వరదానాత్ పితృవ్యస్తే సహతే దేవదానవాన్। కుమ్భకర్ణస్తు వీర్యేణ సహతే చ సురాసురాన్
నీ మామ ఇచ్చిన వరంతో నువ్వు దేవతలు, దానవులను ఎదుర్కొంటున్నావు. కుంభకర్ణుడు కూడా తన బలంతో దేవాసురులను తట్టుకోగలడు.
మహావిమర్దం సమరే మయా సహ తవాద్భుతమ్। అద్య భూతాని పశ్యన్తు శక్రశమ్బరయోరివ
ఈ రోజు యుద్ధంలో మన ఇద్దరి మధ్య జరిగే అద్భుతమైన గొప్ప పోరాటాన్ని, శక్రుడు-శంబరుల మధ్య జరిగినట్టు, సమస్త ప్రాణులు చూడాలి.
కృతమప్రతిమం కర్మ దర్శితం చాస్త్రకౌశలమ్। పతితా హరివీరాశ్చ త్వయైతే భీమవిక్రమాః
నీవు అసమానమైన కార్యాన్ని సాధించావు, ఆయుధ నైపుణ్యాన్ని చూపించావు. నీ చేతిలో భయంకరమైన పరాక్రమం గల ఈ వానర వీరులు పడిపోయారు.
ఉపాలమ్భభయాచ్చైవ నాసి వీర మయా హతః। కృతకర్మపరిశ్రాన్తో విశ్రాన్తః పశ్య మే బలమ్
ఓ వీరా! నిన్ను నేను అపహాస్యం భయంతో చంపలేదు. నీవు నీ కార్యాన్ని పూర్తి చేసి అలసిపోయావు. విశ్రాంతిగా ఉండి, నా బలాన్ని చూడు.
తేన సుగ్రీవవాక్యేన సావమానేన మానితః। అగ్నేరాజ్యహుతస్యేవ తేజస్తస్యాభ్యవర్ధత
సుగ్రీవుని మాటల వల్ల, కొంత తక్కువగా చూసినప్పటికీ, గౌరవం పొందిన అతని తేజస్సు, అగ్నికి నెయ్యి పోసినట్టు మరింత పెరిగింది.
తతః కుమ్భస్తు సుగ్రీవం బాహుభ్యాం జగృహే తదా। గజావివాతీతమదౌ నిఃశ్వసన్తౌ ముహుర్ముహుః
అప్పుడు కుంభుడు తన చేతులతో సుగ్రీవుని పట్టుకున్నాడు. ఇద్దరూ పరాక్రమంతో ఊపిరాడక ఎడతెగకుండా ఊపిరి పీల్చుకుంటూ, మత్తులో ఉన్న ఏనుగుల్లా ఉన్నారు.
అన్యోన్యగాత్రగ్రథితౌ ఘర్షన్తావితరేతరమ్। సధూమాం ముఖతో జ్వాలాం విసృజన్తౌ పరిశ్రమాత్
వారిద్దరూ ఒకరినొకరు గట్టిగా పట్టుకుని, శరీరాలు గట్టిగా రుద్దుకుంటూ, అలసటతో నోటి నుంచి పొగతో కూడిన అగ్ని జ్వాలలు వెలువరిస్తున్నారు.
తయోః పాదాభిఘాతాచ్చ నిమగ్నా చాభవన్మహీ। వ్యాఘూర్ణితతరఙ్గశ్చ చుక్షుభే వరుణాలయః
వారి పాదాల ముద్దులతో భూమి లోపలికి ఒరిగిపోయింది. వరుణుని నివాసమైన సముద్రం, అలలు బలంగా తిప్పబడుతూ, కలకలమైంది.
తతః కుమ్భం సముత్క్షిప్య సుగ్రీవో లవణామ్భసి। పాతయామాస వేగేన దర్శయన్నుదధేస్తలమ్
తర్వాత సుగ్రీవుడు కుంభుని పైకి ఎత్తి, వేగంగా ఉప్పు నీటిలో పడవేశాడు. ఆవిధంగా సముద్రపు అడుగును చూపించాడు.
తతః కుమ్భనిపాతేన జలరాశిః సముత్థితః। విన్ధ్యమన్దరసంకాశో విససర్ప సమన్తతః
ఆ కుంభుని పడిపోవడంతో, వింధ్యమండర పర్వతాల్లా ఉన్న నీటి రాశి పైకి వచ్చి, అన్ని దిశలకూ వ్యాపించింది.
