పరిఘోపమబాహుస్తు పరిఘం భాస్కరప్రభమ్। బలీ బలవతస్తస్య పాతయామాస వక్షసి
బలవంతులలో అగ్రగణ్యుడు అయిన హనుమంతుడు, తన చేతులు గొడ్డలిలా ఉండగా, సూర్యుడిలా ప్రకాశించే గొడ్డలిని నికుంభుని ఛాతిపై శక్తివంతంగా విసిరాడు.
స్థిరే తస్యోరసి వ్యూఢే పరిఘః శతధా కృతః। వికీర్యమాణః సహసా ఉల్కాశతమివామ్బరే
ఆ విస్తారమైన దృఢమైన ఛాతిపై ఆ గొడ్డలి నూరుకి నూరుగా విరిగిపోయింది; ఆ ముక్కలు ఆకసంలో మెరుపులు పడ్డట్లుగా చెల్లాచెదురయ్యాయి.
స తు తేన ప్రహారేణ న చచాల మహాకపిః। పరిఘేణ సమాధూతో యథా భూమిచలేఽచలః
అలాంటి గట్టి దెబ్బ తగిలినా, ఆ మహాకపికి ఏమాత్రం కదలిక రాలేదు; భూకంపంలో పర్వతం కదిలినట్టే గొడ్డలి తాకిడికి అతడు కదలలేదు.
స తథాభిహతస్తేన హనూమాన్ ప్లవగోత్తమః। ముష్టిం సంవర్తయామాస బలేనాతిమహాబలః
అలా దెబ్బ తిన్న హనుమంతుడు, వానరులలో శ్రేష్ఠుడు, అపారమైన బలంతో తన ముష్టిని బిగించాడు.
తముద్యమ్య మహాతేజా నికుమ్భోరసి వీర్యవాన్। అభిచిక్షేప వేగేన వేగవాన్ వాయువిక్రమః
తన ముష్టిని పైకి ఎత్తి, తేజస్సుతో కూడిన, పరాక్రమశాలి అయిన హనుమంతుడు, గాలి వేగంతో నికుంభుని ఛాతిపై దాన్ని బలంగా కొట్టాడు.
తత్ర పుస్ఫోట వర్మాస్య ప్రసుస్రావ చ శోణితమ్। ముష్టినా తేన సంజజ్ఞే మేఘే విద్యుదివోత్థితా
ఆ గట్టిదెబ్బతో నికుంభుని కవచం పగిలిపోయి, లోపల నుండి రక్తం పొంగిపొర్లింది; అది మేఘంలో మెరుపు మెరిపినట్టుగా కనిపించింది.
స తు తేన ప్రహారేణ నికుమ్భో విచచాల చ। స్వస్థశ్చాపి నిజగ్రాహ హనూమన్తం మహాబలమ్
ఆ దెబ్బతో నికుంభుడు తూలిపోయాడు; కానీ వెంటనే తేరుకుని, మహాబలుడు అయిన హనుమంతుడిని పట్టుకున్నాడు.
చుక్రుశుశ్చ తదా సంఖ్యే భీమం లఙ్కానివాసినః। నికుమ్భేనోద్యతం దృష్ట్వా హనూమన్తం మహాబలమ్
ఆ యుద్ధంలో నికుంభుడు మహాబలుడైన హనుమంతుడిని పట్టుకున్న దృశ్యం చూసి, లంక నివాసులు భయంతో గట్టిగా అరవసాగారు.
స తథా హ్రియమాణోఽపి హనూమాంస్తేన రక్షసా। ఆజఘానానిలసుతో వజ్రకల్పేన ముష్టినా
అలా ఆ రాక్షసుడు తనను లాగిపోతున్నా, వాయుపుత్రుడు హనుమంతుడు, వజ్రంలాంటి ముష్టితో అతడిని గట్టిగా కొట్టాడు.
ఆత్మానం మోక్షయిత్వాథ క్షితావభ్యవపద్యత। హనూమానున్మమాథాశు నికుమ్భం మారుతాత్మజః
తనను విడిపించుకుని, వాయుపుత్రుడు హనుమంతుడు వేగంగా నికుంభుని భూమిపై పడగొట్టి బలంగా నలిపేశాడు.
