నికుమ్భో భ్రాతరం దృష్ట్వా సుగ్రీవేణ నిపాతితమ్। ప్రదహన్నివ కోపేన వానరేన్ద్రముదైక్షత
సుగ్రీవుడు తన అన్నను పడగొట్టినదాన్ని చూసి, నికుంభుడు కోపంతో మండిపడి, వానరుల రాజును తినివేయాలన్నట్టు చూస్తూ నిలిచాడు.
తతః స్రగ్దామసంనద్ధం దత్తపఞ్చాఙ్గులం శుభమ్। ఆదదే పరిఘం ధీరో మహేన్ద్రశిఖరోపమమ్
ఆ తరువాత ధైర్యవంతుడైన నికుంభుడు, పుష్పమాలలు అలంకరించిన, ఐదు పట్టాలున్న, మహేంద్ర పర్వత శిఖరంలా ఉన్న గొప్ప గదను తీసుకున్నాడు.
హేమపట్టపరిక్షిప్తం వజ్రవిద్రుమభూషితమ్। యమదణ్డోపమం భీమం రక్షసాం భయనాశనమ్
ఆ గదను బంగారు పట్టాలతో చుట్టి, వజ్రాలు, పగడాలతో అలంకరించారు; అది యమధర్మరాజు దండంలా భయంకరంగా ఉండి, రాక్షసుల భయాన్ని పోగొట్టేది.
తమావిధ్య మహాతేజాః శక్రధ్వజసమౌజసమ్। నిననాద వివృత్తాస్యో నికుమ్భో భీమవిక్రమః
అంతటి మహాతేజస్సుతో, భయంకరమైన విక్రమంతో ఉన్న నికుంభుడు, ఆ గదను ఊపి, నోటిని విప్పి గర్జించాడు; అతని బలమంతా ఇంద్రధ్వజంలా కనిపించింది.
ఉరోగతేన నిష్కేణ భుజస్థైరఙ్గదైరపి। కుణ్డలాభ్యాం చ చిత్రాభ్యాం మాలయా చ సచిత్రయా
ఒడిలో బంగారు హారము, చేతులపై కంకణాలు, చెవుల్లో మెరిసే కుండలాలు, మెడలో అలంకరించిన పుష్పమాలలు ధరించి,
నికుమ్భో భూషణైర్భాతి తేన స్మ పరిఘేణ చ। యథేన్ద్రధనుషా మేఘః సవిద్యుత్స్తనయిత్నుమాన్
ఆ అలంకారాలతో, గదతో కూడిన నికుంభుడు, ఇంద్రధనస్సు క్రింద మెరుపు, మేఘం, మోగు మిండ్ర మోగినట్లు ప్రకాశించాడు.
పరిఘాగ్రేణ పుస్ఫోట వాతగ్రన్థిర్మహాత్మనః। ప్రజజ్వాల సఘోషశ్చ విధూమ ఇవ పావకః
ఆ గద చివర భాగం గాలి బలంతో గట్టిగా కట్టబడి, పెద్ద శబ్దంతో పొగలేని అగ్నిలా జ్వలించింది.
నగర్యా విటపావత్యా గన్ధర్వభవనోత్తమైః। సతారాగణనక్షత్రం సచన్ద్రసమహాగ్రహమ్। నికుమ్భపరిఘాఘూర్ణం భ్రమతీవ నభస్థలమ్
వితపావతి నగరం, ఉత్తమ గంధర్వ భవనాలు, నక్షత్రాలు, చంద్రుడు, గ్రహాలతో కూడిన ఆకాశంలా, నికుంభుని గద తిరుగుతూ ఆకాశంలో తేలియాడుతున్నట్లు కనిపించింది.
దురాసదశ్చ సంజజ్ఞే పరిఘాభరణప్రభః। క్రోధేన్ధనో నికుమ్భాగ్నిర్యుగాన్తాగ్నిరివోత్థితః
ఆ గద, అలంకారాల వెలుగుతో మెరిసిపోతూ, కోపాగ్నిలో మండుతున్న నికుంభుడు, యుగాంతంలో ఉప్పొంగే అగ్నిలా అందరికి చేరనివ్వని విధంగా కనిపించాడు.
రాక్షసా వానరాశ్చాపి న శేకుః స్పన్దితుం భయాత్। హనుమాంస్తు వివృత్యోరస్తస్థౌ ప్రముఖతో బలీ
ఆ భయంకరమైన దృశ్యాన్ని చూసి రాక్షసులు, వానరులు ఎవ్వరూ కదలలేకపోయారు; కానీ బలవంతుడైన హనుమంతుడు, ఛాతిని విప్పి ముందునే నిలబడ్డాడు.
