నిక్షిప్య పరమాయత్తో నికుమ్భం నిష్పిపేష చ। ఉత్పత్య చాస్య వేగేన పపాతోరసి వేగవాన్
నికుంభుని నేలపై పడేసి, పూర్తిగా అదుపులోకి తెచ్చిన హనుమంతుడు, గాలి వేగంతో పైకి ఎగిరి అతడి ఛాతిపై బలంగా పడిపోయాడు.
పరిగృహ్య చ బాహుభ్యాం పరివృత్య శిరోధరామ్। ఉత్పాటయామాస శిరో భైరవం నదతో మహత్
రెండు చేతులతో బలంగా పట్టుకుని, మెడను తిరిపి, భయంకరంగా అరుస్తున్న అతడి తలను ఊడగొట్టాడు.
అథ నినదతి సాదితే నికుమ్భే పవనసుతేన రణే బభూవ యుద్ధమ్। దశరథసుతరాక్షసేన్ద్రసూన్వో- ర్భృశతరమాగతరోషయోః సుభీమమ్
అప్పుడు నికుంభుడు పడిపోయి అరుస్తుండగా, పావనసుతుడు అతడిని సంహరించిన యుద్ధంలో, దశరథ కుమారుడు మరియు రాక్షసేంద్రుని కుమారుడు ఇద్దరూ తీవ్రమైన కోపంతో మరింత భయంకరంగా పోరాడారు.
వ్యపేతే తు జీవే నికుమ్భస్య హృష్టా వినేదుః ప్లవంగా దిశః సస్వనుశ్చ। చచాలేవ చోర్వీ పపాతేవ సా ద్యౌ- ర్బలం రాక్షసానాం భయం చావివేశ
నికుంభుని ప్రాణం పోయిన తరువాత, ఆనందంతో వానరులు అన్ని దిక్కులలో గట్టిగా అరవసాగారు; భూమి కంపించినట్లూ, ఆకాశం కూలినట్లూ అనిపించింది; రాక్షసుల హృదయాల్లో భయం నిండింది.
thumb|అష్టసప్తతితమః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే యుద్ధకాణ్డే అష్టసప్తతితమః సర్గః ॥౬-
శ్రీమద్వాల్మీకి రామాయణంలో యుద్ధకాండలో ఏడవదైనవ సర్గను వినండి.
నికుమ్భం నిహతం శ్రుత్వా కుమ్భం చ వినిపాతితమ్। రావణః పరమామర్షీ ప్రజజ్వాలానలో యథా
నికుంభుడు చనిపోయాడని, కుంభుడు కూడా పడిపోయాడని విని, రావణుడు తీవ్రమైన కోపంతో అగ్నిలా మండిపడ్డాడు.
నైర్ఋతః క్రోధశోకాభ్యాం ద్వాభ్యాం తు పరిమూర్చ్ఛితః। ఖరపుత్రం విశాలాక్షం మకరాక్షమచోదయత్
రాత్రివాసుల అధిపతి, కోపం మరియు దుఃఖంతో మునిగిపోయి, ఖరుని కుమారుడైన విశాలనేత్రుడు మకరాక్షుడిని యుద్ధానికి పంపించాడు.
గచ్ఛ పుత్ర మయాఽఽజ్ఞప్తో బలేనాభిసమన్వితః। రాఘవం లక్ష్మణం చైవ జహి తౌ సవనౌకసౌ
పిల్లా! నా ఆజ్ఞతో, నీ సైన్యంతో కలిసి వెళ్ళి, అరణ్యంలో నివసిస్తున్న రాఘవుడు, లక్ష్మణుడు ఇద్దరినీ సంహరించు.
రావణస్య వచః శ్రుత్వా శూరమానీ ఖరాత్మజః। బాఢమిత్యబ్రవీద్ధృష్టో మకరాక్షో నిశాచరమ్
రావణుడు చెప్పిన మాటలు విని, ఖరుని వీరుడైన కుమారుడు మకరాక్షుడు భయమేమీ లేకుండా, 'అలాగే జరుగుతుంది' అని నిశాచరాధిపతికి సమాధానమిచ్చాడు.
సోఽభివాద్య దశగ్రీవం కృత్వా చాపి ప్రదక్షిణమ్। నిర్జగామ గృహాచ్ఛుభ్రాద్ రావణస్యాజ్ఞయా బలీ
అతడు పదిముఖాలున్న రావణుడికి నమస్కరించి, చుట్టూ ప్రదక్షిణం చేసి, రావణుని ఆజ్ఞతో తన ప్రకాశవంతమైన ఇంటి నుండి బలవంతుడైన మకరాక్షుడు బయలుదేరాడు.