నిక్షిప్య పరమాయత్తో నికుమ్భం నిష్పిపేష చ। ఉత్పత్య చాస్య వేగేన పపాతోరసి వేగవాన్
నికుంభుని నేలపై పడేసి, పూర్తిగా అదుపులోకి తెచ్చిన హనుమంతుడు, గాలి వేగంతో పైకి ఎగిరి అతడి ఛాతిపై బలంగా పడిపోయాడు.
పరిగృహ్య చ బాహుభ్యాం పరివృత్య శిరోధరామ్। ఉత్పాటయామాస శిరో భైరవం నదతో మహత్
రెండు చేతులతో బలంగా పట్టుకుని, మెడను తిరిపి, భయంకరంగా అరుస్తున్న అతడి తలను ఊడగొట్టాడు.
అథ నినదతి సాదితే నికుమ్భే పవనసుతేన రణే బభూవ యుద్ధమ్। దశరథసుతరాక్షసేన్ద్రసూన్వో- ర్భృశతరమాగతరోషయోః సుభీమమ్
అప్పుడు నికుంభుడు పడిపోయి అరుస్తుండగా, పావనసుతుడు అతడిని సంహరించిన యుద్ధంలో, దశరథ కుమారుడు మరియు రాక్షసేంద్రుని కుమారుడు ఇద్దరూ తీవ్రమైన కోపంతో మరింత భయంకరంగా పోరాడారు.
వ్యపేతే తు జీవే నికుమ్భస్య హృష్టా వినేదుః ప్లవంగా దిశః సస్వనుశ్చ। చచాలేవ చోర్వీ పపాతేవ సా ద్యౌ- ర్బలం రాక్షసానాం భయం చావివేశ
నికుంభుని ప్రాణం పోయిన తరువాత, ఆనందంతో వానరులు అన్ని దిక్కులలో గట్టిగా అరవసాగారు; భూమి కంపించినట్లూ, ఆకాశం కూలినట్లూ అనిపించింది; రాక్షసుల హృదయాల్లో భయం నిండింది.
thumb|అష్టసప్తతితమః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే యుద్ధకాణ్డే అష్టసప్తతితమః సర్గః ॥౬-
శ్రీమద్వాల్మీకి రామాయణంలో యుద్ధకాండలో ఏడవదైనవ సర్గను వినండి.
నికుమ్భం నిహతం శ్రుత్వా కుమ్భం చ వినిపాతితమ్। రావణః పరమామర్షీ ప్రజజ్వాలానలో యథా
నికుంభుడు చనిపోయాడని, కుంభుడు కూడా పడిపోయాడని విని, రావణుడు తీవ్రమైన కోపంతో అగ్నిలా మండిపడ్డాడు.
నైర్ఋతః క్రోధశోకాభ్యాం ద్వాభ్యాం తు పరిమూర్చ్ఛితః। ఖరపుత్రం విశాలాక్షం మకరాక్షమచోదయత్
రాత్రివాసుల అధిపతి, కోపం మరియు దుఃఖంతో మునిగిపోయి, ఖరుని కుమారుడైన విశాలనేత్రుడు మకరాక్షుడిని యుద్ధానికి పంపించాడు.
గచ్ఛ పుత్ర మయాఽఽజ్ఞప్తో బలేనాభిసమన్వితః। రాఘవం లక్ష్మణం చైవ జహి తౌ సవనౌకసౌ
పిల్లా! నా ఆజ్ఞతో, నీ సైన్యంతో కలిసి వెళ్ళి, అరణ్యంలో నివసిస్తున్న రాఘవుడు, లక్ష్మణుడు ఇద్దరినీ సంహరించు.
రావణస్య వచః శ్రుత్వా శూరమానీ ఖరాత్మజః। బాఢమిత్యబ్రవీద్ధృష్టో మకరాక్షో నిశాచరమ్
రావణుడు చెప్పిన మాటలు విని, ఖరుని వీరుడైన కుమారుడు మకరాక్షుడు భయమేమీ లేకుండా, 'అలాగే జరుగుతుంది' అని నిశాచరాధిపతికి సమాధానమిచ్చాడు.
సోఽభివాద్య దశగ్రీవం కృత్వా చాపి ప్రదక్షిణమ్। నిర్జగామ గృహాచ్ఛుభ్రాద్ రావణస్యాజ్ఞయా బలీ
అతడు పదిముఖాలున్న రావణుడికి నమస్కరించి, చుట్టూ ప్రదక్షిణం చేసి, రావణుని ఆజ్ఞతో తన ప్రకాశవంతమైన ఇంటి నుండి బలవంతుడైన మకరాక్షుడు బయలుదేరాడు.