పరిఘోపమబాహుస్తు పరిఘం భాస్కరప్రభమ్। బలీ బలవతస్తస్య పాతయామాస వక్షసి
బలవంతులలో అగ్రగణ్యుడు అయిన హనుమంతుడు, తన చేతులు గొడ్డలిలా ఉండగా, సూర్యుడిలా ప్రకాశించే గొడ్డలిని నికుంభుని ఛాతిపై శక్తివంతంగా విసిరాడు.
స్థిరే తస్యోరసి వ్యూఢే పరిఘః శతధా కృతః। వికీర్యమాణః సహసా ఉల్కాశతమివామ్బరే
ఆ విస్తారమైన దృఢమైన ఛాతిపై ఆ గొడ్డలి నూరుకి నూరుగా విరిగిపోయింది; ఆ ముక్కలు ఆకసంలో మెరుపులు పడ్డట్లుగా చెల్లాచెదురయ్యాయి.
స తు తేన ప్రహారేణ న చచాల మహాకపిః। పరిఘేణ సమాధూతో యథా భూమిచలేఽచలః
అలాంటి గట్టి దెబ్బ తగిలినా, ఆ మహాకపికి ఏమాత్రం కదలిక రాలేదు; భూకంపంలో పర్వతం కదిలినట్టే గొడ్డలి తాకిడికి అతడు కదలలేదు.
స తథాభిహతస్తేన హనూమాన్ ప్లవగోత్తమః। ముష్టిం సంవర్తయామాస బలేనాతిమహాబలః
అలా దెబ్బ తిన్న హనుమంతుడు, వానరులలో శ్రేష్ఠుడు, అపారమైన బలంతో తన ముష్టిని బిగించాడు.
తముద్యమ్య మహాతేజా నికుమ్భోరసి వీర్యవాన్। అభిచిక్షేప వేగేన వేగవాన్ వాయువిక్రమః
తన ముష్టిని పైకి ఎత్తి, తేజస్సుతో కూడిన, పరాక్రమశాలి అయిన హనుమంతుడు, గాలి వేగంతో నికుంభుని ఛాతిపై దాన్ని బలంగా కొట్టాడు.
తత్ర పుస్ఫోట వర్మాస్య ప్రసుస్రావ చ శోణితమ్। ముష్టినా తేన సంజజ్ఞే మేఘే విద్యుదివోత్థితా
ఆ గట్టిదెబ్బతో నికుంభుని కవచం పగిలిపోయి, లోపల నుండి రక్తం పొంగిపొర్లింది; అది మేఘంలో మెరుపు మెరిపినట్టుగా కనిపించింది.
స తు తేన ప్రహారేణ నికుమ్భో విచచాల చ। స్వస్థశ్చాపి నిజగ్రాహ హనూమన్తం మహాబలమ్
ఆ దెబ్బతో నికుంభుడు తూలిపోయాడు; కానీ వెంటనే తేరుకుని, మహాబలుడు అయిన హనుమంతుడిని పట్టుకున్నాడు.
చుక్రుశుశ్చ తదా సంఖ్యే భీమం లఙ్కానివాసినః। నికుమ్భేనోద్యతం దృష్ట్వా హనూమన్తం మహాబలమ్
ఆ యుద్ధంలో నికుంభుడు మహాబలుడైన హనుమంతుడిని పట్టుకున్న దృశ్యం చూసి, లంక నివాసులు భయంతో గట్టిగా అరవసాగారు.
స తథా హ్రియమాణోఽపి హనూమాంస్తేన రక్షసా। ఆజఘానానిలసుతో వజ్రకల్పేన ముష్టినా
అలా ఆ రాక్షసుడు తనను లాగిపోతున్నా, వాయుపుత్రుడు హనుమంతుడు, వజ్రంలాంటి ముష్టితో అతడిని గట్టిగా కొట్టాడు.
ఆత్మానం మోక్షయిత్వాథ క్షితావభ్యవపద్యత। హనూమానున్మమాథాశు నికుమ్భం మారుతాత్మజః
తనను విడిపించుకుని, వాయుపుత్రుడు హనుమంతుడు వేగంగా నికుంభుని భూమిపై పడగొట్టి బలంగా నలిపేశాడు.
