమారుడు బాణాల వర్షంతో వానరులను గాయపరిచాడు. అందరూ భయంతో మనసు తడబడి పారిపోయారు.
తాన్ దృష్ట్వా రాక్షసాః సర్వే ద్రవమాణాన్ వనౌకసః। నేదుస్తే సింహవద్ దృప్తా రాక్షసా జితకాశినః
వనంలో నివసించే వానరులు పారిపోతున్నట్టు చూసి, రాక్షసులు గర్వంతో, విజయం సాధించినట్టు సింహంలా గర్జించారు.
విద్రవత్సు తదా తేషు వానరేషు సమన్తతః। రామస్తాన్ వారయామాస శరవర్షేణ రాక్షసాన్
అప్పుడు వానరులు చుట్టూ చుట్టూ పారిపోతుండగా, రాముడు బాణాల వర్షంతో రాక్షసులను అడ్డుకున్నాడు.
వారితాన్ రాక్షసాన్ దృష్ట్వా మకరాక్షో నిశాచరః। కోపానలసమావిష్టో వచనం చేదమబ్రవీత్
రాక్షసులు అడ్డుకోబడినట్టు చూసి, మకరాక్షుడు కోపంతో మండిపడి ఇలా అన్నాడు.
తిష్ఠ రామ మయా సార్ధం ద్వన్ద్వయుద్ధం భవిష్యతి। త్యాజయిష్యామి తే ప్రాణాన్ ధనుర్ముక్తైః శితైః శరైః
రామా! నిలుచు, నాతో ఒక్కొక్కరుగా యుద్ధం చేయి. నా విల్లుతో వదిలే పదునైన బాణాలతో నీ ప్రాణాలను తీసేస్తాను.
యత్ తదా దణ్డకారణ్యే పితరం హతవాన్ మమ। తదగ్రతః స్వకర్మస్థం స్మృత్వా రోషోఽభివర్ధతే
నీవు దండకారణ్యంలో నా తండ్రిని చంపిన విషయాన్ని గుర్తు చేసుకుంటూ, ఇప్పుడు నీవు నా ఎదుట నిలబడి ఉన్నప్పుడు నా కోపం మరింత పెరుగుతోంది.
దహ్యన్తే భృశమఙ్గాని దురాత్మన్ మమ రాఘవ। యన్మయాసి న దృష్టస్త్వం తస్మిన్ కాలే మహావనే
రాఘవా! నీవు ఆ అరణ్యంలో నాకు కనబడకపోవడం వల్ల నా అవయవాలు బాగా మండిపోతున్నాయి.
దిష్ట్యాసి దర్శనం రామ మమ త్వం ప్రాప్తవానిహ। కాంక్షితోఽసి క్షుధార్తస్య సింహస్యేవేతరో మృగః
రామా! అదృష్టవశాత్తు నువ్వు నాకు ఇప్పుడు కనబడావు. ఆకలితో ఉన్న సింహానికి మరొక జంతువు ఎంత కావాలో, నాకు నీవు అంతగా కావాలి.