సమీపస్థం బలాధ్యక్షం ఖరపుత్రోఽబ్రవీద్ వచః। రథమానీయతాం తూర్ణం సైన్యం త్వానీయతాం త్వరాత్
తన దగ్గర ఉన్న సేనాధిపతిని ఖరుని కుమారుడు ఇలా అడిగాడు: 'వేగంగా నా రథాన్ని తీసుకొచ్చి, సైన్యాన్ని త్వరగా సమీకరించు.'
తస్య తద్ వచనం శ్రుత్వా బలాధ్యక్షో నిశాచరః। స్యన్దనం చ బలం చైవ సమీపం ప్రత్యపాదయత్
అతని ఆదేశాన్ని విని, నిశాచర సేనాధిపతి రథాన్ని కూడా, సైన్యాన్ని కూడా దగ్గరకు తీసుకొచ్చాడు.
ప్రదక్షిణం రథం కృత్వా సమారుహ్య నిశాచరః। సూతం సంచోదయామాస శీఘ్రం వై రథమావహ
రథాన్ని ప్రదక్షిణం చేసి, నిశాచరుడు దానిపై ఎక్కి, సారథిని ప్రోత్సహిస్తూ, 'రథాన్ని త్వరగా నడుపు!' అని చెప్పాడు.
అథ తాన్ రాక్షసాన్ సర్వాన్ మకరాక్షోఽబ్రవీదిదమ్। యూయం సర్వే ప్రయుధ్యధ్వం పురస్తాన్మమ రాక్షసాః
ఆ తర్వాత మకరాక్షుడు అందరు రాక్షసులను ఉద్దేశించి ఇలా అన్నాడు: 'మీరు అందరూ నా ముందుగా యుద్ధం చేయండి!'
అహం రాక్షసరాజేన రావణేన మహాత్మనా। ఆజ్ఞప్తః సమరే హన్తుం తావుభౌ రామలక్ష్మణౌ
'నేను రాక్షసుల రాజైన మహాత్ముడైన రావణుడు ఆజ్ఞతో యుద్ధంలో రాముడు, లక్ష్మణుడు ఇద్దరినీ సంహరించమని పంపించబడ్డాను.'
అద్య రామం వధిష్యామి లక్ష్మణం చ నిశాచరాః। శాఖామృగం చ సుగ్రీవం వానరాంశ్చ శరోత్తమైః
'ఈ రోజు నేను రాముడిని, లక్ష్మణుడిని, వానరరాజు సుగ్రీవుడిని, వానరులను ఉత్తమమైన బాణాలతో సంహరిస్తాను, ఓ నిశాచరులారా!'
అద్య శూలనిపాతైశ్చ వానరాణాం మహాచమూమ్। ప్రదహిష్యామి సమ్ప్రాప్తాం శుష్కేన్ధనమివానలః
'ఈ రోజు నేను శూలాల వర్షంతో వానరుల మహాసైన్యాన్ని ఎండిన ద్రవ్యం తగిలిన అగ్ని లా కాల్చేస్తాను.'
మకరాక్షస్య తచ్ఛ్రుత్వా వచనం తే నిశాచరాః। సర్వే నానాయుధోపేతా బలవన్తః సమాహితాః
మకరాక్షుడు చెప్పిన మాటలు విని, ఆ బలవంతులైన, ధైర్యవంతులైన నిశాచరులు అందరూ వివిధ ఆయుధాలతో సిద్ధమయ్యారు.
తే కామరూపిణః క్రూరా దంష్ట్రిణః పిఙ్గలేక్షణాః। మాతంగా ఇవ నర్దన్తో ధ్వస్తకేశా భయావహాః
ఆ క్రూరమైన, కావలసిన రూపం ధరించగలిగే, పదునైన పళ్లున్న, పింగళ నేత్రాలున్న రాక్షసులు, ఏనుగుల్లా గర్జిస్తూ, తలపొడవైన జుట్టుతో భయంకరంగా కనిపించారు.
పరివార్య మహాకాయా మహాకాయం ఖరాత్మజమ్। అభిజగ్ముస్తతో హృష్టాశ్చాలయన్తో వసున్ధరామ్
ఆ మహాబలులు ఖరుని మహాకాయుడైన కుమారుని చుట్టూ చేరి, ఆనందంగా ముందుకు సాగుతూ భూమిని కంపింపజేశారు.