నిక్షిప్య పరమాయత్తో నికుమ్భం నిష్పిపేష చ। ఉత్పత్య చాస్య వేగేన పపాతోరసి వేగవాన్
నికుంభుని నేలపై పడేసి, పూర్తిగా అదుపులోకి తెచ్చిన హనుమంతుడు, గాలి వేగంతో పైకి ఎగిరి అతడి ఛాతిపై బలంగా పడిపోయాడు.
పరిగృహ్య చ బాహుభ్యాం పరివృత్య శిరోధరామ్। ఉత్పాటయామాస శిరో భైరవం నదతో మహత్
రెండు చేతులతో బలంగా పట్టుకుని, మెడను తిరిపి, భయంకరంగా అరుస్తున్న అతడి తలను ఊడగొట్టాడు.
అథ నినదతి సాదితే నికుమ్భే పవనసుతేన రణే బభూవ యుద్ధమ్। దశరథసుతరాక్షసేన్ద్రసూన్వో- ర్భృశతరమాగతరోషయోః సుభీమమ్
అప్పుడు నికుంభుడు పడిపోయి అరుస్తుండగా, పావనసుతుడు అతడిని సంహరించిన యుద్ధంలో, దశరథ కుమారుడు మరియు రాక్షసేంద్రుని కుమారుడు ఇద్దరూ తీవ్రమైన కోపంతో మరింత భయంకరంగా పోరాడారు.
వ్యపేతే తు జీవే నికుమ్భస్య హృష్టా వినేదుః ప్లవంగా దిశః సస్వనుశ్చ। చచాలేవ చోర్వీ పపాతేవ సా ద్యౌ- ర్బలం రాక్షసానాం భయం చావివేశ
నికుంభుని ప్రాణం పోయిన తరువాత, ఆనందంతో వానరులు అన్ని దిక్కులలో గట్టిగా అరవసాగారు; భూమి కంపించినట్లూ, ఆకాశం కూలినట్లూ అనిపించింది; రాక్షసుల హృదయాల్లో భయం నిండింది.
thumb|అష్టసప్తతితమః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే యుద్ధకాణ్డే అష్టసప్తతితమః సర్గః ॥౬-
శ్రీమద్వాల్మీకి రామాయణంలో యుద్ధకాండలో ఏడవదైనవ సర్గను వినండి.
నికుమ్భం నిహతం శ్రుత్వా కుమ్భం చ వినిపాతితమ్। రావణః పరమామర్షీ ప్రజజ్వాలానలో యథా
నికుంభుడు చనిపోయాడని, కుంభుడు కూడా పడిపోయాడని విని, రావణుడు తీవ్రమైన కోపంతో అగ్నిలా మండిపడ్డాడు.
నైర్ఋతః క్రోధశోకాభ్యాం ద్వాభ్యాం తు పరిమూర్చ్ఛితః। ఖరపుత్రం విశాలాక్షం మకరాక్షమచోదయత్
రాత్రివాసుల అధిపతి, కోపం మరియు దుఃఖంతో మునిగిపోయి, ఖరుని కుమారుడైన విశాలనేత్రుడు మకరాక్షుడిని యుద్ధానికి పంపించాడు.
గచ్ఛ పుత్ర మయాఽఽజ్ఞప్తో బలేనాభిసమన్వితః। రాఘవం లక్ష్మణం చైవ జహి తౌ సవనౌకసౌ
పిల్లా! నా ఆజ్ఞతో, నీ సైన్యంతో కలిసి వెళ్ళి, అరణ్యంలో నివసిస్తున్న రాఘవుడు, లక్ష్మణుడు ఇద్దరినీ సంహరించు.
రావణస్య వచః శ్రుత్వా శూరమానీ ఖరాత్మజః। బాఢమిత్యబ్రవీద్ధృష్టో మకరాక్షో నిశాచరమ్
రావణుడు చెప్పిన మాటలు విని, ఖరుని వీరుడైన కుమారుడు మకరాక్షుడు భయమేమీ లేకుండా, 'అలాగే జరుగుతుంది' అని నిశాచరాధిపతికి సమాధానమిచ్చాడు.
సోఽభివాద్య దశగ్రీవం కృత్వా చాపి ప్రదక్షిణమ్। నిర్జగామ గృహాచ్ఛుభ్రాద్ రావణస్యాజ్ఞయా బలీ
అతడు పదిముఖాలున్న రావణుడికి నమస్కరించి, చుట్టూ ప్రదక్షిణం చేసి, రావణుని ఆజ్ఞతో తన ప్రకాశవంతమైన ఇంటి నుండి బలవంతుడైన మకరాక్షుడు బయలుదేరాడు.