సమీపస్థం బలాధ్యక్షం ఖరపుత్రోఽబ్రవీద్ వచః। రథమానీయతాం తూర్ణం సైన్యం త్వానీయతాం త్వరాత్
తన దగ్గర ఉన్న సేనాధిపతిని ఖరుని కుమారుడు ఇలా అడిగాడు: 'వేగంగా నా రథాన్ని తీసుకొచ్చి, సైన్యాన్ని త్వరగా సమీకరించు.'
తస్య తద్ వచనం శ్రుత్వా బలాధ్యక్షో నిశాచరః। స్యన్దనం చ బలం చైవ సమీపం ప్రత్యపాదయత్
అతని ఆదేశాన్ని విని, నిశాచర సేనాధిపతి రథాన్ని కూడా, సైన్యాన్ని కూడా దగ్గరకు తీసుకొచ్చాడు.
ప్రదక్షిణం రథం కృత్వా సమారుహ్య నిశాచరః। సూతం సంచోదయామాస శీఘ్రం వై రథమావహ
రథాన్ని ప్రదక్షిణం చేసి, నిశాచరుడు దానిపై ఎక్కి, సారథిని ప్రోత్సహిస్తూ, 'రథాన్ని త్వరగా నడుపు!' అని చెప్పాడు.
అథ తాన్ రాక్షసాన్ సర్వాన్ మకరాక్షోఽబ్రవీదిదమ్। యూయం సర్వే ప్రయుధ్యధ్వం పురస్తాన్మమ రాక్షసాః
ఆ తర్వాత మకరాక్షుడు అందరు రాక్షసులను ఉద్దేశించి ఇలా అన్నాడు: 'మీరు అందరూ నా ముందుగా యుద్ధం చేయండి!'
అహం రాక్షసరాజేన రావణేన మహాత్మనా। ఆజ్ఞప్తః సమరే హన్తుం తావుభౌ రామలక్ష్మణౌ
'నేను రాక్షసుల రాజైన మహాత్ముడైన రావణుడు ఆజ్ఞతో యుద్ధంలో రాముడు, లక్ష్మణుడు ఇద్దరినీ సంహరించమని పంపించబడ్డాను.'
అద్య రామం వధిష్యామి లక్ష్మణం చ నిశాచరాః। శాఖామృగం చ సుగ్రీవం వానరాంశ్చ శరోత్తమైః
'ఈ రోజు నేను రాముడిని, లక్ష్మణుడిని, వానరరాజు సుగ్రీవుడిని, వానరులను ఉత్తమమైన బాణాలతో సంహరిస్తాను, ఓ నిశాచరులారా!'
అద్య శూలనిపాతైశ్చ వానరాణాం మహాచమూమ్। ప్రదహిష్యామి సమ్ప్రాప్తాం శుష్కేన్ధనమివానలః
'ఈ రోజు నేను శూలాల వర్షంతో వానరుల మహాసైన్యాన్ని ఎండిన ద్రవ్యం తగిలిన అగ్ని లా కాల్చేస్తాను.'
మకరాక్షస్య తచ్ఛ్రుత్వా వచనం తే నిశాచరాః। సర్వే నానాయుధోపేతా బలవన్తః సమాహితాః
మకరాక్షుడు చెప్పిన మాటలు విని, ఆ బలవంతులైన, ధైర్యవంతులైన నిశాచరులు అందరూ వివిధ ఆయుధాలతో సిద్ధమయ్యారు.
తే కామరూపిణః క్రూరా దంష్ట్రిణః పిఙ్గలేక్షణాః। మాతంగా ఇవ నర్దన్తో ధ్వస్తకేశా భయావహాః
ఆ క్రూరమైన, కావలసిన రూపం ధరించగలిగే, పదునైన పళ్లున్న, పింగళ నేత్రాలున్న రాక్షసులు, ఏనుగుల్లా గర్జిస్తూ, తలపొడవైన జుట్టుతో భయంకరంగా కనిపించారు.
పరివార్య మహాకాయా మహాకాయం ఖరాత్మజమ్। అభిజగ్ముస్తతో హృష్టాశ్చాలయన్తో వసున్ధరామ్
ఆ మహాబలులు ఖరుని మహాకాయుడైన కుమారుని చుట్టూ చేరి, ఆనందంగా ముందుకు సాగుతూ భూమిని కంపింపజేశారు.