తతః కుమ్భః సముత్పత్య సుగ్రీవమభిపాత్య చ। ఆజఘానోరసి క్రుద్ధో వజ్రకల్పేన ముష్టినా
తర్వాత కుంభుడు పైకి ఎగిరి, సుగ్రీవుని మీదికి వచ్చి, కోపంతో వజ్రంలాంటి ముష్టితో అతని ఛాతీ మీద బలంగా కొట్టాడు.
తస్య వర్మ చ పుస్ఫోట సంజజ్ఞే చాపి శోణితమ్। తస్య ముష్టిర్మహావేగః ప్రతిజఘ్నేఽస్థిమణ్డలే
ఆ ముష్టి బలానికి అతని కవచం పగిలిపోయింది, రక్తం కారింది. ఆ ముష్టి ఘాటు అతని ఎముకల వరకు తాకింది.
తస్య వేగేన తత్రాసీత్ తేజః ప్రజ్వలితం మహత్। వజ్రనిష్పేషసంజాతా జ్వాలా మేరోర్యథా గిరేః
ఆ దెబ్బ తాకిన వేగంతో అక్కడ గొప్పగా మెరిసే తేజస్సు ఉప్పొంగింది; అది మెరుపు కొండ మీద పడినప్పుడు ఎలాగో అలా అగ్ని జ్వాలలు ఎగిసిపడినట్లు కనిపించింది.
స తత్రాభిహతస్తేన సుగ్రీవో వానరర్షభః। ముష్టిం సంవర్తయామాస వజ్రకల్పం మహాబలః
ఆ సమయంలో అతని చేత దెబ్బ తగిలిన వానరులలో అగ్రగణ్యుడు సుగ్రీవుడు, తన బలాన్ని కూడగట్టి, వజ్రంలా గట్టి ముష్టిని తయారుచేసాడు.
అర్చిఃసహస్రవికచరవిమణ్డలవర్చసమ్। స ముష్టిం పాతయామాస కుమ్భస్యోరసి వీర్యవాన్
వెయ్యి అగ్ని కిరణాల వలె ప్రకాశించే ఆ ముష్టిని సుగ్రీవుడు ధైర్యంగా తీసి, కుంభుని ఛాతిపై బలంగా కొట్టాడు.
స తు తేన ప్రహారేణ విహ్వలో భృశపీడితః। నిపపాత తదా కుమ్భో గతార్చిరివ పావకః
ఆ దెబ్బ తగిలి బాగా బాధపడి, గభరిపోయిన కుంభుడు, అగ్ని జ్వాలలు మాయమైనట్లు నేలపై పడిపోయాడు.
ముష్టినాభిహతస్తేన నిపపాతాశు రాక్షసః। లోహితాఙ్గ ఇవాకాశాద్ దీప్తరశ్మిర్యదృచ్ఛయా
ఆ ముష్టి దెబ్బతో రాక్షసుడు వెంటనే నేలపై పడిపోయాడు; అది ఆకాశం నుంచి యదృచ్ఛగా పడిపోయిన, ఎర్రగా మెరుస్తున్న లోహితాంగుడిలా కనిపించింది.
కుమ్భస్య పతతో రూపం భగ్నస్యోరసి ముష్టినా। బభౌ రుద్రాభిపన్నస్య యథా రూపం గవాం పతేః
కుంభుడు పడిపోతుండగా, ముష్టి దెబ్బతో ఛాతి విరిగిపోవడంతో అతని రూపం, రుద్రుడు గోవుల యజమానిని కొట్టినప్పుడు అతడి రూపం ఎలా ఉంటుందో అలా మెరిసింది.
తస్మిన్ హతే భీమపరాక్రమేణ ప్లవంగమానామృషభేణ యుద్ధే। మహీ సశైలా సవనా చచాల భయం చ రక్షాంస్యధికం వివేశ
భయంకరమైన పరాక్రమం ఉన్న కుంభుడు యుద్ధంలో వానరులలో అగ్రగణ్యుడైన సుగ్రీవుని చేతిలో పడిపోవడంతో, భూమి పర్వతాలతో, అడవులతో కూడి కంపించింది; రాక్షసుల్లో మరింత భయం నిండిపోయింది.
thumb|సప్తసప్తతితమః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే యుద్ధకాణ్డే సప్తసప్తతితమః సర్గః ॥౬-
ఇప్పుడు డబ్బైదవ సర్గను వినండి.