శఙ్ఖభేరీసహస్రాణామాహతానాం సమన్తతః। క్ష్వేలితాస్ఫోటితానాం చ తత్ర శబ్దో మహానభూత్
అక్కడ చుట్టూ వేలాది శంఖాలు, బేరీలు మోగించడంతో, అరుపులు, గట్టిగా కొట్టే శబ్దాలతో గొప్ప గొప్ప ధ్వని వినిపించింది.
ప్రభ్రష్టోఽథ కరాత్ తస్య ప్రతోదః సారథేస్తదా। పపాత సహసా దైవాద్ ధ్వజస్తస్య తు రక్షసః
అప్పుడు సారథి చేతిలోని కొరడా జారిపోవడం, ఆ రాక్షసుని ధ్వజం అకస్మాత్తుగా కింద పడిపోవడం జరిగింది — ఇవన్నీ విధి వల్ల జరిగాయి.
తస్య తే రథసంయుక్తా హయా విక్రమవర్జితాః। చరణైరాకులైర్గత్వా దీనాః సాస్రముఖా యయుః
ఆ రథానికి జోడించబడిన గుఱ్ఱాలు శక్తి కోల్పోయి, తడబడుతున్న అడుగులతో, ముఖాలు దిగులుగా, కన్నీళ్లతో అక్కడి నుండి వెళ్లిపోయాయి.
ప్రవాతి పవనస్తస్మిన్ సపాంసుః ఖరదారుణః। నిర్యాణే తస్య రౌద్రస్య మకరాక్షస్య దుర్మతేః
ఆ రౌద్రుడైన, దుష్టబుద్ధి గల మకరాక్షుడు బయలుదేరినప్పుడు, అక్కడ దుమ్ము, రాళ్లతో కూడిన కఠినమైన గాలి వీచింది.
తాని దృష్ట్వా నిమిత్తాని రాక్షసా వీర్యవత్తమాః। అచిన్త్య నిర్గతాః సర్వే యత్ర తౌ రామలక్ష్మణౌ
ఆ అపశకునాలు చూసిన ఆ వీర రాక్షసులు, ఏమాత్రం ఆలోచించకుండా, రాముడు, లక్ష్మణుడు ఉన్న చోటికి బయలుదేరారు.
ఘనగజమహిషాఙ్గతుల్యవర్ణాః సమరముఖేష్వసకృద్గదాసిభిన్నాః। అహమహమితి యుద్ధకౌశలాస్తే రజనిచరాః పరిబభ్రముర్ముహుస్తే
వారికి మేఘాలు, ఏనుగులు, మహిషాలు లాంటి ముదురు వర్ణం, యుద్ధంలో మళ్లీ మళ్లీ గదలు, ఇసుకలు తగలడం, తమ యుద్ధ నైపుణ్యాన్ని చూపిస్తూ, ఆ నిశాచరులు ఒక్కొక్కరు 'నేనే గొప్పవాడిని' అంటూ సంచరించారు.
thumb|ఏకోనాశీతితమః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే యుద్ధకాణ్డే ఏకోనాశీతితమః సర్గః ॥౬-
శ్రీమద్వాల్మీకి రామాయణంలో యుద్ధకాండలో తొంభై తొమ్మిదవ సర్గను వినండి.
నిర్గతం మకరాక్షం తే దృష్ట్వా వానరపుంగవాః। ఆప్లుత్య సహసా సర్వే యోద్ధుకామా వ్యవస్థితాః
మకరాక్షుడు బయటకు వచ్చినట్టు చూసి, అన్ని వానరులలో శ్రేష్ఠులు ఒక్కసారిగా ఎగబడి, యుద్ధానికి సిద్ధంగా నిలబడ్డారు.
తతః ప్రవృత్తం సుమహత్ తద్ యుద్ధం లోమహర్షణమ్। నిశాచరైః ప్లవంగానాం దేవానాం దానవైరివ
అప్పుడు రాత్రిపూట సంచరించే రాక్షసులు, వానరుల మధ్య దేవతలు-దానవుల మధ్య జరిగే యుద్ధంలా భయంకరమైన గొప్ప పోరు మొదలైంది.
వృక్షశూలనిపాతైశ్చ గదాపరిఘపాతనైః। అన్యోన్యం మర్దయన్తి స్మ తదా కపినిశాచరాః
ఆ యుద్ధంలో వృక్షాలు, కత్తులు, గొడ్డళ్లు, ఇనుప దండాలు విసిరి, వానరులు-రాక్షసులు ఒకరినొకరు నాశనం చేసుకుంటూ పోయారు.