నికుమ్భో భ్రాతరం దృష్ట్వా సుగ్రీవేణ నిపాతితమ్। ప్రదహన్నివ కోపేన వానరేన్ద్రముదైక్షత
సుగ్రీవుడు తన అన్నను పడగొట్టినదాన్ని చూసి, నికుంభుడు కోపంతో మండిపడి, వానరుల రాజును తినివేయాలన్నట్టు చూస్తూ నిలిచాడు.
తతః స్రగ్దామసంనద్ధం దత్తపఞ్చాఙ్గులం శుభమ్। ఆదదే పరిఘం ధీరో మహేన్ద్రశిఖరోపమమ్
ఆ తరువాత ధైర్యవంతుడైన నికుంభుడు, పుష్పమాలలు అలంకరించిన, ఐదు పట్టాలున్న, మహేంద్ర పర్వత శిఖరంలా ఉన్న గొప్ప గదను తీసుకున్నాడు.
హేమపట్టపరిక్షిప్తం వజ్రవిద్రుమభూషితమ్। యమదణ్డోపమం భీమం రక్షసాం భయనాశనమ్
ఆ గదను బంగారు పట్టాలతో చుట్టి, వజ్రాలు, పగడాలతో అలంకరించారు; అది యమధర్మరాజు దండంలా భయంకరంగా ఉండి, రాక్షసుల భయాన్ని పోగొట్టేది.
తమావిధ్య మహాతేజాః శక్రధ్వజసమౌజసమ్। నిననాద వివృత్తాస్యో నికుమ్భో భీమవిక్రమః
అంతటి మహాతేజస్సుతో, భయంకరమైన విక్రమంతో ఉన్న నికుంభుడు, ఆ గదను ఊపి, నోటిని విప్పి గర్జించాడు; అతని బలమంతా ఇంద్రధ్వజంలా కనిపించింది.
ఉరోగతేన నిష్కేణ భుజస్థైరఙ్గదైరపి। కుణ్డలాభ్యాం చ చిత్రాభ్యాం మాలయా చ సచిత్రయా
ఒడిలో బంగారు హారము, చేతులపై కంకణాలు, చెవుల్లో మెరిసే కుండలాలు, మెడలో అలంకరించిన పుష్పమాలలు ధరించి,
నికుమ్భో భూషణైర్భాతి తేన స్మ పరిఘేణ చ। యథేన్ద్రధనుషా మేఘః సవిద్యుత్స్తనయిత్నుమాన్
ఆ అలంకారాలతో, గదతో కూడిన నికుంభుడు, ఇంద్రధనస్సు క్రింద మెరుపు, మేఘం, మోగు మిండ్ర మోగినట్లు ప్రకాశించాడు.
పరిఘాగ్రేణ పుస్ఫోట వాతగ్రన్థిర్మహాత్మనః। ప్రజజ్వాల సఘోషశ్చ విధూమ ఇవ పావకః
ఆ గద చివర భాగం గాలి బలంతో గట్టిగా కట్టబడి, పెద్ద శబ్దంతో పొగలేని అగ్నిలా జ్వలించింది.
నగర్యా విటపావత్యా గన్ధర్వభవనోత్తమైః। సతారాగణనక్షత్రం సచన్ద్రసమహాగ్రహమ్। నికుమ్భపరిఘాఘూర్ణం భ్రమతీవ నభస్థలమ్
వితపావతి నగరం, ఉత్తమ గంధర్వ భవనాలు, నక్షత్రాలు, చంద్రుడు, గ్రహాలతో కూడిన ఆకాశంలా, నికుంభుని గద తిరుగుతూ ఆకాశంలో తేలియాడుతున్నట్లు కనిపించింది.
దురాసదశ్చ సంజజ్ఞే పరిఘాభరణప్రభః। క్రోధేన్ధనో నికుమ్భాగ్నిర్యుగాన్తాగ్నిరివోత్థితః
ఆ గద, అలంకారాల వెలుగుతో మెరిసిపోతూ, కోపాగ్నిలో మండుతున్న నికుంభుడు, యుగాంతంలో ఉప్పొంగే అగ్నిలా అందరికి చేరనివ్వని విధంగా కనిపించాడు.
రాక్షసా వానరాశ్చాపి న శేకుః స్పన్దితుం భయాత్। హనుమాంస్తు వివృత్యోరస్తస్థౌ ప్రముఖతో బలీ
ఆ భయంకరమైన దృశ్యాన్ని చూసి రాక్షసులు, వానరులు ఎవ్వరూ కదలలేకపోయారు; కానీ బలవంతుడైన హనుమంతుడు, ఛాతిని విప్పి ముందునే నిలబడ్డాడు.